Year 2015, Volume 3, Issue 5, Pages 64 - 79 2015-06-30

İbn Side ve el-Muhassas Adlı Eseri

Davut Orhan [1]

259 697

Bu çalışmada h. V. yüzyılda Endelüs’te yaşayan dilbilgini İbn Side ve eserleri ele alınmıştır.  Üç bölüme ayrılan bu çalışma neticesinde, İbn Sîde’nin onlarca eseri olduğu ancak birkaçı dışında günümüze ulaşmadığı anlaşılmaktadır. İbn Sîde’nin adının duyulmasına sebep olan en önemli eserlerinden birinin el-Muhassas’ olduğu görülmektedir. Bu eser kelimelerin alfabetik ve telaffuz sıralamasına göre değil anlamları göz önünde bulundurularak tasnif edilmiş olan konulu sözlük kategorisinde yer almaktadır. Genelde alıntı yapılan kaynakların zikredildiği bu eserde belli bir konuya ilişkin bütün sözcükler farklı başlıklar altında ele alınmış, sözcükler arasındaki nüanslar belirtilmiş ve zaman zaman sarf ve gramer konularına da değinilmiştir. Arap dili kurallarına dayanak olan Kuran-ı Kerim ayetleri, hadisler ve şiirlerin çokça zikredildiği bu eserde, istifade edilen referanslar ve görüşler detaylı olarak analiz edilmiş ve kimi zamanda söz konusu görüşlerin hatalı olduğu belirtildikten sonra doğrusunun ne olması gerektiği üzerinde durulmuştur. Alışılmış lügat kitaplarının aksine eserde sarf ve gramer konularına da yer verilmiştir.


Arap Edebiyatı, İbn Side, Lügat, el-Muhassas
  • Çiftçi, Mehmet Faruk. (2013). İsmâil Hakkı Bursevî’nin Furûḳ-ı Hakkı Adlı Eseri. Basılmamış Doktora Tezi. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslâm Bilimleri Anabilim Dalı Arap Dili ve Belâğatı Bilim Dalı. İstanbul.
  • Demirayak, Kenan ve Çögenli, M. Sadi, Arap Edebiyatında Kaynaklar, Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Yayını, Erzurum, 1994.
  • Halîfât, Sahbân, “el-Muhassas”, DİA. C. XXXI, Türkiye Diyanet Vakfı Yayın Matbaacılık ve Ticaret İşletmesi. İstanbul, 2006.
  • Halîfât, Sahbân, “el-Muhkem”, DİA. C. XXXI, Türkiye Diyanet Vakfı Yayın Matbaacılık ve Ticaret İşletmesi. İstanbul, 2006.
  • Havît, Vefa Bint Abbas Hasan, en-Nahlu ‘inde'I-'Asmaî ve İbn Sîde Kadîmen ve'n-Nahlu Hâdisen, Camiatu Ümmü’l-Kura, Arap Dili Fakültesi, Yüksek Lisans Tezi, 1983.
  • Humeydî, Ebû Abdullah b. Futûh, Cezvetü’l-Muktebis fi Tarih Ulemai’l-Endelüs, Thk. Beşşar ‘Avvad Maruf ve Muhammed Beşşar ‘Avvad, Darü’l-Ğarbi’l-İslâmî. Tunus, 2008.
  • İbn Beşküval, Ebü’l-Kasım Halef b. Abdulmelik, es-Sıla, Thk. İbrahim el-Ebyarî, 1. Baskı, C. I, Daru’ l-Kitabı’l-Mısrî – Daru’l-Kitabi’l-Lübnanî, 1989.
  • İbn Halkân, Vefeyâti’l-Â’yân. C. III, Dar-Sadır, Beyrut. 1970.
  • İbn Sîde, Ali b. İsmail, el-Mûhkem ve’l-Mûhitü’l-A’zam, Thk. Abdulhamit Hindavî, Darü’l-Kutubi’l-İlmiyye, Beyrut, 2000.
  • İbn Sîde, Ali b. İsmail, el-Muhkem ve’l-Muhitu’l-A’zam, Thk. Mustafa es-Sakâ-Hüseyn Nassâr, Cami’atü’d-Dûveli’l-‘Arabiyye. Kahire. 1958.
  • İbn Sîde, Ali b. İsmail, el-Muhassas, Thk: Halil İbrahim Ceffal, Dar İhya Turasi’l Arabî, Müessesetu Tarihi’l-Arabî, Beyrut - Lübnan, 1996.
  • İşbilî, Ebû Bekr Muhammed, İbn Hayr, Fihrist, Darü’l-Kutübi’l-‘İlmiyye, Beyrut, 1998.
  • İşbilî, Ebû Nasr el-Feth Muhammed b. Ubeydullah. el-Kaysî. Metma’u’l-Enfus ve Mesrahu’t-Teennus fi’Mulahî Ehli’l-Endelüs. Thk. Muhammed Ali Şevâbekî, Dar ‘Ammar, Beyrut, (ts.).
  • Kadı Sa’id, b. Ahmet b. Sa’id el-Endelüsî, Tabakatü’l-Umem. Neş. Luveys Şeyho el-Yesu’i, Matba’atü’l-Kasolikiyye li’l-Ebâ el-Yesu’iyin, Beyrut, 1912.
  • Kâtip Çelebi, Keşfu’z-Zunûn. C. I, Dar -İhya Turas’il-Arabî. Beyrut. (ts).
  • Kıftî, Cemaluddin Ebü’l-Hasen Ali b. Yusuf, İnbahu’r-Ruvat ‘alâ Enbahi’n-Nûhât, Thk. Muhammed Ebü’l-Fadl İbrahim, 1. Baskı, C. II, Darü’l-Fikri’l-Arabi - Müessesetu Kutübü’s-Sikafiyye, Kahire-Beyrut, 1986.
  • Makdisî, Diyaüddin, el-Muntekâ min Ehbar el-Esma’i, Thk. İzzedin Tenuhî, 1. Baskı, Dımaşk, (ts.).
  • Özdemir, Mehmet, “Mücahid el-Amiri”, DİA, C. XXXI, Türkiye Diyanet Vakfı Yayın Matbaacılık ve Ticaret İşletmesi, İstanbul, 2006.
  • Sabit b. Ebi Sabit el-Luğavî, (1988), Kitabü’l-Fârk, (thk: Hatım Salıh Damın), Müessesetü’r-Risale, Beyrut.
  • Safedî, Salahâddin Halil b. Eybek, Nektû’l-Himyân fi Nukati’l ‘Umyan. Matba’at’ül-Cemaliyye. Mısır. 1911.
  • Salih, Rıdane Hüseyn, el-Cuhüdü’s-Sarfiyye li-İbn Sîde fi’Kitabihi’l-Muhassas. Mecelletu Abhas Meysan, Cami’atu Meysan, Irak, C. V, sayı: 10, 2009.
  • Serkis, Yusuf Elyan, Mu’cem el-Metbu’ât el-Arabiyye ve’l-Muarraba, C. I, Mektebetü’s-Sikafetü’d-Dînîye, Kahire, (ts.).
  • Suyutî, Celaluddin, Abdurrahman, Buġyetü'l-Vu’ât fi Tabakati'l-Luğaviyin ve'n-Nühat, Thk: Muhammed Ebü'l-Fadıl İbrahim, C. II, 2. Baskı, Darü’l-Fikr, Beyrut, 1989.
  • Tüccar, Zülfikar, "İbn Sîde". DİA, C. XX, Türkiye Diyanet Vakfı Yayın Matbaacılık ve Ticaret İşletmesi, İstanbul. 1999.
  • ‘Umar, Ahmed Muhtar, ‘İlmü’d-Dilâle, 5. Baskı, Âlemi’-l-Kütüb, Kahire, 1998.
  • Zehebî, Şemsüddin Ebû Abdullah Muhammed b. Ahmed, Siyeru A’lâmi’n-Nübelâ, Thk. Muhammed Na’im el-‘Arkasusî ve Şuayb el-Arnavûd, (11. Baskı), C. X, Muessesetü’r-Risale. Beyrut, 1996.
  • Zehebî, Şemsüddin Ebû Abdullah Muhammed b. Ahmed, Tezkirâtü’l-Huffaz, C. III, Darü’l-Kutubi’l-İlmiyye, Beyrut-Kahire, 1989.
  • Ziriklî, Hayreddin, el-A’lam Kâmus Teracım, C. IV, 15. Baskı, Darü’l-Melâyîn, Beyrut, 2002.
Subjects Social
Journal Section Articles
Authors

Author: Davut Orhan
Institution: ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ
Country: Turkey


Dates

Publication Date: June 30, 2015

Bibtex @research article { abuifd285188, journal = {Abant İzzet Baysal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi}, issn = {}, eissn = {2148-0494}, address = {Abant İzzet Baysal University}, year = {2015}, volume = {3}, pages = {64 - 79}, doi = {}, title = {İbn Side ve el-Muhassas Adlı Eseri}, key = {cite}, author = {Orhan, Davut} }
APA Orhan, D . (2015). İbn Side ve el-Muhassas Adlı Eseri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 3 (5), 64-79. Retrieved from http://dergipark.org.tr/abuifd/issue/25451/285188
MLA Orhan, D . "İbn Side ve el-Muhassas Adlı Eseri". Abant İzzet Baysal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 3 (2015): 64-79 <http://dergipark.org.tr/abuifd/issue/25451/285188>
Chicago Orhan, D . "İbn Side ve el-Muhassas Adlı Eseri". Abant İzzet Baysal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 3 (2015): 64-79
RIS TY - JOUR T1 - İbn Side ve el-Muhassas Adlı Eseri AU - Davut Orhan Y1 - 2015 PY - 2015 N1 - DO - T2 - Abant İzzet Baysal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 64 EP - 79 VL - 3 IS - 5 SN - -2148-0494 M3 - UR - Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Abant İzzet Baysal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi İbn Side ve el-Muhassas Adlı Eseri %A Davut Orhan %T İbn Side ve el-Muhassas Adlı Eseri %D 2015 %J Abant İzzet Baysal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi %P -2148-0494 %V 3 %N 5 %R %U
ISNAD Orhan, Davut . "İbn Side ve el-Muhassas Adlı Eseri". Abant İzzet Baysal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 3 / 5 (June 2015): 64-79.
AMA Orhan D . İbn Side ve el-Muhassas Adlı Eseri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 2015; 3(5): 64-79.
Vancouver Orhan D . İbn Side ve el-Muhassas Adlı Eseri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 2015; 3(5): 79-64.