TY  - JOUR
T1  - El-Herevî’nin İstanbul’dan Konya’ya Seyahati Üzerine
TT  - On the al-Harawî’s Travel from Istanbul to Konya
AU  - Altınkaynak, Serhat
PY  - 2023
DA  - December
DO  - 10.32704/erdem.2023.85.039
JF  - Erdem
PB  - Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı
WT  - DergiPark
SN  - 1010-867X
SP  - 39
EP  - 58
IS  - 85
LA  - tr
AB  - Suriye, Filistin, Irak, Yemen, Mısır, Hindistan, İran ve Anadolu gibibirçok ülkeye seyahat eden el-Herevî, buralardaki şehirler hakkındaönemli bilgiler kaydetmiştir. Özellikle Anadolu’daki şehirler ile ilgiliverdiği bilgiler bizim için kıymetlidir. Miryokefalon Savaşı’ndanbiraz önce İstanbul’dan Konya’ya gerçekleştirdiği seyahati esnasındaİznik, Eskişehir, Amorion (Ammûriyye) ve Ilgın hakkında bilgilervermektedir. Bu şehirler hakkında bilgiler verirken yer yer hatalaryapmıştır. Bunlardan en önemlisi Eskişehir ve Ilgın’ın birbirinekarıştırılması olmuştur. Başka bir ifadeyle, Eskişehir başlığı altındaIlgın ile ilgili bilgileri kaydetmiştir. Bu çalışmada bu karışıklıkaçıklığa kavuşturulmuştur. el-Herevî, İstanbul ve Konya arasındakişehirler hakkında bilgi vermesine rağmen bunlar arasında herhangibir güzergâh bilgisi vermemektedir. el-Herevî’nin bu eksikliği,dönemin tarihî verileri ile değerlendirilerek İstanbul’dan Konya’yakadar izleyebileceği güzergâh belirlenmeye çalışılmıştır. Bizansİmparatorluğu ve Haçlıların, Selçuklu Devleti’nin başkenti Konyaüzerine gerçekleştirdikleri seferlerde İstanbul’dan Konya’ya kadarçeşitli güzergâhları kullandıkları bilinmektedir. el-Herevî’nin verdiğibilgilerle Bizans ve Haçlıların güzergâhları karşılaştırılmıştır. el-Herevî, İstanbul’dan itibaren İznik, Eskişehir, Amorion (Ammûriyye)ve Ilgın üzerinden Konya’ya ulaştığı bilgisini vermektedir. Bizansve Haçlıların aynı güzergâhtaki seferlerini kaydeden kaynaklar, el-Herevî’nin vermediği ayrıntıları da vermektedirler. el-Herevî’ningüzergâhı ile uyumlu olarak, Bizans ve Haçlı kaynakları, İstanbul’danitibaren; İzmit, Kibotos, Valideköprü, Boyalıca, İznik, Osmaneli,Eskişehir, Seyitgazi, Bardakçı, Bolvadin, Akşehir, el-Sirma (Ilgın)ve Kadınhanı yoluyla Konya’ya ulaşan güzergâhı vermektedirler.Tüm bu veriler bir araya getirildiğinde, el-Herevî’nin İstanbul’danKonya’ya kadar izlediği güzergâh netleştirilmiştir. Bu güzergâhlarındaha iyi anlaşılması için çalışmamıza haritalar eklenmiştir. Bizzat hazırladığımız haritalarda el-Herevî’nin İstanbul’dan Konya’yakadarki güzergâhı gösterilmiştir.el-Herevî, İstanbul’da Bizans İmparatoru Manuel Komnenos’unmisafiri olarak bulunmuştur. İstanbul’dan ayrıldıktan sonra güzergâhıüzerindeki şehirler hakkında da dikkat çekici bilgiler kaydetmiştir.İznik şehrinin piskoposluk merkezi olduğunu vurgulamıştır. Buradanitibaren ülkenin sınırında ve bir tepenin üzerinde Ebu Muhammedel-Battal’ın türbesinin olduğunu kaydetmiştir. Bu bilgiden sonra o,Amorion (Ammûriyye) ve Sultan Veki hakkında bilgiler vermiştir.Onun burada verdiği bilgiler ile Sultan Veki’nin Eskişehir olduğuancak burada verilen bilgilerin ise Ilgın’a ait olduğu anlaşılmıştır.Bu husus çalışmamızın odak noktalarından birisini oluşturmaktadır.Bu bilgiler ile el-Herevî’nin Eskişehir ve Ilgın üzerinden Konya’yaulaştığı anlaşılmıştır. Bu iki yer ile ilgili bilgilerin doğruluğununanlaşılmasında Arap coğrafyacılarından ed-Dımeşkî’nin (1256-1327)verdiği bilgiler de kayda değerdir. O, Sultan Veki’den hiç bahsetmedenAmorion (Ammûriyye)’dan sonra Sirma yani Avgerm’den bahsederekcoğrafî olarak sıralamayı doğru vermiştir.
KW  - el-Herevî
KW  - Anadolu
KW  - tarihî coğrafya
KW  - seyahat
KW  - şehir
N2  - Al-Harawî, who traveled to many countries such as Syria, Palestine,Iraq, Yemen, Egypt, India, Iran and Anatolia, recorded importantinformation about these cities. Especially the information he givesabout the cities in Anatolia is valuable for us. He gives informationabout Iznik, Eskişehir, Amorion (Ammûriyye) and Ilgın during histrip from Istanbul to Konya just before the Myriokephalon War. Hemade some mistakes while giving information about these cities.The most important of these was the swapping information aboutEskişehir and Ilgın. In other words, he recorded information aboutIlgın under the title of Eskişehir. This confusion has been clarifiedin this study. Although al-Harawî gives information about the citiesbetween Istanbul and Konya, he does not give any route information.This deficient information provided by al-Harawî was evaluated withthe historical data of the period and the route he could follow fromIstanbul to Konya was tried to be determined. It is known that theByzantine Empire and the Crusaders used various routes from Istanbulto Konya in their expeditions to Konya, the capital of the SeljukState. The routes of Byzantium and Crusaders were compared withthe information given by al-Harawî. Al-Harawî gives the informationthat he reached Konya from Istanbul via Iznik, Eskişehir, Amorion(Ammûriyye) and Ilgın. The sources recording the Byzantine andCrusader campaigns on the same route also give details that al-Harawî did not. In accordance with the route of al-Harawî, Byzantineand Crusader sources, starting from Istanbul give the route reachingKonya via Izmit, Kibotos, Valideköprü, Boyalıca, Iznik, Osmaneli,Eskişehir, Seyitgazi, Bardakçı, Bolvadin, Akşehir, el-Sirma (Ilgın)and Kadınhanı. When all these data are brought together, the routeof al-Harawî from Istanbul to Konya has been clarified. Maps havebeen added to our study for a better understanding of these routes.Al-Harawî’s route from Istanbul to Konya is shown on the maps weprepared.Al-Harawî was in Istanbul as the guest of the Byzantine EmperorManuel Komnenos. After leaving Istanbul, he recorded remarkableinformation about the cities on his route. He emphasized that the cityof Iznik was the center of the bishopric. He noted that from here on,the tomb of Abu Muhammad al-Battal was located on the border ofthe country and on a hill. After this information, he gave informationabout Amorion (Ammûriyye) and Sultan Veki. With the informationhe gave here, it was understood that Sultan Veki was Eskişehir, but the information given here belonged to Ilgın. This issue constitutes one ofthe focal points of our study. With this information, it is understoodthat al-Harawî reached Konya via Eskişehir and Ilgın. The informationgiven by ed-Dımeşkî (1256-1327), one of the Arab geographers, isalso noteworthy in understanding the accuracy of the informationabout these two places. He gave the correct geographical order bymentioning Sirma, that is Avgerm, after Amorion (Ammûriyye)without mentioning Sultan Veki.
CR  - A History of Deeds Done Beyond The Sea By William Archbishop of Tyre
(1943). Vol. II, Trans. And Annotated by Emily Atwater Babcock and
A.C.Krey, New York: Columbia University Press.
CR  - Albert of Aachen (2007). Historia Ierosolimitana (History of the Journey
to Jerusalem), Ed. and Trans. Susan B. Edgington, New York: Oxford
University Press.
CR  - Altan, Ebru (2001). “Haçlı Ordularının Anadolu’da Geçtiği Yollar”, Belleten,
LXV, 243, Ağustos, s.571-582.
CR  - Altınkaynak, Serhat (2023). Göller Yöresi’nin Tarihî Coğrafyası (Selçuklu
ve Beylikler Dönemi), Ankara: Berikan Yayınevi.
Anonim Selçuknâme (Anadolu Selçukluları Tarihi III-Histoire Des
CR  - Seldjoukides D’Asie Mineure) (1952). Çev. F.N.Uzluk, Ankara.
Anonim Selçuknâme (2014). Çev. Halil İbrahim Gök ve Fahrettin Coşguner,
Ankara: Atıf Yayınları.
CR  - Ansbert (1928). Historia de Expeditione Friderici Imperatoris,
Herausgegeben von Anton Chroust, Quellen zur Geschichte des Kreuzzuges
Kaiser Friedrichs I, MGH Scriptores, nova series, V, Berlin.
CR  - Ansbert (2010). The History of the Expedition of the Emperor Frederick,
Translated by G.A.Loud, The Crusade of Frederich Barbarossa. The History
of the Expedition of the Emperor Frederick and Related Texts, Farnham:
Ashgate Publishing.
CR  - Boz, Cem (2020). Anadolu Selçuklu, İlhanlı ve Beylikler Döneminde
Sultan Öyüğü (Eskişehir), Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü,
Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara.
CR  - Claudii Ptolemæi (Cladius Ptolemaios) (1967). Geographike Hyphegesis,
Haz. Carolus Müllerus (Karl Müller), Paris.
CR  - Demir, Fatih (2018). Ortaçağ Anadolusu’nda Denizli ile Konya Arasındaki
Askeri Yol Güzergâhları (XII. Yüzyıl), Süleyman Demirel Üniversitesi,
Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Isparta.
CR  - ed-Dımeşkî (1874). Nuhbetü’d-dehr fî ‘acâ’ibi’l-ber ve’l-bahr, et
Accompagné d’éclaircissements par August Ferdinand Mehren, Manuel de
la Cosmographie du Moyen Age, Copenhague (Kopenhag).
CR  - el-Herevî (1953). Kitâbü’l-işârât ilâ ma’rifeti’z-ziyârât, Texte Arabe
établi par Janine Sourdel-Thomine, Dımaşk (Damas): Guide des Lieux de
Pélerinage.
CR  - Epistola de Morte Friderici Imperatoris (1928). Herausgegeben von Anton
Chroust, Quellen zur Geschichte des Kreuzzuges Kaiser Friedrichs I, MGH
Scriptores, nova series, V, Berlin.
CR  - Erkoçoğlu, Fatih (2014). “Hamideli Tarihi Coğrafyası ve Battal Gazi’nin
Hayatına Dair Bazı Notlar”, İlahiyat Araştırmaları Dergisi, No.1, Haziran,
s.65-81.
CR  - Gregory Abû’l-Farac (Bar Hebraeus) (1999). Abû’l-Farac Tarihi, II, Çev.
Ömer Rıza Doğrul, Ankara: TTK.
CR  - Ioannes Kinnamos (2001). Historia, Çev. Işın Demirkent, Ankara: TTK.
CR  - İbn Bîbî (1956). el-Evâmirü’l-’Alâ’iyye fi’l-Umuri’l’Alâ’iyye, I, Tıpkıbasım,
Haz. Adnan Sadık Erzi, Ankara: TTK.
CR  - İbn Bîbî (1996). el-Evâmirü’l-Alâiyye fi’l-Umuri’l-Alâiyye, C.I-II, Çev.
Mürsel Öztürk, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
CR  - İbnü’l-Esîr (1986). el-Kâmil fi’t-Târih, C.6, Çev. Abdullah Köşe, İstanbul:
Bahar Yayınları.
CR  - İpek Yolu - Kültür Yolu, Anadolu’da Ortaçağ’da Kervan Yolları,
Kervansaraylar ve Köprüler (2012). İstanbul: Çekül Vakfı.
CR  - İzgi, Cevat (1998). “Ali b. Ebû Bekir el Herevî”, DİA, C.17, İstanbul, s.221-
222.
CR  - Kanar, Mehmet (2013). Farsça Türkçe Sözlük, İstanbul: Say Yayınları.
CR  - Kayaoğlu, İsmet (1990). “El-Herevi’ye Göre XII. Yüzyılda Anadolu’da
Ziyaret Yerleri”, XI. Türk Tarih Kongresi, 5-9 Eylül, Ankara, s.732-740.
CR  - Kırpık, Güray (2005). Haçlılar (1095-1120), Gazi Üniversitesi, Sosyal
Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara.
CR  - Koçak, Talat (2018). Arkeolojik Veriler ve Yazılı Kaynaklar Işığında
Amorium Kentinin Tarihi (En Eski Çağlardan Bizans Yerleşiminin Sonuna
Kadar, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış
Doktora Tezi, Konya.
CR  - Magdalino, Paul (2002). The Empire of Manuel I Komnenos, 1143-1180,
Cambridge University Press.
CR  - Magni Presbiteri Chronicon (1861). Ed. W.Wattenbach, MGH Scriptorvm
XVII, Ed. Georgivs Heinricvs Pertz, Hannoverae.
CR  - Niketas Khoniates (1995). Historia, Çev. Fikret Işıltan, Ankara: TTK.
CR  - Ocak, Ahmet Yaşar (1992). “Battal Gazi”, DİA, C.5, s.204-205.
Olgun, İbrahim ve Drahşan, Cemşit (1984). Türkçe-Farsça Sözlük, Ankara:
Elhan Kitabevi.
CR  - Önge, Yılmaz (1995). Anadolu’da XII-XIII. Yüzyıl Türk Hamamları, Ankara:
Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları.
CR  - Özönder, Hasan (1994). “Ilgın Kaplıcası”, Selçuk Üniversitesi İlahiyat
Fakültesi Dergisi, C.5, S.5, s.183-202.
CR  - Pliny (1961). Natural History, Vol.II, Trans. H. Rackham, London: Harvard
University Press.
CR  - Ramsay, W.M. (1960). Anadolu’nun Tarihî Coğrafyası, Çev. Mihri Pektaş,
İstanbul: MEB.
CR  - Reman, Rıza (1942). Şifalı Su Kullanmak İlmi Balneoloji ve Şifalı
Kaynaklarımız, İstanbul.
CR  - Runciman, Steven (2019). Haçlı Seferleri Tarihi, I, Çev. Fikret Işıltan,
Ankara: TTK.
CR  - Sourdel-Thomine, J. (1986). “al-Harawî”, EI2, Vol.III, Leiden, s.178.
Stephani Byzantii (Stephanos Byzantinos) (2016). Ethnica, Vol. IV, Haz.
Margarethe Billerbeck, Berlin ve Newyork.
CR  - Strabon (2015). Geographika, Çev. Adnan Pekman, İstanbul: Arkeoloji ve
Sanat Yayınları.
CR  - Şeşen, Ramazan (1998). Müslümanlarda Tarih-Coğrafya Yazıcılığı, İstanbul:
İSAR.
CR  - The History of al-Tabarî (Ta’rîkh al-rusul wa’l-mulûk) (1989). Vol.XXVI,
Translated and annotated by Carole Hillenbrand, State University of New
York Press.
CR  - Tomaschek, Wilhelm (1975). Zur Historischen Topographie von Kleinasien
im Mittelalter, Osnabrück: Biblio Verlag.
CR  - Topraklı, Ramazan (2014). “Battâl Gâzi’nin Türbesi Nerede?”, İlahiyat
Araştırmaları Dergisi, No.1, Haziran, s.83-92.
CR  - Turan, Osman (1971). Selçuklular Zamanında Türkiye, İstanbul: Turan
Neşriyat Yayınları.
CR  - Umar, Bilge (1993). Türkiye’deki Tarihsel Adlar, İstanbul: İnkılâp Kitabevi.
CR  - Ünver, Süheyl (1940). Selçuk Tababeti XI-XIV.’üncü Asırlar, Ankara.
CR  - Vryonis, Speros (2021). “Anadolu’da Göçebeleşme ve İslamlaşma”, Çev.
Serhat Altınkaynak, USAD, S.15, Konya, Güz, s.329-370.
CR  - Willermus Tyrensis’in Haçlı Kroniği (Başlangıçtan Kudüs’ün Zaptına
Kadar) (2016). Çev. Ergin Ayan, İstanbul: Ötüken Yayınları, İstanbul.
William J. Hamilton (1842). Researches in Asia Minor, Pontus and Armenia,
Vol. I, London.
CR  - Yalçın, M. Fatih ve Kaymak, Suat (2016). “Ebü’l-Hasan ‘Alî El-Herevî
ve et-Tezkiretü’l- Hereviyye fî’l Hiyeli’l-Harbiyye İsimli Eseri”, Eskişehir
Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, C.3, S.5, s.39-57.
CR  - Yavaş, Alptekin (2015). Anadolu Selçuklu Veziri Sâhib Ata Fahreddîn Ali’nin
Mimarî Eserleri, Ankara: TTK.
UR  - https://doi.org/10.32704/erdem.2023.85.039
L1  - https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/3623743
ER  -