Year 2018, Volume 2, Issue 3, Pages 97 - 116 2018-06-21

MUHAMMED BİN GARSÜ’D-DÎN EL-HALEBÎ’NİN “CEVHER-NÂME”Sİ

Sibel Murad [1] , Büşra Ateş [2]

115 354

Cevherler, insanoğlunun var olmasından beri dikkatini çekmiş değerli veya yarı değerli taşlardır. Cevherlerin adlarından, renklerinden, özelliklerinden ve insan sağlığı açısından faydalarından bahseden eserler olan cevher-nâmeler genellikle mensûr olarak yazılmışlardır. İlk örneklerine Eski Yunan ve Roma’da rastlanılan cevher-nâmelerin yazılış tarihleri oldukça eskidir. Sonraki dönemlerde Arap ve Fars ilim adamlarınca da yazılan bu eserlerin dilimize çevrilmesi Osmanlı Dönemi’nde gerçekleşmiştir.

Bu çalışmada, Garsü’d-dîn Ahmed b. İbrahîm b. el-Nakîb el-Halebî (ö. 1563)’nin oğlu olan Muhammed bin Garsü’d-dîn el-Halebî tarafından tercüme edilen bir cevher-nâme tanıtılacaktır. Berlin’de Almanya Millî Kütüphanesi, Türkçe Yazmaları Kataloğu, Ms. or. oct. 1625 arşiv numarasında kayıtlı olan eser, Hermes’in Arapça cevher-nâmesinden tercüme edilerek II. Selim’e sunulmuştur. Harekesiz nesihle yazılan eser 36 yaprak, 17 satırdır. Eserin tercüme kısmı yakut, inci, bâd-zehr, zeberced, zümürrüd, elmas, dehnec, mıknatıs, altın, becâzî, gümüş, mercan akîk, mehî, kezek, yesb, lâcûd (lâcüverd), ciz’, nuhâs, sünpâre, sendalûz olmak üzere 21 bâb olup pîrûze, kehrübâr, lâl-i bedahşî, benefs, yeşim, cemest başlıklarında 6 fasıl da Garsü’d-dîn el-Halebî tarafından eklenmiştir.  Her bâb farklı sayılarda fasıllardan oluşmaktadır. Eserde yer alan cevherler yazar tarafından ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Eserin yazarı Muhammed bin Garsü’d-dîn el-Halebî hakkında kaynaklarda çok az bilgiye ulaşılabilmiştir. Eserin II. Selim’e sunulduğundan hareketle 16. yüzyılda yazıldığı anlaşılmaktadır.

Çalışmamızda “Cevher-nâme” adlı bu eseri tanıtılarak eserin yazım ve dil özellikleri hakkında bilgi verilecektir.

Cevher, Cevher-nâme, Muhammed bin Garsü’d-dîn el-Halebî, 16. yüzyıl, osmanlı türkçesi
  • Aydüz, Salim (2000). İbnü’n-Nakîb el-Halebî. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. C. 21. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. s. 164-165.
  • Demir, Remzi- Mutlu Kılıç (2003). Cevâhirnâmeler ve Osmanlılar Dönemi’nde Yazılmış İki Cevâhirnâme. Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi (OTAM), C. 14 S.14, s.1-64.
  • Kılıç, Mahmut Erol (1998). Hermes. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. C. 17. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. s. 228-233.
  • Kutlar, Fatma Sabiha (2002). Ahmed-i Bîcân’ın manzum cevâhir-nâme’si. İnsan Bilimleri Araştırmaları, S. 7/8, s. 59-68.
  • Kutlar, Fatma Sabiha (2005). Klâsik Dönem Metinlerinde Değerli Taşlar ve Risâle-i Cevâhir-Nâme. Ankara: Öncü Kitap.
  • Sarı, Nil (1998). Hekimbaşı (Osmanlı Dönemi). Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. C. 17. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. s.161-164. Komisyon (2006). Osmanlı Tabii ve Tatbiki Bilimler Literatürü Tarihi (I-II cilt) . İstanbul: İslam Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi (IRCICA).
  • Komisyon (2011). Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • Yazar, Sadık (2011). Anadolu Sahası Klâsik Türk Edebiyatında Tercüme ve Şerh Geleneği. Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Primary Language tr
Journal Section Makaleler
Authors

Author: Sibel Murad (Primary Author)
Institution: AMASYA ÜNİVERSİTESİ
Country: Turkey


Author: Büşra Ateş
Institution: AMASYA ÜNİVERSİTESİ

Bibtex @research article { asobid421419, journal = {Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi}, issn = {2548-0480}, eissn = {2602-2567}, address = {Amasya University}, year = {2018}, volume = {2}, pages = {97 - 116}, doi = {}, title = {MUHAMMED BİN GARSÜ’D-DÎN EL-HALEBÎ’NİN “CEVHER-NÂME”Sİ}, key = {cite}, author = {Murad, Sibel and Ateş, Büşra} }
APA Murad, S , Ateş, B . (2018). MUHAMMED BİN GARSÜ’D-DÎN EL-HALEBÎ’NİN “CEVHER-NÂME”Sİ. Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2 (3), 97-116. Retrieved from http://dergipark.org.tr/asobid/issue/37669/421419
MLA Murad, S , Ateş, B . "MUHAMMED BİN GARSÜ’D-DÎN EL-HALEBÎ’NİN “CEVHER-NÂME”Sİ". Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 2 (2018): 97-116 <http://dergipark.org.tr/asobid/issue/37669/421419>
Chicago Murad, S , Ateş, B . "MUHAMMED BİN GARSÜ’D-DÎN EL-HALEBÎ’NİN “CEVHER-NÂME”Sİ". Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 2 (2018): 97-116
RIS TY - JOUR T1 - MUHAMMED BİN GARSÜ’D-DÎN EL-HALEBÎ’NİN “CEVHER-NÂME”Sİ AU - Sibel Murad , Büşra Ateş Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - DO - T2 - Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 97 EP - 116 VL - 2 IS - 3 SN - 2548-0480-2602-2567 M3 - UR - Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi MUHAMMED BİN GARSÜ’D-DÎN EL-HALEBÎ’NİN “CEVHER-NÂME”Sİ %A Sibel Murad , Büşra Ateş %T MUHAMMED BİN GARSÜ’D-DÎN EL-HALEBÎ’NİN “CEVHER-NÂME”Sİ %D 2018 %J Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi %P 2548-0480-2602-2567 %V 2 %N 3 %R %U
ISNAD Murad, Sibel , Ateş, Büşra . "MUHAMMED BİN GARSÜ’D-DÎN EL-HALEBÎ’NİN “CEVHER-NÂME”Sİ". Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 2 / 3 (June 2018): 97-116.