Year 2019, Volume 6, Issue 4, Pages 434 - 450 2019-04-30

DOĞULU BİR MÜSTAĞRİB; AHMET MİTHAT EFENDİ (1844-1912)

Nur Sümeyra YALIM [1]

2 8

         Ahmet Mithat Efendi (1844-1912) ilk Türk romancı olmasının yanı sıra, edebî türlerde birçok ilki Türk edebiyatına kazandırmış, döneminin en önemli münevverlerinden birisidir. Ahmet Mithat Efendi edebiyatçılığının dışında, tarihçi, öğretmen, müteşebbis, matbaacı, gazeteci, aynı zamanda gazete sahibi, devlet memuru; fakat en önemlisi çalışmayı bir aşk olarak niteleyip, hayatı boyunca da bu aşka sadık kalarak üzerine aldığı tüm vazifelerde çok çalışan, fikir ve mücadele adamıdır.

         Ahmet Mithat Efendi’nin Batı karşısında aldığı tutum ise tüm bu özellikleriyle yakından ilgilidir. Sırasında Batı’ya karşı hayranlığını gizlemeyerek, terakki adına değerlendirdiği her şeyin alınması gerektiğini söyleyen Ahmet Mithat Edendi, sırasında da Batı’nın üstünlüğü karşısında ne yapılması gerektiği noktasında kafa yoran, Batı’nın Osmanlı ve İslam ülkeleri üzerindeki nüfuzuna karşı alınması gereken önlemleri sıralayan ve bunları okurlarına durmaksızın anlatan, kısaca bir “derdi” olan önemli bir şahsiyet olmuştur. Bu derdinin temelini kuşkusuz Osmanlı’nın Batı karşısında geri kalışı ve yanlış Batılılaşma sorunu oluşturmaktadır. Ona göre, Batı’nın bu gelişimini anlamanın en iyi yolu, Batı’yı yakından tanımaktır. Bu minvalde Batı’yı tanımak için çocukluğundan itibaren Batı kaynaklarına yönelmiş, Batı’yı tanıtmak için ilerleyen zamanlarda bu birikimlerini halka aktarmış; gerçek manada, 1889’da Müsteşrikler Kongresi’ne katılmak vesilesiyle, Batı’yı çok yakından tanıma fırsatı bulmuştur. Birçok oryantalistin karşısına ‘Doğulu Bir Müstağrib’ olarak çıkmış, Doğu’yu; özelde Osmanlı’yı tanıtmak amacıyla orada bulunmasına rağmen; Batı’yı en ince ayrıntısına kadar tanımak için büyük gayret sarf etmiştir. Bu seyahat esnasında Batı’nın, Doğu’yu ve İslamiyet’i yanlış bildiğini gözlemlemiş, doğrusunu anlatmak için bir mücadele ve müdafaaya girişmiştir. 

          Bu makale, Ahmet Mithat Efendi’nin Müsteşrikler Kongresi’nin ardından İstanbul’a döndüğünde, gözlemlerini aktardığı ‘Avrupa’da Bir Cevelan’ isimli kitabında, kendisinin ifadesi olan ve kendini Batı karşısında tanımlamak için kullandığı “müstağrib” kelimesinden yola çıkarak, bu yönünün incelenmesini amaçlamaktadır. 

Ahmet Mithat Efendi, Doğu-Batı, Osmanlı, Batılılaşma, Müstağrib
  • AHMET MİTHAT EFENDİ; Menfa, (Haz. H. İnci), İstanbul: Kapı Yayınları, (Eserin orijinali 1876’da yayımlanmıştır), 2013. AHMET MİTHAT EFENDİ; Avrupa’da Bir Cevelan, (Haz. A. Pala), İstanbul: Dergâh Yayınları. (Eserin orijinali 1889’da yayımlanmıştır), 2015. AHMET MİTHAT EFENDİ; Berlin’de Üç Gün, (Çev. Z. Oktay), İstanbul: Notos Gezi Kitaplığı, 2009. AHMET MİTHAT EFENDİ; Avrupa Âdâb-ı Muâşereti Yahut Alafranga, (Haz. İ. Doğan., A. Gurbetoğlu), Ankara: Akçağ Yayınları. (Eserin orijinali 1894’te yayımlanmıştır), 2001.AHMET MİTHAT EFENDİ; Sevdâ-yı Sa’y Ü Amel, (Haz. H. Uçan), İstanbul: kitap Dünyası Yayınları. (Eserin orijinali 1878’de yayımlanmıştır), 2016. AHMET MİTHAT EFENDİ; İstibşar “Amerika’da Neşr-i İslam Teşebbüsü”, (Haz. K. Savaş), İstanbul: Çizgi Kitabevi. (Eserin orijinali 1892’de yayımlanmıştır), 2018. AHMET MİTHAT EFENDİ; Peder Olmak Sanatı, (Haz. G. Akyol), İstanbul: Dergâh Yayınları. (Eserin orijinali 1889’da yayımlanmıştır), 2017. AHMET MİTHAT EFENDİ; Fazıl ve Feylosof Kızım Fatma Aliye’ye Mektuplar, (Haz. F. S. İnceoğlu, Z. Süslü Berktaş), İstanbul: Klasik Yayınları, 2011. AHMET MİTHAT EFENDİ; Ahmet Metin ve Şirzat, (Haz. F. Gökçek., Ö. Nemutlu), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2013.ÇAPANOĞLU, Münir Süleyman; İdeal Gazeteci, Efendi Babamız Ahmet Mithat, İstanbul: Gazeteciler Cemiyeti Yayınları, 1964.ÇELİK, Yakup; “Değerler Çevresinde Rakım Efendi”, Ahmet Mithat Efendi Armağanı, (Haz. M. Miyasoğlu), İstanbul: Beykoz Belediyesi Kültür Yayınları, 2017.ENGİNÜN, İnci; “Ahmet Midhat Efendi”, Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi, 521, 1995. ESEN, Nüket; Hikâye Anlatan Adam: Ahmet Mithat, İstanbul: İletişim Yayınları, 2014.Esen, N., Köroğu, E.; Merhaba Ey Muharrir, İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınları, 2006.FİNDLEY, Carter V.; Ahmed Midhat Efendi Avrupa’da, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 1999. GOODY, Jack; Tarih Hırsızlığı, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2014.HARMAN, Ömer Faruk; “Ahmet Midhat Efendi ve Dinler Tarihi”, Ahmet Mithat Efendi Armağanı, (Haz. M. Miyasoğlu), İstanbul: Beykoz Belediyesi Kültür Yayınları, 2017. KULA, Onur Bilge; Batı Felsefesinde Oryantalizm ve Türk İmgesi, İstanbul Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2018. MERİÇ, Cemil; Kültürden İrfana, (Haz. M. A. Meriç). İstanbul: İletişim Yayınları, 2018. METİN, Abdullah, Oksidentalizm İki Doğu İki Batı, İstanbul: Açılım Kitap, 2013. MİYASOĞLU, M; “Ahmet Midhat Efendi’nin Mütefekkir Romancı Portresi”, Ahmet Mithat Efendi Armağanı, (Haz. M. Miyasoğlu), İstanbul: Beykoz Belediyesi Kültür Yayınları, 2017.MİYASOĞLU, E; “Doğumundan Ölümüne Ahmet Midhat Efendi”, Ahmet Mithat Efendi Armağanı, (Haz. M. Miyasoğlu), İstanbul: Beykoz Belediyesi Kültür Yayınları, 2017.OKAY, O; Batı Medeniyeti Karşısında Ahmet Midhat Efendi, İstanbul: Dergâh Yayınları, 2017. SAİD, E.W.; Şarkiyatçılık. (Çev. B. Yıldırım), İstanbul: Metis Yayınları, 2017.ŞEMSEDDİN SAMİ; Kâmus-ı Türkî, (Haz. R. Gündoğdu., N. Adıgüzel., E. F. Önal.). İstanbul: İdeal Kültür Yayıncılık, 2014. TANPINAR, Ahmet Hamdi; 19. Asır Türk Edebiyatı Tarihi, İstanbul: Çağlayan Kitabevi, 1988. TURİNAY, Necmettin; “Mehmet Âkif’ten Ahmet Midhat’a Sırât-ı Müstakim Arka Planı”, Ahmet Mithat Efendi Armağanı, (Haz. M. Miyasoğlu), İstanbul: Beykoz Belediyesi Kültür Yayınları, 2017.UĞURCAN, S; “Ahmet Midhat Efendi’nin Romanlarında Tarih ve Medeniyet”, Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi, 521, 1995.US, Hakkı Tarık; Bir Jübilenin İntibaları: Ahmed Midhat’ı Anıyoruz! İstanbul: Vakit Gazete Matbaa Kütüphane, 1955.
Primary Language tr
Subjects Social
Journal Section Makaleler
Authors

Orcid: 0000-0003-3707-230X
Author: Nur Sümeyra YALIM (Primary Author)
Institution: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
Country: Turkey


Bibtex @research article { asead541693, journal = {Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi}, issn = {}, eissn = {2148-9963}, address = {İrfan TÜRKOĞLU}, year = {2019}, volume = {6}, pages = {434 - 450}, doi = {}, title = {DOĞULU BİR MÜSTAĞRİB; AHMET MİTHAT EFENDİ (1844-1912)}, key = {cite}, author = {YALIM, Nur Sümeyra} }
APA YALIM, N . (2019). DOĞULU BİR MÜSTAĞRİB; AHMET MİTHAT EFENDİ (1844-1912). Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 6 (4), 434-450. Retrieved from http://dergipark.org.tr/asead/issue/44866/541693
MLA YALIM, N . "DOĞULU BİR MÜSTAĞRİB; AHMET MİTHAT EFENDİ (1844-1912)". Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi 6 (2019): 434-450 <http://dergipark.org.tr/asead/issue/44866/541693>
Chicago YALIM, N . "DOĞULU BİR MÜSTAĞRİB; AHMET MİTHAT EFENDİ (1844-1912)". Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi 6 (2019): 434-450
RIS TY - JOUR T1 - DOĞULU BİR MÜSTAĞRİB; AHMET MİTHAT EFENDİ (1844-1912) AU - Nur Sümeyra YALIM Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - DO - T2 - Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 434 EP - 450 VL - 6 IS - 4 SN - -2148-9963 M3 - UR - Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi DOĞULU BİR MÜSTAĞRİB; AHMET MİTHAT EFENDİ (1844-1912) %A Nur Sümeyra YALIM %T DOĞULU BİR MÜSTAĞRİB; AHMET MİTHAT EFENDİ (1844-1912) %D 2019 %J Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi %P -2148-9963 %V 6 %N 4 %R %U
ISNAD YALIM, Nur Sümeyra . "DOĞULU BİR MÜSTAĞRİB; AHMET MİTHAT EFENDİ (1844-1912)". Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi 6 / 4 (April 2019): 434-450.