Year 2018, Volume 2018, Issue 36, Pages 375 - 397 2018-10-31

İmâmiye Şîası'nda Merci-i Taklîd Şeçimi: Teorik ve Pratik Açıdan Değerlendirme

Halil IŞILAK [1]

59 0

İmâmiyye Şîası’nda İmamın gaybetiyle birlikte intizar nazariyesi çerçevesinde onun otoritesini kimin üstleneceğiyle ilgili ilk dönemlerden itibaren farklı görüşler ortaya çıkmıştır. Dördüncü asırdan itibaren mezhep uleması bu otoritenin müctehidler tarafından üstlenilmesi gerektiğiyle ilgili çeşitli nazariyeler geliştirmişledir. Fakat imamın; cihad, fey dağıtımı, Cuma imamlığı, ahkâmı uygulama, hadleri ikame etme, zekât ve humus gibi görevlerinden hangilerini ve bu görevleri ne dereceye kadar ulemanın üstleneceği meselesi tarihi süreçte temel tartışma noktalarından birisi olmuştur. Gâib imamın otoritesinin ulemaya devrinde, on dokuzuncu asrın ortalarından itibaren fiili olarak ortaya çıkmaya başlayan merci-i taklîd nazariyesiyle birlikte yeni bir aşamaya geçilmiş ve bu devir işlemi artık daha kurumsal bir yapıya doğru evirilmiştir. Bu noktada imamın naibi olarak karşımıza çıkan ulemanın taşıması gereken temel vasıflar konusunda çeşitli kriterler ortaya konulmuştur. Genel olarak ilim, adalet ve takva bir müctehidin merci-i taklîd olabilmesi için taşıması gereken temel vasıflar olarak belirlenmekle birlikte, fiiliyatta bu makama yükselmek için farklı unsurlar da etkili olmuştur. 1979 İran İslam Devrimi ve ulus devletlerin teşekkülü gibi siyasal dönüşümler, müctehidin bulunduğu ülkedeki toplumsal yapı, selefinin tayini, zekât, humus gibi dini gelirler üzerindeki hâkimiyet kabiliyeti, toplumsal ve siyasal dönüşümler karşısında müctehidin konumu, bulunduğu ülkelerdeki yönetimlerin onlara karşı tutumları gibi unsurlar fiiliyatta merce’iyyeti şekillendirmiştir. Makalemizde, teorik ve pratik yönüyle bir müctehidin merci-i taklîd makamına yükselmesindeki temel etkenler tahlil edilecektir

İslam Mezhepleri Tarihi, İmâmiyye Şîası, Gâib İmam
  • ABDUL-JABAR, Falah, “The Genesis and Development of Marja’ism versus the Sutate”, Ayatollahs, Sufis and Ideologues, State, Religion and Social Movements in Irak, London 2002. ÂL MAHBÛBA, Câfer eş-Şeyh Bâkır, Mâdî en-Necef ve Hâdıruhâ, Beyrut 1986. AKOĞLU, Muharrem, Mezhep Olgusu Bağlamında Şia ve Irak’ta Şiîlik, Kayseri 2013. ALGAR, Hamid, “Merci-i Taklîd”, DİA, İstanbul 2004, XXIX/172-174. ---------- “Bihbehânî, Muhammed Bâkır”, DİA, İstanbul 1992, VI/143. ---------- Religion and State in Iran 1785-1906, The Role of the Ulema in the Qajar Period, Los Angeles 1969. ALLÂME HİLLÎ, Ebû Mansûr el-Hasan b. Yûsuf b. el-Mutahhar el-Esedî, Muhtelifu’ş-Şîa, thk. Müessesetü’l-Neşri’l-İslâmî, Kum 1413. ---------- Kavâidu’l-Ahkâm, thk. Müessesetü’l-Neşri’l-İslâmî, 1413 Kum. AMANAT, Abbas, “In Between the Madrasa and the Marketplace: The Designation of Clerical Leadership in Modern Shi’ism”, Authority And Political Culture in Shi’ism, edt. Said Amir Arjomand, New York 1988. ÂMİLÎ, Şemsuddîn Muhammed b. Mekkî, ed-Durûsu’ş-Şeriyye fî Fıkhı’l-İmâmiyye, thk. Müessesetü’l-Neşri’l-İslâmî, Kum 1412. BULUT, Halil İbrahim, Şia’da Usulîliğin Doğuşu ve Şeyh Müfid, Ankara 2013. CA‘FERİYÂN, Resûl, et-Teşeyyu’ fi’l-Irâk ve’s-Sılatuhû bi’l-Merce’iyyeti ve İrân, yy. 2008. COLE, Juan, Sacred Space and Holy War: The Politics, Culture and History of Shi’ite Islam, New York 2002. FADALÎ, Abdulhâdî, et-Taklîd ve’l-İctihâd:Dirâsetün Fıkhiyyetün li Zâhirati’t-Taklîd ve’l-İctihâdi’ş-Şeriyye, Beyrut 1427. HAKÎM, es-Seyyîd Muhsin et-Tabâtabâî, Mütemessikü’l-Urvetü’l-Vüskâ, nşr. Muhammed Kâzım el-Hakîm, Kum ts. HÂNSÂRÎ, Muhammed Bâkır el-Mûsevî, Ravdâtu’l-Cennât fî Ahvâli’l-Ulemâ, Kum-Tahran ts. HEMEDÂNİ, Şeyh Ağâ Rızâ Muhammed Hâdî, Misbâhu’l-Fakîh, thk. el-Müessesetü’l-Ca’feriyye li İhyâi’t-Türâs, Kum 1417. HIRZÜDDÎN, Muhammed, Meârifü’l-Rical fî Teracimi’l-Ulema’ ve’l-Udeba’, ta’lik: Muhammed Hüseyin Hırzüddîn, Kum 1405. HİLLÎ, Yahya b. Said, el-Câmiu li’ş-Şerâyi’, thk. Cemu’ mine’l-Fudalâ’, Kum 1405. https://www.youtube.com/watch?v=hESRqsfNYEY, erişim tarihi 23.04,2018. HUÎ, Seyyid ebu’l-Kasım, Minhâcü’s-Sâlihîn, Kum h. 1410. HUMEYNÎ, Seyyîd Mustafa, Tahrîru el-Urvetü’l-Vüskâ, thk. Müessesetü Tanzîm ve Neşri Esâr el-İmâm Humeynî, Kum 1418. İLHAN, Sinan, “Kudüs’teki İslam Konferansının Perde Arkası”, İslâmî Araştırmalar Dergisi, cilt 20, sayı 1, 2007. IŞILAK, Halil, Irak’ta Merci-i Taklid Kurumu, Kayseri 2005, (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi). KALLEK, Cengiz, “Hasan eş-Şîrâzî” DİA, İstanbul 1997, XVI, 354-355. KHALAJI, Mehdi, Last Marja, Sistani and End of the Traditional Religious Authority in Shiism, Washington 2006. KİRMÂNŞÂHÎ, Muhammed Ali, Megâmiu’l-Fazl, thk. Müessesetü el-Allame el-Müceddid el-Vahîd el-Bihbehânî, Kum 1421. KUMMÎ, Ahmed el-Âzerî, et-Tahkîk fî’l-İctihâd ve’t-Taklîd, thk. Lecnetü’t-Tahkîkâti’l-İlmiyye ve’l-İslâmiyye li Mektebeti Âyetullâh el-Âzerî el-Kummî, Kum 1414. MİLÂNİ, M. Mohsen, “Humeynî’den Hamaney’e Velâyet-i Fakîh Kurumumun Değişimi” DEÜİF Dergisi, çev. Fatih Topaloğlu, İzmir 2004, XIX/189-210. MOMEN, Moojan, An Introduction to Shi’i Islam: The History and Doctrines of Twelver Shi’ism, United State 1985. MOUSSAVI, Ahmad Kazemi, The Struggle For Authority in The Nineteenth Century Shi’ite Community: The Emergence Of The Institiution Of Marja-ı Taqlid, Canada 1991. MUHAKKIK HİLLÎ, Ebu’l-Kâsım Necmüddîn Muhammed b. Hasan, Şerâiu’l-İslâm fî Mesâilu’l-Halâl ve’l-Haram, şerh ve ta’lik: es-Seyyîd Abdu’z-Zehrâ’ el-Huseynî, y.y., ts. NAKASH, Yitzhak, Irak’ta Pandoranın Kutusu Şiiler, Çev. Metin Saltoğlu, Ankara 2005. ÖZEL, Ahmet, “Ensârî, Şeyh Murtazâ”, DİA, İstanbul 1995, XI/254. ---------- “Kâşifülgıtâ Muhammed Hüseyin”, DİA, İstanbul 2002, XXV/19-20. TAHRÂNÎ, Âgâ Bozork, ez-Zerîatü ilâ Tasânîfi’ş-Şîa, Beyrut 1403. TEBRÎZÎ, Allâme Muhammed Ali Müderris, Reyhânetü’l-Edeb fî Terâcimi’l-Ma’rûfîn bi’l-Künye ve’l-Elkâb, Tahran 1374. TOPRAK, Mehmet, “Hûî, Ebu’l-Kâsım”, DİA, İstanbul 1998, XVIII/309-311. ÜSTÜN, İsmail Safa, “Velâyet-i Fakîh”, DİA, İstanbul 2013, XXXXIII/19-22. ---------- “İran İslam Cumhuriyeti Yönetim Biçimi”, İslam ve Demokrasi : Kutlu Doğum Semyozyumu, Ankara 1999. VERDÎ, Ali, Lemahâtu İctimâiyye Min Târîhi’l-Irâkı’l-Hadîs, Kum h. 1371-1413. WALBRİDGE, Linda S., The Most Learned of the Shi’a: The Institution of the Marja’ Taqlid, New York 2001. WİLEY, Joyce N., Irak Şiileri, Çev: Metin Mutanoğlu, Osman Baş, İstanbul 2004. YEZDÎ, Muhammed Kâzım Tabâtabâî, el-‘Urvetü’l-Vüskâ, Kum 1424. ZİNCANÎ, Seyyid Ebu’l Fazl Mûsevî Müctehid-i, “Merciin Görevleri ve Şartları”, Ulema ve Dîni Otorite, trc. Kutlukhan Eren, İstanbul 1995.
Primary Language tr
Subjects Social
Journal Section Articles
Authors

Orcid: 0000-0001-9269-3753
Author: Halil IŞILAK (Primary Author)
Institution: PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ
Country: Turkey


Dates

Publication Date: October 31, 2018

Bibtex @research article { bilimname423606, journal = {Bilimname}, issn = {1304-1878}, eissn = {2148-5860}, address = {Erciyes University}, year = {2018}, volume = {2018}, pages = {375 - 397}, doi = {10.28949/bilimname.423606}, title = {İmâmiye Şîası'nda Merci-i Taklîd Şeçimi: Teorik ve Pratik Açıdan Değerlendirme}, key = {cite}, author = {IŞILAK, Halil} }
APA IŞILAK, H . (2018). İmâmiye Şîası'nda Merci-i Taklîd Şeçimi: Teorik ve Pratik Açıdan Değerlendirme. Bilimname, 2018 (36), 375-397. DOI: 10.28949/bilimname.423606
MLA IŞILAK, H . "İmâmiye Şîası'nda Merci-i Taklîd Şeçimi: Teorik ve Pratik Açıdan Değerlendirme". Bilimname 2018 (2018): 375-397 <http://dergipark.org.tr/bilimname/issue/39583/423606>
Chicago IŞILAK, H . "İmâmiye Şîası'nda Merci-i Taklîd Şeçimi: Teorik ve Pratik Açıdan Değerlendirme". Bilimname 2018 (2018): 375-397
RIS TY - JOUR T1 - İmâmiye Şîası'nda Merci-i Taklîd Şeçimi: Teorik ve Pratik Açıdan Değerlendirme AU - Halil IŞILAK Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - doi: 10.28949/bilimname.423606 DO - 10.28949/bilimname.423606 T2 - Bilimname JF - Journal JO - JOR SP - 375 EP - 397 VL - 2018 IS - 36 SN - 1304-1878-2148-5860 M3 - doi: 10.28949/bilimname.423606 UR - https://doi.org/10.28949/bilimname.423606 Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 Bilimname İmâmiye Şîası'nda Merci-i Taklîd Şeçimi: Teorik ve Pratik Açıdan Değerlendirme %A Halil IŞILAK %T İmâmiye Şîası'nda Merci-i Taklîd Şeçimi: Teorik ve Pratik Açıdan Değerlendirme %D 2018 %J Bilimname %P 1304-1878-2148-5860 %V 2018 %N 36 %R doi: 10.28949/bilimname.423606 %U 10.28949/bilimname.423606
ISNAD IŞILAK, Halil . "İmâmiye Şîası'nda Merci-i Taklîd Şeçimi: Teorik ve Pratik Açıdan Değerlendirme". Bilimname 2018 / 36 (October 2018): 375-397. https://doi.org/10.28949/bilimname.423606
AMA IŞILAK H . İmâmiye Şîası'nda Merci-i Taklîd Şeçimi: Teorik ve Pratik Açıdan Değerlendirme. Bilimname. 2018; 2018(36): 375-397.
Vancouver IŞILAK H . İmâmiye Şîası'nda Merci-i Taklîd Şeçimi: Teorik ve Pratik Açıdan Değerlendirme. Bilimname. 2018; 2018(36): 397-375.