@article{article_1761130, title={Mescid-i Aksâ ve Kubbetü’s-Sahra’nın İç Mekân Tezyinâtının Çevresel ve Dönemsel Faktörler Bağlamında İslâm Sanatına Yansımaları}, journal={Filistin Araştırmaları Dergisi}, pages={78–116}, year={2025}, DOI={10.34230/fiad.1761130}, url={https://izlik.org/JA72NP96BH}, author={Baysal, Ali Fuat and Önkol Ertunç, Çiğdem}, keywords={Palestine, Al-Aqsa Mosque, Dome of the Rock, Umayyad Art, Ornamention, Mosaic, Decoration}, abstract={İslâm mimarîsinin ilk örneklerinden olan Mescid-i Aksâ ve Kubbetü’s-Sahra, Emevî, Abbasî, Fatımî, Eyyubî, Memlük, Selçuklu ve Osmanlı gibi birçok farklı medeniyetin sanatsal izlerini taşıyan önemli eserlerdir. Tabiatıyla, Mescid-i Aksâ ve Kubbetü’s-Sahra, sadece dinî ibadet yerleri değil, aynı zamanda İslâm medeniyetlerinin sanatsal ve kültürel birikimini sergileyen, farklı medeniyetlere karşı övünç vesilesi olan birer mimarî şaheserlerdir. İslâm sanatında tezyînât, yapıların ruhani ve estetik değerini artıran merkezi bir rol üstlenmiştir. Figüratif tasvirlerin kısıtlamaları nedeniyle, sanatçılar ve mimarlar, stilize ve sembolizm üzerine kurulu zengin bir süsleme dili geliştirmişlerdir. Bu bağlamda, geometrik desenler, nebatî ve rûmî motifler, münhaniler gibi tezyini unsurlar ön plana çıkmıştır. Bu tezyini unsurlara hat sanatı da dâhil edildiğinde yazı, sadece görsellik sunmakla kalmamış, aynı zamanda dinî ve felsefi anlamlar taşıyarak yapıların kutsiyetini yansıtma aracı olmuştur. Emevî dönemi İslâm mimarîsi ve sanatları açısından bir başlangıç dönemidir. Fetihler sonucu yeni kültürlerle tanışmaları onların mimarîlerinden ve tezyînâtından etkilenmelerine neden olmuştur. Bu konuda devrin büyük devletleri olan Roma, Bizans ve Sâsânîler baskın rol oynamıştır. Ancak bu etkileşim bir kopyalama değildir. Etkileşimde bulundukları medeniyetin tezyini unsurlarını kendi potalarında yorumlamış ve uygulamışlardır. Emevîlerin başkent Şam’da inşa ettikleri Emevîyye Camii ile Endülüs’te inşa ettikleri Kurtuba Ulu Camii’nin tezyini hususiyetleri, Kudüs’teki Mescid-i Aksâ ve Kubbetü’s-Sahra’nın iç mekân tezyînâtı ile üslup birliği içerisindedir. Bu husus kültürel bağlamda önemli bir noktadır. Araştırmanın amacı Filistin coğrafyasında doğup Endülüs’e kadar uzanan bir tezyini üslubun ortaya çıkışı ve gelişiminin analiz edilmesidir. Bugüne kadar mimarî olarak değerlendirilen söz konusu yapıların tezyini açıdan da değerlendirilmesidir. İç mekânları tezyin eden tasarımların, formların, motiflerin, desenlerin, sembolik anlamların, kültürel etkileşim noktalarının, malzeme ve tekniklerin incelenmesidir. Bir medeniyetin doğuşuna şahitlik eden yapıların tarihsel süreç içerisinde tezyînâtına katkı sunan yönetimlerin-yöneticilerin günümüze uzanan izlerinin takip edilmesidir.}, number={18}, organization={Necmettin Erbakan Üniversitesi Bilimsel Araştırmalar Proje Koordinatörlüğü}