@article{article_1648508, title={Mescid-i Aksâ Kitâbeleri Bağlamında Yazı-Mekân İlişkisi}, journal={Bulletin of Palestine Studies}, pages={167–201}, year={2025}, DOI={10.34230/fiad.1648508}, url={https://izlik.org/JA66XF72BL}, author={Soycan, Gülşen}, keywords={Palestine, Jerusalem, Haram al-Sharif, Masjid al-Aqsa, Architectural Structure, Inscription}, abstract={Yapı kitâbeleri veya âyet, hadis gibi dinî içerikli âbidevi yazılar mimari eserin özelliğine, fonksiyonuna ya da yapılış amacına yönelik ipuçları barındırır. Bu bazen inşa, tamir yahut tecdid kitâbesinin başındaki âyetin yapının işlevine yönelik seçilmesi bazen yapım ifadesinden sonra mimari eseri tanımlayan birkaç kelimelik terkiplerin yazılması bazen de dinî muhtevalı metinlerin yapıya işlenmesidir. Kitâbelerin, mekânların tanımlamasına katkıda bulunduğu hususu dikkate alındığında “Sözün imgesi hükmündeki bu yazıların mekâna etkisi nedir?” sorusu önemli hale gelmektedir. “Bir mimari yapının, kitâbelere tesiri var mıdır?” şeklinde soruyu tersten sorup çift taraflı bir etkileşimin peşine düşmek de pek tabii mümkündür. Bu iki sorunun cevabını aramak için en uygun yerlerden biri şüphesiz, Emevî’den günümüze değin pek çok İslâm devletine ev sahipliği yapan Kudüs Harem-i Şerif mahallidir. Yapılan literatür taramasında Kudüs kitâbelerini derinlikli inceleyen akademik çalışmaların ekseriyetinin Batılı araştırmacılara ait olduğu görülmüştür. Genellikle belli bir döneme ait olan bu çalışmalar, Kudüs’ün mimari yapılarını ve yazılarını mercek altına almaktadır. Ülkemizde ise kitâbeleri konu alan pek çok yayın olmakla birlikte bu araştırmaların bir kısmı içeriğe odaklanarak tarihî bilginin peşinden giderken kimisi de biçimdeki değişiklikleri tespit ederek İslâm yazı sanatının izini sürmektedir. Her iki kategoride kıymeti haiz araştırmalar yapılmakta iken İslâm’ın ilk kıblesi ve üçüncü Harem-i Şerif’i olarak marûf Mescid-i Aksâ kitâbelerini konu alan çalışmaların yetersizliği ortadadır. Bu makale, erken dönem oryantalistlerin iddia ettiği gibi kitâbelerin “rastgele ve sadece süsleme amaçlı” nakşedilmediklerini aksine mimaride mevcut en eski yazı vasfına sahip Kubbetü’s-Sahra Emevî kitâbesinden itibaren bulundukları yerlerin itinayla seçilip bir amaca mâtuf işlendiklerine dair Mescid-i Aksâ özelinde örnekler sunmayı hedeflemektedir. Bunu yaparken çalışmanın boyutunu aşmamak adına Mescid-i Aksâ’nın tüm kitâbeleri değil yazı tezyinatı açısından dikkat çekici olanlar ve âbidevî yapıda bulunanlar tercih edilmiş; güncel fotoğraflarla kitâbelerin günümüzdeki durumları gösterilmiştir.}, number={17}