TY  - JOUR
T1  - Yaşlı Yetişkinlikte Psikolojik İyi Oluşu Yordayan Faktörler ve Sosyodemografik Değişkenler ile İlişkisi
TT  - Factors Predicting Psychological Well-Being in Older Adulthood and Their Relationship with Sociodemographic Variables
AU  - Bozdemir, Meral
AU  - Kürekçi, Beyza
PY  - 2026
DA  - May
Y2  - 2025
DO  - 10.17336/igusbd.1552666
JF  - Istanbul Gelisim University Journal of Social Sciences
JO  - İGÜSBD
PB  - İstanbul Gelisim University
WT  - DergiPark
SN  - 2148-4287
SP  - 167
EP  - 183
VL  - 13
IS  - 1
LA  - tr
AB  - Amaç: Dünya üzerinde artan yaşlı popülasyonun varlığı, bu gelişim evresinde meydana gelebilecek yaşam sorunlarını anlamak ve bunlara çözüm üretmek için bu alanda yapılan çalışmaları değerli kılmaktadır. Bu bağlamda yaşlılıkta iyi oluş konusunun ulusal bağlamda ele alınması, mevcut kültürel etmenlerle birlikte değerlendirilmesi açısından önemlidir. Araştırmada yaşlı yetişkinlik döneminde iyi oluş konusu, mutluluk, yaşam doyumu, algılanan sosyal destek, günlük yaşam aktiviteleri, duygu durum ve çeşitli sosyodemografik değişkenler çerçevesinde incelenmiştir.Yöntem: Araştırmanın örneklem grubu, 60–99 yaş aralığında, 161 kadın, 99 erkek katılımcıdır. 60 yaş ve üzeri olmak çalışmaya dahil olma kriteri olarak belirlenmiştir. Katılımcıladan demografik bilgi formu, Oxford Mutluluk Ölçeği - Kısa Formu (OMÖ-K), Yaşam Doyumu Ölçeği (YDÖ), Psikolojik İyi Oluş Ölçeği (PİO), Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (MSPSS), Lawton ve Brody- Enstrümantal Günlük Yaşam Aktiviteleri Ölçeği (Lawton-Brody EGYA), Depresyon Anksiyete Stres Ölçeği (DASS-21) ve Geriatrik Depresyon Ölçeği-Kısa Formu (GDÖ-K) ile veri toplanmıştır.Bulgular: Araştırma bulgularına göre; yaşlı yetişkinlerin iyi oluşları, cinsiyet; erkekler lehine, yaş; genç-yaşlılar lehine, medeni durum; evli olmak lehine, egzersiz yapmak; egzersiz yapanlar lehine anlamlı farklılık göstermektedir. Katılımcıların cinsiyet, eğitim, yaşlılık düzeyi, medeni durum gibi demografik değişkenlerinin psikolojik iyi oluşlarını yordamadığı, enstrümental günlük yaşam aktivitelerinin, algılanan sosyal destek, mutluluk, yaşam doyumu düzeylerinin ise psikolojik iyi oluşlarını yordadığı bulgulanmıştır. Depresyon düzeylerindeki artış da psikolojik iyi oluşun düşmesi yönünde etkide bulunmaktadır.Sonuç: Sonuç olarak, araştırma bulguları alan yazın ile örtüşen biçimde, yaşlı bireylerin iyi oluşları ile cinsiyetin; erkekler lehine, yaşın; genç-yaşlılar lehine, medeni durumun; evli olmak lehine, egzersiz yapmanın; egzersiz yapanlar lehine ilişkili olduğu şeklindedir. Yine beklendik biçimde iyi oluş ile, enstrümantal günlük yaşam aktiviteleri, algılanan sosyal destek, mutluluk düzeyi ve yaşam doyumu değişkenleri pozitif yönde ilişkili, depresyon, anksiyete, stress ve geriatrik depresyon düzeyleri ise negatif yönde ilişkili değişkenler olarak saptanmıştır. Katılımcıların psikolojik iyi oluşunu enstrümantal günlük yaşam aktiviteleri, algılanan sosyal destek, mutluluk düzeyi ve yaşam doyumu pozitif yönde, geriatrik depresyon düzeyleri ise negatif yönde yordamaktadır.
KW  - Yaşlı yetişkinlik
KW  - psikolojik iyi oluş
KW  - mutluluk
KW  - duydu durumu
KW  - sosyodemografik değişkenler
N2  - Aim: The growing elderly population worldwide underscores the importance of research that seeks to understand the challenges encountered in later life and to develop solutions to address them. From this perspective, examining the issue within a national context is particularly significant, as it allows the consideration of existing cultural factors.Method: The present study explored the well-being of older adults in relation to happiness, life satisfaction, perceived social support, daily living activities, mood, and a range of demographic variables. The sample consisted of 260 participants (161 women and 99 men) between the ages of 60 and 99. The inclusion criterion was being aged 60 years or older. Data were collected using the Demographic Information Form, the Oxford Happiness Questionnaire–Short Form (OHQ-SF), the Satisfaction with Life Scale (SWLS), the Psychological Well-Being Scale (PWB), the Multidimensional Scale of Perceived Social Support (MSPSS), the Lawton and Brody Instrumental Activities of Daily Living Scale (Lawton-Brody IADL), the Depression Anxiety Stress Scale (DASS-21), and the Geriatric Depression Scale–Short Form (GDS-SF).Results: The findings revealed significant differences in well-being based on gender (higher among men), age (higher among the young-old), marital status (higher among married individuals), and exercise habits (higher among those who exercise regularly). However, demographic variables such as gender, aging level, and marital status did not emerge as significant predictors of psychological well-being. In contrast, functionality in daily living activities, perceived social support, happiness and life satisfaction significantly predicted psychological well-being, while higher levels of depression were associated with lower psychological well-being.Conclusion: According to the research findings, significant differences were found in Lawton-Brody Instrumental Activities of Daily Living Scale and Geriatric Depression Scale - Short Form scores based on age levels. Younger participants had higher average scores in daily living activities and lower depression levels. Marital status was significantly associated with Life Satisfaction Scale, Lawton-Brody Instrumental Activities of Daily Living Scale, and Geriatric Depression Scale - Short Form scores, favoring married participants. Doing Exercise was associated with significant differences in Oxford Happiness Questionnaire and Psychological Well-being Scale scores, favoring those who does exercise. Moderate correlations were found between happiness levels and psychological well-being and life satisfaction levels. Low correlations were observed between perceived social support and instrumental daily living activities. As expected, negative moderate correlations were found between happiness levels and depression, anxiety, stress, and geriatric depression levels.
CR  - ALTIN, M. (2006). Alzheimer tipi demans hastalarına bakım verenlerde tükenmişlik ve anksiyete, [Tıpta Uzmanlık Tezi]. İstanbul: Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikiyatri Anabilim Dalı.
CR  - ARGYLE, M., MARTIN, M. & CROSSLAND, J. (1989). Happiness as a function of personality and social encounters. In J.P.Forgas ve J.M.Innes (Eds.), Recent Advances in Social Psychology: an international perspective (pp.189–203). North-Holland: Elsevier
CR  - BLUMENTHAL, J.A., EMERY, C.F., MADDEN, D.J., SCHNIEBOLK, S., WALSH-RIDDLE, M., GEORGE, L.K., MCKEE, D.C., HIGGINBOTHAM, M.B., COBB, F.R., & COLEMAN, R.E. (1991). Long-term effec:s of exercise on psychological functioning in older men and women. Journal of Gerontology, 46, 352-361.
CR  - BURKE W.J., ROCCAFORTE W.H., WENGEL S.P. (1991). The short form of the Geriatric Depression Scale: a comparison with the 30-item form. J Geriatr Psychiatry Neurol; 4(3): 173–178. 15.
CR  - CHAUDHARY, S., & SRIVASTAVA, S. K. (2018). Happiness and Aging: A comparative study. Psychology and Education: An Interdisciplinary Journal.
CR  - COHEN, S. & WILLS, T. A. (1985). Stress, social support, and the buffering hypothesis. Psychological Bulletin, 98(2), 310.
CR  - DAĞLI, A., BAYSAL, N. (2016). Yaşam doyumu ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanmasi: Geçerlik ve güvenirlik çalişmasi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 15(59). https://doi.org/10.17755/esosder.263229
CR  - DEDEOĞLU, S. (2000). Toplumsal cinsiyet rolleri açısından Türkiye’de aile ve kadın emeği. Toplum ve Bilim, 86(3), 139-170.
CR  - DELLE FAVE, A., BASSI, M., BOCCALETTI, E. S., RONCAGLIONE, C., BERNARDELLI, G., & MARI, D. (2018). Promoting well-being in old age: The psychological benefits of two training programs of adapted physical activity. Frontiers in psychology, 9, 828.
CR  - DEMİRBİLEK, S. (2007). Yaşlılık ve emeklilik ilişkisinin sosyolojik boyutu. Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1-2), 131-145.
CR  - DIENER E., EMMONS R.A., LARSEN R. J. & GRIFFIN S. (1985). The satisfaction with life scale. Journal of Personality Assessment. 49:71–75
CR  - DIENER, E., WIRTZ, D., TOV, W., KIM-PRIETO, C., CHOI, D., OISHI, S., BISWAS-DIENER, R. (2010). New well-being measures: Short scales to assess flourishing and positive and negative feelings. Social Indicators Research, 97. 143–156.
CR  - DOĞAN, T., ÇÖTOK, N. A. (2011). Oxford mutluluk ölçeği kısa formunun Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması [Adaptation of the short form of the Oxford happiness questionnaire into Turkish: A validity and reliability study]. Türk psikolojik danışma ve rehberlik dergisi, 4(36). 165-172.
CR  - DURMAZ B., SOYSAL P., ELLIDOKUZ H., ISIK A.T. (2018). Validity and reliability of geriatric depression scale-15 (short form) in Turkish older adults. North Clin Istanbul;5(3): 216-220.
CR  - EKER, D. ARKAR, H. YALDIZ, H. (2001). Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği‘nin Gözden Geçirilmiş Formunun Faktör Yapısı, Geçerlik ve Güvenirliği. Türk Psikiyatri Dergisi, 12(1):17-25.
CR  - FELTON, B. J., & REVENSON, T. A. (1984). Coping with chronic illness: A study of illness controllability and the influence of coping strategies on psychological adjustment. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 52(3), 343–353. https://doi.org/10.1037/0022-006X.52.3.343
CR  - GOVE, W. R., STYLE, C. B., HUGHES, M. (1990). The Effect of Marriage on the Well-Being of Adults: A Theoretical Analysis. Journal of Family Issues, 11(1), 4-35. https://doi.org/10.1177/019251390011001002
CR  - GRIFFIN, J., MCKENNA, K. (1999). Influences on leisure and life satisfaction of elderly people. Physical & Occupational Therapy in Geriatrics, 15.4: 1-16.
CR  - HENRY, J. D., CRAWFORD, J. R. (2005). The short‐form version of the Depression Anxiety Stress Scales (DASS‐21): Construct validity and normative data in a large non‐clinical sample. British Journal of Clinical Psychology, 44(2), 227-239. doi:10.1348/014466505X29657
CR  - HILLS, P., ARGYLE, M. (2002). The Oxford Happiness Questionnaire: a compact scale for the measurement of psychological well-being. Personality and Individual Differences 33, 1073–1082.
CR  - INGLEHART, R. (2002). Gender, aging, and subjective well-being. International Journal of Comparative Sociology, 43(3-5), 391-408.
CR  - IWATSUBO, Y., DERRİENNİC, F., CASSOU, B. & POİTRENAUD, J. (1996). Predictors of life satisfaction amongst retired people in Paris. International Journal of Epidemiology, 25(1), 160-170.
CR  - KUDO, H., IZUMO, Y., KODAMA, H., WATANABE, M., HATAKEYAMA, R., FUKUOKA, Y., ... & SASAKI, H. (2007). Life satisfaction in older people. Geriatrics & Gerontology International, 7(1), 15-20.
CR  - LAWTON M. P., BRODY E. M. (1969). Assessment of older people: Selfmaintaining and instrumental activities of daily living. Gerontologist; 9: 279-286.
CR  - LIU, L., GOU, Z., & ZUO, J. (2016). Social support mediates loneliness and depression in elderly people. Journal of health psychology, 21(5), 750-758.
CR  - LOVIBOND, P. F., LOVIBOND, S. H. (1995). The structure of negative emotional states: Comparison of the Depression Anxiety Stress Scales (DASS) with the Beck Depression and Anxiety Inventories. Behaviour research and therapy, 33(3), 335-343. doi:10.1016/0005-7967(94)00075-U
CR  - MAYORDOMO, T., VIGUER, P., SALES, A., SATORRES, E., & MELÉNDEZ, J. C. (2016). Resilience and Coping as Predictors of Well-Being in Adults. The Journal of Psychology, 150(7), 809–821. doi:10.1080/00223980.2016.1203276
CR  - MCAULEY, E., RUDOLPH, D. (1995) Physical activity, aging, and psychological well-being. Journal of aging and physical activity, 3.1: 67-96.
CR  - MHASKE, R. (2017). Happiness and aging. Journal of Psychosocial Research, 12(1), 71.
CR  - NGUYEN, A. W., CHATTERS, L. M., TAYLOR, R. J., & MOUZON, D. M. (2016). Social support from family and friends and subjective well-being of older African Americans. Journal of happiness studies, 17, 959-979.
CR  - OKABAYASHI, H. VE HOUGHAM, G. W. (2014) Gender differences of social interactions and their effects on subjective well-being among Japanese elders, Aging & Mental Health, 18:1, 59-71, DOI: 10.1080/13607863.2013.788997
CR  - OSWALD, F., WAHL, H.-W., MOLLENKOLF, H., & SCHILLING, O. (2000). Ageing in place in rural areas: Similarities and differences of two settings in East and West Germany. Conference “Housing in the 21st Century: Fragmentation and reorientation”. Gavle: Sweden.
CR  - PINQUART, M., & SO¨RENSEN, S. (2000). Influences of socioeconomic status, social network, and competence on subjective well-being in later life: A meta-analysis. Psychology and Aging, 15(2), 187–224.
CR  - PINQUART, M. VE SÖRENSEN, S. (2001). Gender differences in self-concept and psychological well-being in old age: A meta-analysis. The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences, 56(4), 195-213.
CR  - PRESSMAN, S.D., COHEN, S. (2005). Does positive affect influence health? Psychol Bull, 131:925–971.
CR  - PRONK, N., KLEINMAN, D. V., GOEKLER, S. F., OCHIAI, E., BLAKEY, C., & BREWER, K. H. (2021). Promoting health and well-being in healthy people 2030. Journal of Public Health Management and Practice, 27(Supplement 6), S242-S248.
CR  - RAKOWSKI, W., & HICKEY, T. (1992). Mortality and the attribution of health problems to aging among older adults. American Journal of Public Health, 82(8), 1139-1141.
CR  - SOBIESZCZYK T, KNODEL J, CHAYOVAN N. (2003). Gender and wellbeing among older people: evidence from Thailand. Ageing and Society. 2003;23(6):701-735. doi:10.1017/S0144686X03001429
CR  - SAY ŞAHİN, D., ÖZER, Ö., ZUBAROĞLU YANARDAĞ, M. (2019) Perceived social support, quality of life and satisfaction with life in elderly people, Educational Gerontology, 45:1, 69-77, DOI: 10.1080/03601277.2019.1585065
CR  - TABACHNICK, B. G., & FIDELL, L. S. (2013). Using Multivariate Statistics. Pearson.
CR  - TELEF, B. B., (2013). Psikolojik iyi oluş ölçeği: Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28(3), 374-384.
CR  - VAILLANT, G. E., MUKAMAL, K. (2001). Successful aging. American journal of psychiatry, 158.6: 839-847.
CR  - VÁZQUEZ, C., HERVÁS, G., RAHONA, J.J. Y GÓMEZ, D. (2009). Psychological well-being and health. Contributions of positive psychology. Anuario de Psicologia Clinica y de la Salud/Annuary of Clinical and Health Psychology, 5, 15-27.
CR  - YASA, F. (2021). Toplumsal Cinsiyet Rolleri Bağlamında Yaşlılığın Temsili: Televizyon Reklamları Üzerine Bir Araştırma. Türkiye İletişim Araştırmaları Dergisi (38), 222-241. https://doi.org/10.17829/turcom.930934
CR  - YESAVAGE, J. A., BRINK, T. L., ROSE, T. L., LUM, O., HUANG, V., ADEY, M., LEIRER, V. O. (1982). Development and validation of a geriatric depression screening scale: a preliminary report. Journal of psychiatric research, 17(1), 37-49.
CR  - YILMAZ, Ö., BOZ, H., ARSLAN, A. (2017). Depresyon Anksiyete Stres Ölçeğinin (DASS 21) Türkçe kısa formunun geçerlilik-güvenilirlik çalışması. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(2), 78-91.
CR  - ZIMET, G. D., DAHLEM, N. W., ZIMET, S. G., FARLEY, G. K. (1988). The multidimensional scale of perceived social support. Journal of personality assessment, 52(1), 30-41.
UR  - https://doi.org/10.17336/igusbd.1552666
L1  - https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/4225783
ER  -