@article{article_1688811, title={Hakkâri Sancağında Bir Maden: Zırnıh (1848-1857)}, journal={Mavi Atlas}, volume={13}, pages={639–657}, year={2025}, DOI={10.18795/gumusmaviatlas.1688811}, author={Erdoğan, Serkan}, keywords={Mine, Zirnih, Sodium sulphur, Hakkari, Ottoman Empire, Tanzimat}, abstract={Muhtelif medeniyetlerin uğrak noktası olan Hakkâri, tarih boyunca birçok millete ev sahipliği yapmış ve farklı etnik kökenden gelen insanları bünyesinde yaşatmıştır. Konumu hasebiyle Hakkâri, İran-Osmanlı arasında tampon bölge görevi görmüş ve iki devlet için de kritik rol oynamıştır. Çaldıran Savaşı sonrası Osmanlı topraklarına katılan Hakkâri, yurtluk-ocaklık sistemi ile yerel beylerin gücüyle idare edilmiş, fakat Tanzimat’ın ilanı ile merkezden atanan yöneticiler, yönetimi yerel güçlerin elinden almıştır. Hakkâri, her ne kadar jeolojik ve coğrafi konum hasebiyle maden çeşitliliği yönünden fakir olsa da zırnıh, kurşun ve kükürt madeni hususunda zenginlik arz etmiş ve bu nedenle İran-Osmanlı gözetimi altında kalarak maden ocaklarının sürekli el değiştirmesine sebebiyet vermiştir. XIX. yüzyılın ortalarına doğru tamamen Osmanlı hâkimiyetine giren maden ocakları işbu süreç içerisinde muhtelif problemler ile karşılaşmış olsa da bünyesinde barındırdığı zırnıhı, kurşunu ve tebeşiri (kireç) farklı anlamda kullanmış ve gerekli yerlere sevk etmiştir. Osmanlı döneminde endemik maden türlerinden biri olarak görülen zırnıh madeni; bölgenin stratejik, politik ve güvenlik ile alakalı işleyişinde dış etmenlerin manevi silahı olarak görülmüş ve bir anti-siyaset aracı olarak kullanılmıştır. Dış güçlerin oyun sahasına dönüşen Hakkâri, bu siyasetten iyi veya kötü etkilenmiş olmasına rağmen söz konusu durumun dönütlerini bölgede yaşayan yöre halkına hissettirmemeye çalışmıştır. Bölgede var olan madenleri bölgede hayatını idame ettiren ahalinin aleyhine kullanmaya çalışan dış güçlerin emellerini eğitim, öğretim ve kalkınma ile bertaraf etmeye çalışan Osmanlı Devleti, varlığını bölgede hissettirmesi ile potansiyel nitelikli güç odaklı dış güçlerin emellerini, evrensel hoşgörü metoduyla ortadan kaldırmaya çalışmıştır. Bu bağlamda işbu çalışmanın amacı da Hakkâri sancağında çıkarılan zırnıh madeni ile alakalı vuku bulmuş olan güç odaklı müşküllerin yanı sıra zırnıh madeninde çalışan personel sayısı, madende çıkarılan miktar ve maden giderlerinin ne kadar olduğu ile alakalı geniş çaplı bilgiler ortaya koymaktır.}, number={2}, publisher={Gumushane University}