TY  - JOUR
T1  - Sünnetullah ve Kur’an Kıssaları İlişkisinin Mahiyeti Üzerine Bir İnceleme
TT  - An Examination of the Nature of the Relationship Between Sunnah and Quranic Narratives
AU  - Yıldırım, Duran Ali
PY  - 2025
DA  - December
Y2  - 2025
DO  - 10.30523/mutefekkir.1775447
JF  - Mütefekkir
JO  - Mütefekkir
PB  - Aksaray University
WT  - DergiPark
SN  - 2148-5631
SP  - 311
EP  - 327
VL  - 12
IS  - 24
LA  - tr
AB  - Bu çalışma, Kur’an’ın evrensel mesajlarının anlaşılmasında sünnetullah ileKur’an kıssaları arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Araştırmanınkapsamını, sünnetullah’ın anlamı, Kur’an’daki kullanımı, kavramla ilişkilidiğer terimler ile kıssaların tarihsel ve evrensel işlevleri oluşturmaktadır.Kur’an kıssalarının yalnızca tarihsel olayları aktaran metinler olmadığı;sünnetullahın insanlık tecrübesi üzerinden dinî, ahlaki ve sosyolojikboyutlarda tezahür eden yansımaları olarak okunması gerektiğivurgulanmaktadır. Çalışmada, kıssaların ibret, uyarı ve rehberlikyönlerinin sünnetullah kavramının bütünlüğü ve tutarlılığıyla nasılilişkilendirilebileceği işlenmektedir. Makalede analitik ve tematik yöntemkullanılmakta; kavramların lügat ve terim anlamları incelenmekte, ilgiliayetler siyak ve sibak bağlamı dikkate alınarak Kur’an bütünlüğü içindedeğerlendirilmektedir. Ayrıca klasik tefsir birikimi ile modern yorumgelenekleri birlikte ele alınmaktadır. Araştırma bulguları, sünnetullah’ınAllah’ın kâinat ve toplumlar için geçerli olan değişmez yasaları; Kur’ankıssalarının ise bu yasaların tarihteki somut tezahürlerini ortaya koyanibret içerikli anlatılar olduğunu göstermektedir. Kıssaların yalnızcatarihsel bilgi aktarmadığı, her döneme hitap eden evrensel mesajlartaşıdığı ve sünnetullah kavramıyla birlikte değerlendirildiğinde Kur’an’ınevrenselliğini desteklediği ortaya konmaktadır. Çalışma, sünnetullah ilekıssalar arasındaki ilişkinin literatürde müstakil bir konu olarak yeterinceele alınmadığını, bu nedenle araştırmanın bu boşluğu doldurmayıhedeflediğini vurgulamaktadır.
KW  - Tefsir
KW  - 
KW  - Kur'an
KW  - 
KW  - Sünnetullah
KW  - 
KW  - Kur'an Kıssaları
KW  - Kıssa
KW  - 
KW  - Sünnet
KW  - 
N2  - This study examines the relationship between sunnatullāh and Qur’anicqiṣaṣ in understanding the universal messages of the Qur’an. The scopeof the research includes the meaning of sunnatullāh, its usage in theQur’an, the concepts associated with it, and the historical and universalfunctions of the Qur’anic narratives. It is emphasized that Qur’anic qisasare not merely texts that recount historical events; rather, they should beunderstood as reflections of sunnatullāh manifested through humanexperience in religious, moral, and sociological dimensions. The studyexplores how the instructive, admonitory, and guiding aspects of theqisas relate to the coherence and consistency of the concept ofsunnatullāh. The article employs analytic and thematic methods,examining the lexical and terminological meanings of the relevantconcepts and evaluating the verses within the overall unity of the Qur’anby considering their rhetorical context. Both the classical exegeticaltradition and modern interpretive approaches are also taken intoaccount. The findings indicate that sunnatullāh refers to the immutabledivine laws governing the universe and human societies, while theQur’anic qisas illustrate the concrete manifestations of these lawsthroughout history. The study demonstrates that the narratives do notmerely convey historical information; they also carry universal messagesapplicable to every era and reinforce the universality of the Qur’an wheninterpreted alongside the concept of sunnatullāh. Furthermore, theresearch highlights that the relationship between sunnatullāh and theQur’anic qisas has not been sufficiently addressed as an independentsubject in the existing literature, and therefore aims to fill this gap.
CR  - Abay, Muhammet. Kur’an Kıssaları. İstanbul: Ensar Yayınları, 2007.
CR  - Abdulbâki, Muhammed Fuad. el-Mu’cemu’l-müfehres li elfâzı’l-Kur’ani’l-Kerim. Beyrut: Dâr-u’l-Mârife,
2008.
CR  - Adevî, Muhammed Hayr Mahmûd el-. Me‘âlimu’l-Kıssa fi’l-Kur’âni’l-Kerîm. Ürdün: Dâru’l-‘Adevî, 1988.
CR  - Ahmed, Ebû Abdurrahman Halil b. Ahmed b. ‘Amr Ferâhidî el-Halil b. Kitâbu’l-‘ayn. Beyrut:
Müessesetü’l-A‘lemîli’l-Matbû‘ât, 1988.
CR  - Akçay, Mustafa. “Sünnetullah, Fıtratullah, Sıbğatullah” Kavramlarının Anlamlandırılışı Üzerine”.
Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10/17 (15 Haziran 2008), 125-158.
CR  - Altıntaş, Mücteba. “Kur’an’da Toplumsal Değişim İlkeleri Üzerine Bir Deneme”. Toplum Bilimleri
Dergisi 7/13 (Ocak 2013), 295-310.
CR  - Ata, Mahmet Mahfuz. “Tefsir Literatüründe Hz. Mûsâ-Hızır Kıssası Üzerine Bazı Mülahazalar”. İFD
İlahiyat Fakültesi Dergisi 2/1 (ts.), 28-47.
CR  - Atik, Bilal. “Mucize-Sünnetullah İlişkisi Bağlamında İ‘câzu’l-Kur’an”. Tefsir Araştırmaları Dergisi 2/2
(Ekim 2018), 185-216.
CR  - Ay, Mahmut. “Mekke Müşrikleri’nin Kur’an’a Yönelik Eleştirilerine Cevaplar”. Darulhadis İslami
Araştırmalar Dergisi 3 (26 Aralık 2022), 340-386.
CR  - Aydın, Hüseyin. “Vahiy Kültürünün İnsanî Kültüre Dönüştürülmesine Bir Örnek: ‘Yüce Kur’an ve
Açıklamalı-Yorumlu Meâli’”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 22/1 (2013), 1-28.
CR  - Barlak, Muzaffer - Özdemi̇r, Faruk. “Mûsâ-Hızır Kıssasının Allah’ın İlkeli Bir Varlık Oluşu
Çerçevesinde Değerlendirilmesi”. Journal of Islamic Research 27/3 (2016), 353-371.
CR  - Bayram, Enver. “Mekke Müşriklerinin Nübüvvet Karşısındaki Tutum ve Davranışları (Mekkî Sureler
Bağlamında)”. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi 8/1 (22 Şubat 2019), 919-939.
CR  - Bedir, Murteza. “Sünnet”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 38/153-154. İstanbul: Türkiye Diyanet
Vakfı Yayınları, 2010.
CR  - Bulut, Halil İbrahim. “Mûcizelerin Muhatapları Üzerindeki Etkileri”. Usûl: İslâm Araştırmaları 9/1 (2008),
153-172.
CR  - Can, Seyithan. “Allah’ın Adâleti ve Sünneti Bağlamında Günümüz Toplumsal Helâkının İmkânı”.
Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi 13/1 (2022), 9-32.
CR  - Cevherî, İsmāʿīl b. Ḥammād. el-. es-Sıhâh. 8 Cilt. Beyrut: Dāru’l-ʿİlmili’l-Melāyīn, 1984.
CR  - Coşkun, İbrahim. Günümüz Akaid ve Kelam problemleri. İstanbul: Kitap Dünyası Yayınları, 2017.
CR  - Coşkun, İbrahim. İslam’da İman Esasları. İstanbul: Kitap Dünyası Yayınları, 2023.
CR  - Cürcânî, es-Seyyid eş-Şerif. et-Ta’rifât. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l’İlmiyye, 2013.
CR  - Çelebi, İlyas. “Sünnetullah”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 38/158-160. İstanbul: Türkiye
Diyanet Vakfı Yayınları, 2010.
CR  - Çelik, Ahmet. “Birey ve Toplumun Islahı Açısından Kur’an Kıssaları”. Atatürk Üniversitesi İlâhiyat
Fakültesi Dergisi 22 (2004), 54-87.
CR  - Dalkılıç, Bayram. Allah’ın Elçisini Kim, Neden, Nasıl Yalanlardı? İstanbul: Kitap Dünyası Yayınları, 2021.
CR  - Dâmegânî, Hüseyin bin Muhammed ed-. Kâmûsu’l-Kur’ân. Beyrut: Dāru’l-ʿİlmili’l-Melāyīn, 1938.
CR  - Demir, Şehmus. Mitoloji, Kur’ân Kıssaları ve Tarihi Gerçeklik. İstanbul: Beyan Yayınları, 2003.
CR  - Demi̇rel, Cumhur. “Kur’ân’ın Özel Tarihine Ișık Tutan Bir İlim: Mekkî – Medenî”. Diyanet İlmi Dergi
53/4 (2017), 35-54.
CR  - Düzenli, Yaşar. Kur’an Işığında Evrensel Dengeler ve İnsan. İstanbul: İFAV Yayınları, 2000.
CR  - Erul, Bünyamin. “Sünnet Kavramının Oluşum ve Gelişimi”. İslâmî Araştırmalar Dergisi 19/1 (2006), 85-
94.
CR  - Fîruzabâdî, Mecdu’d-Din Muhammed b. Yakup el-. Besâiru zevi’t-temyîz fî letâifi’l-Kitâbi’l-azîz, thk. M. Ali
en-Neccar. Kâhire: İhyâu’t-Turâsi’l-İslâmî, 1416.
CR  - Fîruzâbâdî, Mecduddîn Muhammed b. Ya‘kûb el-. el-Kâmûsu’l- muhît. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-
‘Arabî, 1991.
CR  - Görgün, Tahsin. “Kur’ân Kıssalarının Neliği (Mahiyeti) Üzerine”. IV. Kur’ân Sempozyumu. 19-40.Ankara, Fecr Yayınevi., 1998.
CR  - Güler, İlhami. Sabit Din Dinamik Şeriat. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 1999.
CR  - Güneş, Abdulbaki. “Kur’ân’da Sünnetullah ve Toplumların Çöküş Nedenleri”. Dinbilimleri Akademik
Araştırma Dergisi 5/4 (2005), 61-93.
CR  - Halil, İmadüddin. İslâm’ın Tarih Yorumu. çev. Ahmet Ağırakça. İstanbul: Risale Yayınları, 1988.
CR  - Heyşur, Muhammed. Medeniyetlerin Yükseliş ve Çöküşünde Kur’ân Yasaları. çev. Beşir Eryarsoy. İstanbul:
Mahya Yayıncılık, 2014.
CR  - Hökelekli, Hayati. Fıtrat. “Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi”. 13/47-48. İstanbul: Türkiye
Diyanet Vakfı Yayınları, 1996.
CR  - Isfehânî, Ebü’l-Kâsım el-Hüseyin b. Muhammed er-Râgıb el-. el-Müfredât fî Garîbi’l-Kur’ân. thk. Safvân
Adnân ed-Dâvûdî. Beyrut: Dârü’l-Kalem; Dârü’ş-Şâmiyye, 1412.
CR  - İbn Fâris, Ebü’l-Hüseyn Ahmed b. Fâris er-Râzî. Muʿcemü Mekâyîsi’l-Luga. ed. Abdüsselam Muhammed
Harun. [Beyrut]: Dârü’l-Fikr, 1399.
CR  - İbn Haldûn, Ebû Zeyd Veliyyüddîn Abdurrahmân b. Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b.
Hasen el-Hadramî el-Mağribî et-Tûnisî. Mukaddime. çev. Halil Kendir. İstanbul: Yeni Şafak Yayınları, 2004.
CR  - İbn Manzûr, Cemalüddin Muhammed b. Mükerrem en-Nesârî, el-İfrikî. Lisânu’l-Arab. Beyrut: Dâr-u Sâdr, 1990.
CR  - Kanik, İsa. “Kur’ân Kıssalarında Ailevî İlke ve Değerler”. Tefsir Araştırmaları Dergisi 4/2 (Ekim 2020), 256-286.
CR  - Kara, Mustafa. “Kur’an Kıssalarında Konu ve Kapsam Merkezli Bir Analiz”. İslâmî İlimler Dergisi 9/1 (2014), 69-102.
CR  - Kara, Mustafa. “Kur’ân Kıssalarını ‘Hikâye’ Kavramıyla Tanımlamanın İmkânı”. Tefsir Araştırmaları Dergisi 2/1 (2018), 57-73.
CR  - Kara, Mustafa. “Kur’an Kıssalarının Anlaşılması”. Günümüz Tefsir Problemleri. ed. Ali Karataş, - Yunus Emre Gördük. 207-228. Ankara: Bilay Yayınları, 2018.
CR  - Karaman vd., Hayrettin vd. Kur’an Yolu Türkçe Meâl ve Tefsir. 5 Cilt. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2006.
CR  - Karaosman, Muhammet. “Kur’ân’dan Hareketle Doğal Âfetlerin ve Salgın Hastalıkların İlâhî Bir Ceza Olarak Nitelendirilmesi Sorunu”. Tefsir Araştırmaları Dergisi 4/3 (Aralık 2020), 98-120.
CR  - Kılıç, Sadık. Tarihsellik ve Akılcılık Bağlamında Kur’an’ı Anlama Sorunu. İstanbul: İhtar Yayıncılık, 1999.
CR  - Mâtürîdî, Ebû Mansûr Muhammed b. Muhammed el-. Teʾvîlâtü Ehli’s-Sünne: Tefsirü’l-Mâtürîdî. thk. Mecdi Basellûm. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1426/2005.
CR  - Muhammed Reşîd Rızâ. Tefsîrü’l-Kur’âni’l-Hakîm. thk. Tefsîrü’l-Menâr. Kahire: el-Hey’etü’lMısriyyetü’l-Âmme li’l-Kitâb, 1990.
CR  - Okumuş, Ejder. Kur’an’da Toplumsal Çöküş. İstanbul: İnsan Yayınları, 1995.
CR  - Okumuş, Ejder. Kur’an’da Toplumsal Değişme ve Din. İstanbul: İnsan Yayınları, 4. Basım, 2015.
CR  - Özsoy, Ömer. “Sünnetullah”: Bir Kur’an İfadesinin Kavramlaşması. Ankara: Fecr Yayınları, 1994.
CR  - Pazarbaşı, Erdoğan. Kur’an ve Medeniyet. İstanbul: Pınar Yayınları, 1996.
CR  - Rahman, Fazlur. Ana Konularıyla Kur’ân. Ankara: Fecr Yayınları, 1987.
CR  - Râzî, Ebû Abdillâh Fahrüddîn Muhammed b. Ömer er-. Mefâtîhu’l-Gayb. thk. et-Tefsîrü’l-Kebîr. Beyrut: Dârü İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1999.
CR  - Said, Cevdet. İslamî Mücadelede Bilginin Gücü. çev. Abdullah Kahraman. İstanbul: Pınar Yayınları, 1997.
CR  - Şengül, İdris. “Kıssa”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 25/498-500. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2022.
CR  - Şevkânî, Muhammed b. Alî eş-. Fethu’l-Kadîr. thk. Dımeşk; Beyrut. Dârü İbn Kesîr; Dârü’l-Kelimi’tTayyib, 1431.
CR  - Şimşek, M. Sait. Hayat Kaynağı Kur’an Tefsiri. İstanbul: Beyan Yayınları, 2012.
CR  - Şulûl, Kasım. “İslam Düşüncesinde Tarih Felsefesi”. Divan: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi 11 (Aralık 2001), 91-127.
CR  - Taberî, Muhammed İbn Cerîr et-. Câmi’ul-Beyân an Te’vîl-i âyi’l-Kur’ân. thk. Ahmed Muhammed Şakir. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2000.
CR  - Tatar, Burhanettin. “Kur’an’da Kıssaların Temel Anlamları Üzerine Felsefi Notlar”. Milel ve Nihal 6/1 (2009), 99-111.
CR  - Tok, Nuri. Kur’an’da Sünnetullah Ve Helak Edilen Kavimler. Samsun: Etüt Yayınları, 1998.
CR  - Turşak, Musa. “Nedensellik İlkesi Bağlamında Sünnetullahı Anlamak”. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 8/2 (2019), 558-570.
CR  - Uyanık, Mevlüt. Kur’an’ın Tarihsel ve Evrensel Okunuşu. ed. Mevlüt Uyanık. Ankara: Fecr Yayınları, 3. Basım, 2017.
CR  - Ünal, Yaşar. “Sünnetullahın Değişmezliği Meselesi”. Kader 21/2 (31 Aralık 2023), 763-794.
CR  - Vezir, İbrahim b. Ali el-. Dirase li’s-süneni’l-ilahîyye ve’l-müslimi’l-muâsır. Kahire, 4. Basım, 1989.
CR  - Yalçın, Selami. “Gazzâlî’ye Göre Âdetullah ile Sünnetullah Kavramlarının Anlamı ve Nedensellik”. Eskiyeni 52 (Mart 2024), 243-266.
CR  - Yazır, Muhammed Hamdi. Hak Dini Kur’an Dili: Yeni Mealli Türkçe Tefsir. İstanbul: Eser Neşriyat, [t.y.].
CR  - Yazıcı, Ahmet. “Süleyman Ateş’in Görüşleri Bağlamında Kur’an Kıssaları”. İslami Araştırmalar 22/2 (2011), 106-117.
CR  - Yüksel, Mukadder Ârif. “Kur’an’da Yasalı Tarih Perspektifi ve Tarih Bilinci”. Atlas Journal 9/51 (03 Ekim 2023), 48-60.
CR  - Yüksel, Yakup. “Kur’an’da Fesât Kavramı ve Müfsitlerin Nitelikleri”. Mevzu-Sosyal Bilimler Dergisi 3/Mart (2020), 45-80.
CR  - Zebidî, Seyyid Muhammed Murtazâ ez-. Tâcu’l-arûs min cevâhiri’l-kâmûs. 1-10 Cilt. Mısır: Matbaatü’lHayriyye, 1306.
CR  - Zemaḥşerî, Cârullah Ebû’l-Ḳâsım Maḥmûd b. Ömer ez-. el-Keşşâf an Ḥaḳâiki Ġavâmidi’t-Tenzîl. Kahire: Dârü’r-Reyyân li’t-Türâs, 1407/1987.
CR  - Zemahşerî, Mahmud b. Ömer b. Ahmed ez-. Esâsu’l-belâğa,. Mısır: el-Hey’etü’l- Mısrıyye el-‘Âmmeli’lKitâb, 1985.
CR  - Zeydan, Abdülkerim. İlâhî Kanunların Hikmetleri. çev. Nizamettin Saltan. İstanbul: İhtar Yayınları, 1997.
UR  - https://doi.org/10.30523/mutefekkir.1775447
L1  - https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/5201360
ER  -