Year 2019, Volume , Issue 89, Pages 215 - 236 2019-04-30

Arşiv Belgelerine Göre Cumhuriyetin İlk Yıllarında Doğu Türkistan’ın Genel Durumu ve Türkiye ile Kültürel Münasebetler

Muzaffer Başkaya [1]

10 30

Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin kurucuları Cumhuriyetin ilanından bir süre sonra dünyanın çeşitli bölgelerine dağılmış Türklerle siyasi ve kültürel iş birliğini geliştirmek amacıyla bazı adımlar atmıştır. Bu maksatla Doğu Türkistan ve burada yaşayan soydaşların durumuyla yakından ilgilenilmiş ve bölgeyi iyi bilen kişilere raporlar hazırlatılmıştır. Bunlardan biri de Mecdettin Delil tarafından kaleme alınan rapordur. Bu raporda Doğu Türkistan’ın o günkü siyasi, ekonomik ve kültürel durumuyla ilgili tafsilatlı bilgiler verilmiş, bilhassa Türkistan’dan dışarıya göç eden muhacirlerin vaziyetleri üzerinde durulmuş, Türkiye ile Doğu Türkistan arasındaki kültürel bağların kuvvetlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Bu raporun ardından harekete geçen Türk Hükümeti, bölgede yaşayan Türk unsurlara yeni rejimi tanıtmak, onlarla bir gönül köprüsü inşa etmek için çalışmıştır. Bu maksatla bölgeye yeni harfler gönderilmiş, oradan öğrenciler getirilerek Türkiye’de okutulmaları sağlanmış, bölgede gazete ve dergi çıkarmak suretiyle Türkiye’nin tanıtımı yapılmaya çalışılmıştır. Böylece Çin egemenliği altında yaşayan soydaşlara dostluk eli uzatılmış ve bu bölgede kendi hegemonyasını kurmak isteyen Çin yönetiminin baskısı kırılmaya çalışılmıştır. 
Doğu Türkistan, muhacir, basın-yayın, Latin harfleri, kültür, tanıtım
  • Arşiv Kaynakları Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi, BCA 490.1.0/1197.194.1 BCA 030.10/257.728.16 BCA 490.01/1197.194.1 BCA, 030.10/257.728.19 BCA 030.10/257.728.17
  • Anat, Hacı Yakup (2005). Doğu Türkistan’da Milliyetçilik Hareketleri. Ankara: Özkan Matbaacılık.
  • Andican, Ahat (2003). Cedidizm’den Bağımsızlığa Hariçte Türkistan Mücadelesi. İstanbul: Emre Yay.
  • Bayraktar, Rasim (2013). “Türkistanlı Aydınlarımızın Siyasi ve Yayın Mücadelesi: Mustafa Çokayoğlu ve Etrafındakiler”. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 39: 307-330.
  • Çınar, Orhan (2012). “Yeni Türkistan Dergisi”. Akademik Bakış Dergisi (30): 1-13.
  • Delil, Mecdettin (1942). Türkistan Türklerinin Büyük Milliyetçi ve Yurtseverlerinden Mustafa Çokay Albümü. İstanbul: Numune Matbaası.
  • Demirağ, Yelda (2014). “1755-1949 Yılları Arasında Doğu Türkistan”. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi (3): 229-245.
  • Emet, Erkin (2002). “Doğu Türkistan Özerk Cumhuriyeti”. Türkler. C. 20. Ankara: Yeni Türkiye Yay. 276-281.
  • Hee Soo, Cemil (1994). “Döngenler”. İslam Ansiklopedisi. C. 9. Ankara: TDV Yay. 517-518.
  • Gömeç, Saadettin (1998). Uygur Türkleri Tarihi ve Kültürü. Ankara: Akçay Yay.
  • Kafesoğlu, İbrahim (1993). Türk Milli Kültürü. İstanbul: Boğaziçi Yay. Kul, Ömer (2015). “Tarihte Düzenlenen İlk Doğu Türkistan Kurultayı: Hicaz Kurultayı (1-5 Eylül 1954)”. Türkiyat Mecmuası 25.
  • Kara, Abdulvahap (2002). Türkistan Ateşi: Mustafa Çokay. İstanbul: DA Yay.
  • Saray, Mehmet (1995). Atatürk ve Türk Dünyası. Ankara: TTK Yay.
  • Taşağıl, Ahmet (2012). “Türkistan”. İslam Ansiklopedisi. Ankara: TDV Yay. 556-560.
  • Türkler, Erkin (2015). “Sincan: Çin’in Başarılı Algı Operasyonu”. Türk Yurdu 104 (331): 27-28.
Primary Language tr
Subjects Social
Journal Section Articles
Authors

Orcid: 0000-0002-4593-0979
Author: Muzaffer Başkaya

Bibtex @research article { bilig559929, journal = {Bilig}, issn = {1301-0549}, address = {Akhmet Yassawi University}, year = {2019}, volume = {}, pages = {215 - 236}, doi = {10.12995/bilig.8910}, title = {Arşiv Belgelerine Göre Cumhuriyetin İlk Yıllarında Doğu Türkistan’ın Genel Durumu ve Türkiye ile Kültürel Münasebetler}, key = {cite}, author = {Başkaya, Muzaffer} }
APA Başkaya, M . (2019). Arşiv Belgelerine Göre Cumhuriyetin İlk Yıllarında Doğu Türkistan’ın Genel Durumu ve Türkiye ile Kültürel Münasebetler. Bilig, (89), 215-236. DOI: 10.12995/bilig.8910
MLA Başkaya, M . "Arşiv Belgelerine Göre Cumhuriyetin İlk Yıllarında Doğu Türkistan’ın Genel Durumu ve Türkiye ile Kültürel Münasebetler". Bilig (2019): 215-236 <http://dergipark.org.tr/bilig/issue/44973/559929>
Chicago Başkaya, M . "Arşiv Belgelerine Göre Cumhuriyetin İlk Yıllarında Doğu Türkistan’ın Genel Durumu ve Türkiye ile Kültürel Münasebetler". Bilig (2019): 215-236
RIS TY - JOUR T1 - Arşiv Belgelerine Göre Cumhuriyetin İlk Yıllarında Doğu Türkistan’ın Genel Durumu ve Türkiye ile Kültürel Münasebetler AU - Muzaffer Başkaya Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - doi: 10.12995/bilig.8910 DO - 10.12995/bilig.8910 T2 - Bilig JF - Journal JO - JOR SP - 215 EP - 236 VL - IS - 89 SN - 1301-0549- M3 - doi: 10.12995/bilig.8910 UR - https://doi.org/10.12995/bilig.8910 Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Bilig Arşiv Belgelerine Göre Cumhuriyetin İlk Yıllarında Doğu Türkistan’ın Genel Durumu ve Türkiye ile Kültürel Münasebetler %A Muzaffer Başkaya %T Arşiv Belgelerine Göre Cumhuriyetin İlk Yıllarında Doğu Türkistan’ın Genel Durumu ve Türkiye ile Kültürel Münasebetler %D 2019 %J Bilig %P 1301-0549- %V %N 89 %R doi: 10.12995/bilig.8910 %U 10.12995/bilig.8910
ISNAD Başkaya, Muzaffer . "Arşiv Belgelerine Göre Cumhuriyetin İlk Yıllarında Doğu Türkistan’ın Genel Durumu ve Türkiye ile Kültürel Münasebetler". Bilig / 89 (April 2019): 215-236. https://doi.org/10.12995/bilig.8910