TY  - JOUR
T1  - Türkiye’de Siyasetin Profesyonelleşmesi, Partiler ve Rejim Dönüşümü: Tarihsel Bir Değerlendirme
TT  - Professionalization of Politics, Parties, and Regime Transformation in Turkey: A Historical Assessment
AU  - Baykan, Toygar Sinan
PY  - 2026
DA  - May
Y2  - 2026
DO  - 10.24955/ilef.1641873
JF  - Ankara Üniversitesi İlef Dergisi
PB  - Ankara University
WT  - DergiPark
SN  - 2148-7219
SP  - 228
EP  - 269
VL  - 13
IS  - 1
LA  - tr
AB  - Pazarlama, reklam, araştırma, iletişim ve medya uzmanları 1970’lerin sonlarından itibaren Türkiye’de parti siyasetini derinden etkileyen aktörlere dönüşmeye başlamışlardır. Bu profesyonel aktörlerin artan dahli ile Türkiye’de siyasetin profesyonelleşmesi olgusu uzunca bir süre çoğunlukla işletme ve iletişim alanlarında uzmanlaşmış araştırmacıların yoğunlaştıkları bir konu olagelmiştir. Bu makalede ise Türkiye’de siyasetin profesyonelleşmesine dair mevcut işletme ve iletişim literatürünün sunduğu bulguların, karşılaştırmalı parti siyaseti araştırmalarının kavram ve bulguları ışığında tarihsel bir değerlendirmesi yapılmaktadır. Bu yolla Türkiye’de siyasetin profesyonelleşmesinin siyasal partiler ve nihai olarak da Türkiye’nin rejimi üzerinde doğurduğu etkilerin anlaşılması amaçlanmaktadır. Makalede siyasetin profesyonelleşmesi süreçlerinin (yani pazarlama, reklam, araştırma, iletişim ve medya profesyonellerinin artan rolünün) Türkiye’de siyasal partilerin hâlihazırda eğilimli oldukları ulusal düzeydeki personalistik liderlik ve merkeziyetçilik dinamiklerini 1980’lerden itibaren derinleştirdiği ve en son kertede de merkeziyetçi, personalistik ve bürokratikleşmiş bir klientelistik makine olarak AKP’nin merkezinde olduğu bir “rekabetçi otoriterliğin” yükselmesine –başka pek çok yapısal etkenin yanı sıra- kritik bir katkı yaptığı önermesinde bulunulmaktadır. Daha kuramsal bir düzeyde ise çalışma, otoriter yönleri belirgin olan rekabetçi siyasal sistemlerde siyasetin profesyonelleşmesinin, bu yarı-otoriter rejimlerin seçim meşruiyeti için gereksindiği “asgari belirsizliğin” kontrolü bakımından kritik araçlar sağladığına işaret etmektedir. Yine daha soyut bir kuramsal perspektiften bu makale güçlü klientelistik yönelimleri olan parti sistemlerinde siyasetin profesyonelleşmesinin sınırlılıklarını ve konvansiyonel örgütsel parti siyaseti ile “melezleşmesinin” de altını çizmektedir.
KW  - siyasetin profesyonelleşmesi
KW  - siyasal pazarlama
KW  - parti örgütleri
KW  - personalizm
KW  - otoriterleşme
N2  - Marketing, advertising, research, communication, and media professionals began to exert a profound influence on party politics in Turkey from the late 1970s onward. Yet despite this fifty-year history, research into this trend has long been restricted largely to specialists in management and communication. This article presents a historical assessment of the findings of the existing business and communication literature on the professionalization of politics in Turkey, informed by the concepts and findings of comparative party-politics research. The aim is to understand the effects that the professionalization of politics in Turkey has had on the country’s political parties, and ultimately on its political regime. The article argues that the professionalization of politics (i.e., the increasing role of marketing, advertising, research, communication, and media professionals) has, since the 1980s, deepened the national-level personalistic leadership and centralist dynamics that political parties in Turkey were already prone to. It further argues that this has ultimately contributed—among many other structural factors—to the rise of a “competitive authoritarian” regime dominated by the AKP as a centralized, personalistic, and bureaucratized clientelistic machine. On a more theoretical level, the study points out that in competitive political systems with pronounced authoritarian tendencies, the professionalization of politics provides critical tools for controlling the “minimum uncertainty” required for electoral legitimacy in these semi-authoritarian regimes. From a more abstract theoretical perspective, this article also underlines the limitations of the professionalization of politics in party systems with strong clientelistic orientations and its “hybridization” with conventional organizational party politics.
CR  - Akay, Rafet Aykut. 2012. Siyasal İletişim Danışmanı. Ankara: Nobel Yayıncılık.
CR  - Altaylı, Fatih. 2021. “AK Parti'den İYİ Parti'ye derin transfer.” Habertürk, 30 Eylül 2021. [https://www.haberturk.com/yazarlar/fatih-altayli-1001/3206682-ak-parti-den-iyi-parti-ye-derin-transfer](https://www.haberturk.com/yazarlar/fatih-altayli-1001/3206682-ak-parti-den-iyi-parti-ye-derin-transfer)
CR  - Arıkan-Akdağ, Gül. 2015. Ethnicity and Elections in Turkey - Party Politics and the Mobilization of Swing Voters. Londra: Routledge.
CR  - Arslantaş, Düzgün, ve Andre Kaiser. 2023. “The ‘competitive authoritarian’ turn in Turkey: Bandwagoning versus reality.” Third World Quarterly 44(3): 496-512.
CR  - Aslan, Ramazan. 2021. “Türkiye’de siyasal pazarlama alanında yayınlanan tezlerin bibliyometrik analizi.” Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 39: 698-721.
CR  - Ayan Musil, Pelin. 2011. Authoritarian Party Structures and Democratic Political
CR  - Setting in Turkey. New York: Palgrave Macmillan.
CR  - Aydaş, İrem, Mert Moral ve Yasemin Tosun. 2022. “Türkiye’de seçim anketlerinin toplam anket hatası perspektifinden bir incelemesi.” Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 51: 87-110.
CR  - Aziz, Aysel. 2015. Siyasal İletişim. Ankara: Nobel Yayıncılık.
CR  - Baykan, Toygar Sinan, ve Murat Somer. 2022. “Politics of notables versus national machine: Social, political and state transformations, party organizations and clientelism during AKP governments.” European Journal of Turkish Studies 34. [https://journals.openedition.org/ejts/8111](https://journals.openedition.org/ejts/8111)
CR  - Baykan, Toygar Sinan. 2018. The Justice and Development Party in Turkey: Populism, Personalism, Organization. Cambridge: Cambridge University Press.
CR  - Baykan, Toygar Sinan. 2019. “Türkiye’de İdeolojik ve Programatik Olmayan Parti-seçmen Bağları Üzerine Kavramsal Bir Tartışma: Popülizm, Personalizm, Patronaj.” Toplum ve Bilim 147: 10-44.
CR  - Baykan, Toygar Sinan. 2021. “Türkiye’de otoriterliğin “uzun süre”si üzerine: Çifte vesayet sistemi, siyasal partiler düzeni, popülizm ve klientelistik parti-seçmen bağları.” Toplum ve Bilim 158: 27-52.
CR  - Baykan, Toygar Sinan. 2023. “Otoriter ve şahısçıl yönelimler karşısında partiler, parti sistemleri ve demokrasi.” Demokrasi – Kavram, Kurum, Süreç içinde, editör Menderes Çınar, 249-266, İstanbul: İletişim Yayınları.
CR  - Baykan, Toygar Sinan. 2024. “Siyasal Liderlik.” Siyaset Sosyolojisi – Siyasallaşmanın Alanları, Özneleri ve Araçları içinde, editör Ahmet Bekmen, 421-442, İstanbul: İletişim Yayınları.
CR  - Bektaş, Arsev. 1993. Demokratikleşme Sürecinde Liderler Oligarşisi: CHP ve AP (1961–1980). İstanbul: Bağlam Yayıncılık.
CR  - Bermeo, Nancy. 2016. “On democratic backsliding.” Journal of Democracy 27(1): 5-19.
CR  - Blondel, Jean ve Jean-Louis Thiebault. 2010. Political Leadership, Parties and Citizens. Londra: Routledge.
CR  - Borchert, Jens. 2003. “Professional Politicians: Towards a Comparative Perspective.” The Political Class in Advanced Democracies içinde, editörler J. Borchert ve J. Zeiss, 1-25, Oxford: Oxford University Press.
CR  - Bostancı, Mustafa. 2014. “Siyasal İletişim 2.0.” Erciyes İletişim Dergisi 3(3): 84-96.
CR  - Chang, Alvin. 2018. “The Facebook and Cambridge Analytica scandal, explained with a simple diagram.” Vox, 2 Mayıs 2018. [https://www.vox.com/policy-and-politics/2018/3/23/17151916/facebook-cambridge-analytica-trump-diagram](https://www.vox.com/policy-and-politics/2018/3/23/17151916/facebook-cambridge-analytica-trump-diagram)
CR  - Cotta, Maurizio. 2007. “Conclusions.” Democratic Representation in Europe içinde, editörler Maurizio Cotta ve Heinrich Best, 474-482, Oxford: Oxford University Press.
CR  - Çankaya, Erol. 2015. Siyasal İletişim – Dünyada ve Türkiye’de. Ankara: İmge Kitabevi Yayınları.
CR  - Çınar, Kürşat. 2019. The Decline of Democracy in Turkey: A Comparative Study of Hegemonic Party Rule. Londra: Routledge.
CR  - Demirtaş, Mehmet Can, ve Çağatay Orçun. 2015. “Siyasal pazarlama uygulamalarının ilk kez oy kullanacak seçmenler üzerindeki etkilerine yönelik bir araştırma.” Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi 17(28): 41-48.
CR  - Demirtaş, Mehmet Can. 2010. “Seçmen Tercihlerinin Siyasal Pazarlama Karması Açısından Analizi: İzmir İlinde Bir Uygulama.” Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi.
CR  - Denzin, Norman K. 2001. “The reflexive interview and a performative social science.” Qualitative Research 1(1): 23-46.
CR  - Divanoğlu, Sevilat Uslu. 2008. “Seçim Kampanyalarında Siyasal Pazarlama Karması Elemanlarının Yeri ve Önemi.” Niğde Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 1(2): 105-118.
CR  - Doğan, Adem. 2017. Türkiye’de Siyasal İletişim ve Siyasal Davranış. Ankara: Nobel Yayıncılık.
CR  - Doğan, Adem. 2021. Yerel Seçimlerde Siyasal İletişim. Ankara: Nobel Yayıncılık.
CR  - Dommett, Katharine, Andrew Barclay, ve Rachel Gibson. 2024. “Just what is data-driven campaigning? A systematic review.” Information, Communication ve Society 27(1): 1-22.
CR  - Dulio, David A. 2006. “Party Crashers? The Relationship Between Political Consultants and Political Parties.” Handbook of Party Politics içinde, editörler Richard Katz ve W. Crotty, 348-358. Londra: Sage.
CR  - Duverger, Maurice. 1974. Siyasi Partiler. Çeviren Ergun Özbudun. Ankara: Bilgi Yayınevi.
CR  - Eide, Stephen. 2017. “The American Party System: A Lament Progressives’ effort to weaken parties has harmed our democracy.” City Journal, Kış 2017, [https://www.city-journal.org/article/the-american-party-system-a-lament](https://www.city-journal.org/article/the-american-party-system-a-lament)
CR  - Epstein, Leon D. 2000. Political Parties in Western Democracies. New Brunswick ve Londra: Transaction Publishers.
CR  - Erdoğan, Emre. 2013. “Siyaset Bilimi’nde Kamuoyu Araştırmaları: Olanaklar, Yanlış Varsayımlar ve Engeller.” Farklı Pencereler, Farklı Manzaralar: Sosyal Bilimlerde Yöntem Tartışmaları içinde, editörler Pınar Uyan Semerci ve Emre Erdoğan, 39-88. İstanbul: Hiper Link Yayınları.
CR  - Eroğlu, A. Hüsrev, ve Sumru Bayraktar. 2009. “Siyasal pazarlama uygulamalarının seçmen tercihleri üzerine etkileri – İzmir ili örneği.” Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 12: 187-207.
CR  - Esen, Berk, Şebnem Gümüşçü ve Hakan Yavuzyılmaz. 2023. Türkiye’nin Yeni Rejimi: Rekabetçi Otoriterlik. İstanbul: İletişim Yayınları.
CR  - Esen, Berk, ve Şebnem Gümüşçü. 2016. “Rising competitive authoritarianism in Turkey.” Third World Quarterly 37(9): 1581-1606.
CR  - Farrell, David M. ve Paul Webb. 2000. “Political parties as campaign organizations,” Parties without Partisans içinde, editörler Russell J. Dalton ve Martin P. Wattenberg, 102-128. Oxford: Oxford University Press.
CR  - Farrell, David M. ve Paul Webb. 2000. “Political Parties as Campaign Organizations,” Parties without Partisans içinde, editörler Russell J. Dalton ve Martin P. Wattenberg, 102-128. Oxford: Oxford University Press.
CR  - Farrell, David M., Robin Kolodny ve Stephen Medvic. 2001. “Parties and campaign professionals in a digital age: Political consultants in the United States and their counterparts overseas.” Harvard International Journal of Press/Politics 6(4): 11-30.
CR  - Gilardi, Fabrizio. 2022. Digital Technology, Politics, and Policy-Making. Cambridge: Cambridge University Press.
CR  - Görüşme 1. 2025. Tam hizmet ajansı yöneticisi ile telefon mülakatı, 11:45-14:05, 6 Ağustos.
CR  - Görüşme 2. 2025. CHP için çalışmış marka stratejisti ile yazılı mülakat, 23 Ağustos.
CR  - Görüşme 3. 2025. Farklı partiler için kamuoyu araştırması yapan büyük bir araştırma şirketinin yöneticisi ile telefon mülakatı, 10:00-10:55, 27 Ağustos.
CR  - Görüşme 4. 2025. Adı belirtilmeyen bir merkez parti için çalışan halkla ilişkiler uzmanı ile yazılı mülakat, 5 Eylül.
CR  - Görüşme 5. 2025. Farklı partiler (ve özellikle de CHP) için kamuoyu araştırması yapan bir araştırma şirketinin yöneticisi ile telefon mülakatı, 10:15-11:00, 12 Eylül.
CR  - Görüşme 6. 2025. 2024 yerel seçimlerinde CHP için çalışmış ana araştırma ve danışmanlık şirketinin yöneticisi ile telefon mülakatı, 17:10-18:15, 2 Ekim.
CR  - Görüşme 7. 2025. Türkiye’de ve yurtdışında büyük pazar araştırması şirketlerinde çalışmış uzman ile telefon mülakatı, 20:00-20:50, 3 Ekim.
CR  - Görüşme 8. 2025. Siyasal partiler ile çalışmış bir tam hizmet ajansı uzmanı ile telefon mülakatı, 13:20-14:00, 20 Ekim.
CR  - Green, John C. 2002. “Still Functional After All These Years: Parties in the United States, 1960-2000,” Political Parties in Advanced Industrial Democracies içinde, editörler Paul Webb, David Farrell ve Ian Holliday, 310-344. Cambridge: Cambridge University Press.
CR  - Hern, Alex. 2018. “Cambridge Analytica: how did it turn clicks into votes?” The Guardian, 6 Mayıs 2018. [https://www.theguardian.com/news/2018/may/06/cambridge-analytica-how-turn-clicks-into-votes-christopher-wylie](https://www.theguardian.com/news/2018/may/06/cambridge-analytica-how-turn-clicks-into-votes-christopher-wylie)
CR  - Ignazi, Piero. 1996. “The crisis of parties and the rise of new political parties.” Party Politics 2(4): 549-566.
CR  - Illing, Sean. 2018. “Cambridge Analytica, the shady data firm that might be a key Trump-Russia link, explained.” Vox, 4 Nisan 2018. [https://www.vox.com/policy-and-politics/2017/10/16/15657512/cambridge-analytica-facebook-alexander-nix-christopher-wylie](https://www.vox.com/policy-and-politics/2017/10/16/15657512/cambridge-analytica-facebook-alexander-nix-christopher-wylie)
CR  - İnal, Mehmet Emin ve Esen Gürbüz Karabacak. 1997. “Siyasal pazarlamanın gelişmesi ve ilkeleri.” Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 12: 153-160.
CR  - Kaban, Zeynep Yelda. 1995. “Türkiye'de araştırma şirketleri, yaptıkları kamuoyu araştırmaları ve seçmen tercihi üzerine etkileri.” Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi.
CR  - Karaçor, Süleyman. 2006. “Siyasal katılım açısından siyasal pazarlama ve seçim kampanyalarının önemi.” İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi 25: 81-92.
CR  - Karademir, Züleyha. 2016. “Kamuoyu araştırmalarının seçmenler üzerindeki etkileri.” Yüksek lisans tezi, Ufuk Üniversitesi.
CR  - Katz, Richard S., ve Peter Mair. 1995. “Changing models of party organization and party democracy: the emergence of the cartel party.” Party Politics 1(1): 5-28.
CR  - Kefford, Glenn, Katharine Dommett, Jessica Baldwin-Philippi, Sara Bannerman, Tom Dobber, Simon Kruschinski, Sanne Kruikemeier ve Erica Rzepecki. 2023. “Data-driven campaigning and democratic disruption: Evidence from six advanced democracies.” Party Politics 29(3): 448-462.
CR  - Keskin, Fatih. 2002. “Demokratik toplumlarda yeni siyasal seçkinlerin konumu: 1980 sonrası Türkiye'de kamuoyu araştırmaları ve siyasal danışmanlar.” Doktora tezi, Ankara Üniversitesi.
CR  - Keskin, Fatih. 2016. “Politikada Yeni Ruhban Sınıfı: Siyasa ve İkna Uzmanları Olarak Politik Profesyoneller.” İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi 42: 173-190.
CR  - Kirchheimer, Otto. 1966. “The Transformation of the Western European Party Systems.” Political Parties and Political Development içinde, editörler J. L. Palombara and M. Weiner, 177–200. Princeton: Princeton University Press.
CR  - Laebens, Melis. 2020. “Party Organizations in Turkey and Their Consequences for Democracy,” The Oxford Handbook of Turkish Politics içinde, editör Güneş Murat Tezcür, 1-25. Oxford: Oxford University Press.
CR  - Levitsky, Steven, ve David Ziblatt. 2018. How Democracies Die? New York: Crown.
CR  - Levitsky, Steven, ve Lucan A. Way. 2002. “Elections without democracy: The rise of competitive authoritarianism.” Journal of Democracy 13(2): 51-65.
CR  - Lührmann, Anna, ve Staffan I. Lindberg. 2019. “A third wave of autocratization is here: what is new about it?” Democratization 26(7): 1095-1113.
CR  - Mahoney, James. (2022). “Karşılaştırmalı Tarihsel Analizde Nedensel Değerlendirme Stratejileri” Sosyal Bilimlerde Karşılaştırmalı Tarihsel Analiz içinde, editörler James Mahoney ve Dietrich Rueschemeyer, çeviren Murat Çiftkaya, 337-370. İstanbul: Küre Yayınları.
CR  - Mair, Peter. 2013. Ruling the Void – The Hollowing of Western Democracy. Londra: Verso.
CR  - Mancini, Paolo ve David L. Swanson. 1996. “Politics, Media and Modern Democracy: Introduction.” Politics, Media and Modern Democracy içinde, editörler David L. Swanson ve Paolo Mancini, 1-26. Westport: CT Praeger.
CR  - Mancini, Paolo. 2009. “Politik Profesyonellikte Yeni Ufuklar.” Halkla İlişkiler Üzerine içinde, editörler Fatih Keskin ve B. Pınar Özdemir, 279-302. Ankara: Dipnot Yayınları.
CR  - Massicard, Elise. 2021. “Parties and Politics in Turkey.” The Routledge Handbook on Contemporary Turkey içinde, editör Joost Jongerden, 103-116. Londra: Routledge.
CR  - Mavruk, Ruhan. 2020. “ABD ve Türkiye’de Kamuoyu Araştırmaları Benzerlik ve Farklılıklar.” Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi.
CR  - Mazzoleni, Gianpietro, ve Winfried Schulz. 1999. “‘Mediatization’ of politics: A challenge for democracy?” Political Communication 16(3): 247–261.
CR  - McCoy, Jennifer ve Murat Somer. 2019. “Toward a theory of pernicious polarization and how it harms democracies: Comparative evidence and possible remedies.” The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science 681(1): 234-271.
CR  - McDonnell, Duncan. 2013. “Silvio Berlusconi's personal parties: from Forza Italia to the
CR  - Popolo Della Liberta.” Political Studies 61(S1): 217-233.
CR  - Medvic, Stephen K. 2003. “Professional political consultants: An operational definition.” Politics 23(2): 119-127.
CR  - Mermer-Üzümlü, Aytuğ. 2020. Modern Seçim Kampanyaları. Ankara: Nobel Yayıncılık.
CR  - Michels, Robert. 2021. Siyasi Partiler. Çeviren İ. Sipahi. İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları.
CR  - Newman, Bruce I. 2016. The Marketing Revolution in Politics. Toronto: University of Toronto Press.
CR  - Okumuş, Abdullah. 2007. “Pazarlama anlayışında siyasal pazarlamanın yeri ve pazar konumlarına göre siyasi partilerin stratejik analizi.” Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 17(1): 157-172.
CR  - Orum, Anthony M. ve John G. Dale. 2016. Siyaset Sosyolojisi. Çeviren İbrahim Kaya. İstanbul: Say Yayınları.
CR  - Ostrogorski, Moisey. 1964. Democracy and the Organization of Political Parties – Vol. I-II. New York: Anchor Books.
CR  - Ölçer, Seden. 1989. “Kamuoyu araştırmalarının siyasal yaşamdaki işlevi.” Yüksek lisans tezi. Ege Üniversitesi.
CR  - Özbudun, Ergun. 2015. “Turkey’s judiciary and the drift toward competitive authoritarianism.” The International Spectator 50(2): 42-55.
CR  - Özkan, Necati. 2019. Türkiye ve Dünyadan Örneklerle Seçim Kazandıran Kampanyalar. İstanbul: MediaCat Yayınları.
CR  - Panebianco, Angelo. 1988. Political Parties: Organization and Power. Çeviren Marc Silver.
CR  - Cambridge: Cambridge University Press.
CR  - Pekiz, Ezel. 1988. “Türkiye'de siyasal kamuoyu araştırmaları ve örnek bir kurum PİAR-SİAR.” Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi.
CR  - Plasser, Fritz. 2000. “American campaign techniques worldwide.” Harvard International Journal of Press/Politics 5(4): 33-54.
CR  - Poguntke, Thomas, ve Paul Webb. 2007. The Presidentialization of Politics. Oxford: Oxford University Press.
CR  - Polat, Cihat. 2015. Siyasal Pazarlama ve İletişim. Ankara: Nobel Yayıncılık.
CR  - Polyakova, Alina, ve Chris Meserole. 2019. “Exporting digital authoritarianism: The Russian and Chinese models.” Brookings Policy Brief-Democracy and Disorder Series, 1-22. [https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2019/08/FP_20190827_digital_authoritarianism_polyakova_meserole.pdf](https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2019/08/FP_20190827_digital_authoritarianism_polyakova_meserole.pdf)
CR  - Rahat, Gideon, ve Ofer Kenig. 2018. From Party Politics to Personalized Politics. Oxford: Oxford University Press.
CR  - Rosenberg, Matthew. 2018. “How Trump Consultants Exploited the Facebook Data of Millions.” The New York Times, 17 Mart 2018. [https://www.nytimes.com/2018/03/17/us/politics/cambridge-analytica-trump-campaign.html](https://www.nytimes.com/2018/03/17/us/politics/cambridge-analytica-trump-campaign.html)
CR  - Sartori, Giovanni. 2004. Görmenin İktidarı – Homo Videns: Gören İnsan. Çevirenler Gül Batuş ve Bahar Ulukan. İstanbul: Karakutu Yayınları.
CR  - Scammell, Margaret. 1999. “Political Marketing: Lessons for political science.” Political Studies 47(4): 718-739.
CR  - Scarrow, Susan. 1996. Parties and Their Members: Organizing for Victory in Britain and Germany. Oxford: Oxford University Press.
CR  - Schatz, Edward. 2009. Political Ethnography. Şikago ve Londra: The University of Chicago Press.
CR  - Schedler, Andreas. 2002. “Elections without democracy: The menu of manipulation.” Journal of Democracy 13(2): 36-50.
CR  - Schlumberger, Oliver, Mirjam Edel, Ahmed Maati ve Koray Sağlam. 2023. “How authoritarianism transforms: a framework for the study of digital dictatorship.” Government and Opposition, 1-23. [https://www.cambridge.org/core/journals/government-and-opposition/article/how-authoritarianism-transforms-a-framework-for-the-study-of-digital-dictatorship/EAFAD6D20EF6C02BF22E4F0EBCCB6267](https://www.cambridge.org/core/journals/government-and-opposition/article/how-authoritarianism-transforms-a-framework-for-the-study-of-digital-dictatorship/EAFAD6D20EF6C02BF22E4F0EBCCB6267)
CR  - Semetko, Holli A. 2006. “Parties in the Media Age.” Handbook of Party Politics içinde, editörler Richard Katz ve William Crotty, 515-527. Londra: Sage.
CR  - Somer, Murat. 2016. “Understanding Turkey’s democratic breakdown: old vs. new and indigenous vs. global authoritarianism.” Southeast European and Black Sea Studies 16(4): 481-503.
CR  - Sözen, Yunus. 2019. “Competition in a populist authoritarian regime: The June 2018 dual elections in Turkey.” South European Society and Politics 24(3): 287-315.
CR  - Stanyer, James. 2013. Intimate Politics. Cambridge: Cambridge University Press.
CR  - Şahan, Süleyman. 2013. “Seçim kampanyalarında profesyonelleşme: Türkiye’de seçim kampanya uzmanları ve lider danışmanları.” Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi.
CR  - Şahan, Süleyman. 2018. “Politikanın üretiminde ve sunumunda uzmanlar: Yeni politik seçkinler üzerine teorik bir inceleme.” Gaziantep University Journal of Social Sciences 17(3): 941-958.
CR  - Tan, Netina. 2020. “Digital learning and extending electoral authoritarianism in Singapore.” Democratization 27(6): 1073-1091.
CR  - Tatar, Ali. 2007. “Siyasal Pazarlama Açısından Siyaset Kurumu: İmajın Seçmenler Tarafından Algılanmasına İlişkin Bir Uygulama.” Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi.
CR  - Tokgöz, Oya. 2019. Seçimler, Siyasal Reklamlar ve Siyasal İletişim. Ankara: İmge Kitabevi Yayınları.
CR  - Topuz, Hıfzı. 1991. Siyasal Reklamcılık – Dünyadan ve Türkiye’den Örneklerle. İstanbul: Cem Yayınevi.
CR  - Türk, H. Bahadır. 2008. Şirket ve Parti. İstanbul: İletişim Yayınları.
CR  - Uğur‐Çınar, Meral. 2023. “Elections and democracy in Turkey: Reconsidering competitive authoritarianism in the age of democratic backsliding.” The Political Quarterly 94(3): 445-451.
CR  - Weber, Max. 2005. Sosyoloji Yazıları. Çeviren Taha Parla. İstanbul: İletişim Yayınları.
CR  - Yetkin, Barış. 2016. “Popülizmin gölgesinde siyaset ve siyasal iletişimi anlamak.” Erciyes İletişim Dergisi 4(3): 68-82.
CR  - Yıldız, Nuran. 2002. Türkiye’de Siyasetin Yeni Biçimi – Liderler, İmajlar, Medya. Ankara: Phoenix Yayınevi.
CR  - Zenger, Erkal. 1993. Siyaset Cambazhanesinin Cazgırı. Ankara: Ümit Yayıncılık.
CR  - Zuboff, Shoshana. 2021. Gözetleme Kapitalizmi Çağı. Çeviren Tolga Uzunçelebi. İstanbul: Okuyan Us Yayınevi.
UR  - https://doi.org/10.24955/ilef.1641873
L1  - https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/4618698
ER  -