Year 2018, Volume 2018, Issue 36, Pages 135 - 164 2018-10-31

İḥyâ’u ʿulûmi’d-Dîn’de Akıl ve Aklîlik

Emrah KAYA [1]

106 0

Bilgi; eksiksiz bir tanıma sahip olmasa da felsefe, kelâm ve tasavvufun temel tartışma konularından biridir. Bilginin, duyu organlarınca iletilen verilerin insan aklı tarafından işlenmesiyle ortaya çıktığını iddia edenler olduğu gibi bunlardan tamamen bağımsız bir şekilde kalbe bırakılan bir nur ile oluştuğunu iddia edenler de bulunmaktadır. Kalbe bırakılan nurun insanların çoğunda görülmemesi nedeniyle bilgi edinmede tüm insanların sahip olduğu ortak alet olan aklın konumunu tartışmaya açmak daha önemli görünmektedir. Bu bağlamda İslam düşüncesinde derin etkiye sahip olan Gazzâlî’nin önemli eserlerinden biri olan İḥyâ’da akıl ve aklîlik meselesinin nasıl ele alındığını bu makalede ortaya koymaya çalışıyoruz. Akıl kavramıyla ilişkili olarak ele alınan kalp ve ilim kavramlarının kullanımlarına da değinmek suretiyle Gazzâlî’nin akla yönelik tarafsız, olumlu ve olumsuz tutumunu sırasıyla işlediğimiz bu makalenin amacı genel bir Gazzâlî profili çizmek değil; müstakil olarak mezkûr eserde konuyu nasıl değerlendirdiğini tartışmaktır. Halk ile doğrudan iletişim halinde olan ve halkı irşâd eden kimselere yönelik yazılmış bu eserde insanlığın bilgi edinmede kullanabileceği ortak alet olan akla yönelik tutumun analizi kanaatimizce oldukça önemlidir. Akla farklı bağlamlarda değinen Gazzâlî’nin bu konuda her zaman tutarlı ve objektif olduğunu söylemek ise kolay görünmemektedir.
İslam Felsefesi, Gazzâlî, İhyâ’u ulûmi’d-dîn, Akıl, Aklîlik
  • Adıgüzel, Nuri. Bir Disiplin Olarak İslam Felsefesi: Özgünlüğü ve Yöntemi. 2. Baskı. Sivas: Asistan Kitap, 2012.
  • Alper, Ömer Mahir. “İbn Sînâ ve İbn Sînâ Okulu”. İslâm Felsefesi: Tarih ve Problemler. Ed. M. Cüneyt Kaya. 251-287. Ankara: İsam Yayınları, 2016.
  • Arslan, Ahmet. İslam Felsefesi Üzerine. Ankara: Vadi Yayınları, 1999.
  • Atay, Hüseyin. “Gazâlî ve İbn Rüşd Felsefesinin Karşılaştırılması”. Kader: Kelam Araştırmaları Dergisi 1/2 (2003): 3-48.
  • Ayık, Hasan. “Gazali'nin Eleştirileri Felsefeyi Bitirdi mi?”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 9/3 (2009): 37-57.
  • Câbirî, Muhammad Âbid. Arap-İslâm Aklının Oluşumu. Trc. İbrahim Akbaba. 3. Baskı. İstanbul: Kitabevi, 2001.
  • Çağrıcı, Mustafa. Gazzâlî. İstanbul: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2017.
  • Çağrıcı, Mustafa. “İhyâü Ulûmi'd-Dîn”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 22: 10-13. İstanbul: İsam Yayınları, 2000.
  • Çelikel, Bülent. “Gazâlî'nin Dönemindeki Ulemâya Yönelttiği Eleştiriler”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 13/2 (2013): 117-138.
  • Durusoy, Ali. “İbn Sînâ”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 20: 322-331. İstanbul: İsam Yayınları, 1999.
  • Erkol, Ahmet. “Felsefeden Kelama Yöntem ve İçerik Eleştirisinde İbn Rüşd'ün Kelam Karşıtlığı”. Şarkiyat İlmi Araştırmaları Dergisi 1 (2009): 24-44.
  • Erkol, Ahmet. Kelami Akıldan Tasavvufî Keşfe: Sufi Düşüncede Kelam Eleştirisi. İstanbul: Divan Kitap, 2018.
  • Fakhry, Majid. Averroes: His Life, Works and Influence. Oxford: Oneworld, 2001.
  • Gazâlî, Ebu Hâmid. Hakikat Arayışı: el-Münkız Mine'd-Dalâl. Trc. Abdurrezzak Tek. Bursa: Emin Yayınları, 2017.
  • Gazâlî, Ebu Hâmid. İhyâu Ulûm'id-Dîn. Trc. Sıtkı Gülle. İstanbul: Huzur Yayınevi, 2008.
  • Gazzâlî, Ebu Hâmid. el-Münḳız mine’ḍ-ḍalâl. Beyrût: Dâru’l-kütüb’i-ʿilmiyye, 1988.
  • Gazzâlî, Ebu Hâmid. İḥyâ’u ʿulûmi’d-dîn. Beyrût: Dâru’l-maʿrife, 1982.
  • Gazzâlî, Ebu Hâmid. İtikadda Orta Yol (el-iḳtiṣâd fî’l-iʿtiḳâd). Trc. Osman Demir. 3. Baskı. İstanbul: Klasik Yayınları, 2016.
  • Gazzâlî, Ebu Hâmid. Varlık, Bilgi, Hakikat: Mişkâtü’l-envâr. Trc. Mahmut Kaya. 2. Baskı. İstanbul: Klasik Yayınları, 2017.
  • Griffel, Frank. Al-Ghazâlî's Philosophical Theology. Oxford: Oxford University Press, 2009.
  • Griffel, Frank. Gazâlî'nin Felsefî Kelâmı. Trc. Halil İbrahim Üçer - Muhammed Fatih Kılıç. 2. Baskı. İstanbul: Klasik Yayınları, 2015.
  • İbn Rüşd, Ebu’l-Velîd Muhammed b. Ahmed. Felsefe-Din İlişkileri: Faslu'l-makâl el-Keşf an minhâci'l-edille. Trc. Süleyman Uludağ. 8. Baskı. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2016.
  • İbnü'l-ʿArabî, Muhyiddîn. Futûḥâtü’l-mekkiyye. Kahire: y. y., 1911.
  • Işık, Şükrü. Gazzâlî'nin İhyâu Ulûmi'd-Dîn Adlı Eserinin "Kitâbu'l-ilim" Kısmında Geçen Hadislerin Tahrici ve Değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, 2010.
  • Kaya, Mahmut. İslâm Filozoflarından Felsefe Metinleri. 9. Baskı. İstanbul: Klasik Yayınları, 2014.
  • Kuşeyrî, Abdulkerim. Tasavvuf İlmine Dair: Kuşeyrî Risâlesi. Trc. Süleyman Uludağ. 9. Baskı. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2017.
  • Kuşeyrî, Abdulkerîm. er-Risâletü’l-ḳuşeyriyye. Kahire: Riḍâ Tevfîḳ ʿAfîfî, 1989.
  • Miskeveyh, İbn. Ahlâk Eğitimi: Tehzîbu'l-Ahlâk. Trc. Abdulkadir Şener - İsmet Kayaoğlu - Cihat Tunç. 2. Baskı. İstanbul: Büyüyen Ay, 2013.
  • Taylan, Necip. Gazzâlî'nin Düşünce Sisteminin Temelleri: Bilgi-Mantık-İman. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2013.
  • Toktaş, Fatih. Meşşâî Felsefe. İstanbul: İnsan Yayınları, 2004.
  • Uyanık, Mevlüt. İslam Bilgi Felsefesinde Kalbin Anlaması: Gazzâlî ve Mevlânâ Örneği. 2. Baskı. Ankara: Araştırma Yayınları, 2016.
  • Vural, Mehmet. Gazzâlî Felsefesinde Bilgi ve Yöntem. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2011.
Primary Language tr
Subjects Social
Journal Section Articles
Authors

Orcid: 0000-0002-8889-5587
Author: Emrah KAYA (Primary Author)
Institution: SAKARYA ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ
Country: Turkey


Dates

Publication Date: October 31, 2018

Bibtex @research article { bilimname434059, journal = {Bilimname}, issn = {1304-1878}, eissn = {2148-5860}, address = {Erciyes University}, year = {2018}, volume = {2018}, pages = {135 - 164}, doi = {10.28949/bilimname.434059}, title = {İḥyâ’u ʿulûmi’d-Dîn’de Akıl ve Aklîlik}, key = {cite}, author = {KAYA, Emrah} }
APA KAYA, E . (2018). İḥyâ’u ʿulûmi’d-Dîn’de Akıl ve Aklîlik. Bilimname, 2018 (36), 135-164. DOI: 10.28949/bilimname.434059
MLA KAYA, E . "İḥyâ’u ʿulûmi’d-Dîn’de Akıl ve Aklîlik". Bilimname 2018 (2018): 135-164 <http://dergipark.org.tr/bilimname/issue/39583/434059>
Chicago KAYA, E . "İḥyâ’u ʿulûmi’d-Dîn’de Akıl ve Aklîlik". Bilimname 2018 (2018): 135-164
RIS TY - JOUR T1 - İḥyâ’u ʿulûmi’d-Dîn’de Akıl ve Aklîlik AU - Emrah KAYA Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - doi: 10.28949/bilimname.434059 DO - 10.28949/bilimname.434059 T2 - Bilimname JF - Journal JO - JOR SP - 135 EP - 164 VL - 2018 IS - 36 SN - 1304-1878-2148-5860 M3 - doi: 10.28949/bilimname.434059 UR - https://doi.org/10.28949/bilimname.434059 Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 Bilimname İḥyâ’u ʿulûmi’d-Dîn’de Akıl ve Aklîlik %A Emrah KAYA %T İḥyâ’u ʿulûmi’d-Dîn’de Akıl ve Aklîlik %D 2018 %J Bilimname %P 1304-1878-2148-5860 %V 2018 %N 36 %R doi: 10.28949/bilimname.434059 %U 10.28949/bilimname.434059
ISNAD KAYA, Emrah . "İḥyâ’u ʿulûmi’d-Dîn’de Akıl ve Aklîlik". Bilimname 2018 / 36 (October 2018): 135-164. https://doi.org/10.28949/bilimname.434059
AMA KAYA E . İḥyâ’u ʿulûmi’d-Dîn’de Akıl ve Aklîlik. Bilimname. 2018; 2018(36): 135-164.
Vancouver KAYA E . İḥyâ’u ʿulûmi’d-Dîn’de Akıl ve Aklîlik. Bilimname. 2018; 2018(36): 164-135.