TY  - JOUR
T1  - Osmanlı Dönemi Kur’ân-ı Kerîm Tezhibinde Klasiğin Devamı ve Batı Tesirinde Yeni Arayışlar: Süleymaniye Kütüphanesi İzmir 15 Numaralı Yazma Örneği
TT  - Continuation of the Classical Tradition and New Explorations Under Western Influence in Ottoman Period Quran Illumination: Suleymaniye Library Izmir 15
AU  - Sayın, Ayşe Zehra
PY  - 2026
DA  - June
Y2  - 2026
DO  - 10.30523/mutefekkir.1776238
JF  - Mütefekkir
JO  - Mütefekkir
PB  - Aksaray University
WT  - DergiPark
SN  - 2148-5631
SP  - 159
EP  - 184
VL  - 13
IS  - 25
LA  - tr
AB  - On altıncı yüzyılda klasik üslûbun en önemli örneklerini veren Osmanlı tezhip sanatı, yüzyılın sonlarından itibaren dünyada meydana gelen siyasi, ekonomik ve kültürel gelişmelerin etkisiyle değişim sürecine girmiş ve Batı tesirli yeni üslûp arayışları ortaya çıkmıştır. Batı tesirindeki yenilik arayışlarının izini sürdüğümüz bu çalışmada, Süleymaniye Kütüphanesi İzmir Koleksiyonu 15 envanter numarasına kayıtlı Kur’ân-ı Kerîm’in tezhipleri incelenmiştir. Tezhip özellikleri bakımından bütünlük gösteren eser, incelenen dönemin tezyinat anlayışını yansıtması açısından önem taşımaktadır. Eserin serlevha, durak, gül ve sûre başı tezhipleri; kompozisyon, motif, renk ve teknik özellikler bakımından analiz edilmiş, muasır örneklerle mukayeseli olarak değerlendirilmiştir. Bu kapsamda tezhipler, nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yöntemiyle incelenmiş, elde edilen veriler betimsel analiz yöntemiyle yorumlanmıştır. İnceleme sonucunda, tasarımlarda klasik dönem paftalama özelliklerinin devam ettiği, altının yoğun olarak kullanıldığı, zerenderzer tekniğinin yaygın biçimde uygulandığı ve natüralist çiçeklerde gölgelendirme tekniklerinin öne çıktığı tespit edilmiştir. Klasik tezhip anlayışından Batı etkili yeni üslûba geçiş sürecini yansıtan eser, Barok-Rokoko üslûbu öncesindeki Batı tesirli arayışların Osmanlı tezhip sanatındaki ilk izlerini ortaya koymakta ve geç dönem tezhip özelliklerinin anlaşılmasına katkı sunmaktadır.
KW  - Tezhip
KW  - Tezyinat
KW  - Kur’ân-ı Kerîm
KW  - Osmanlı Dönemi
KW  - Batı Tesiri
N2  - Ottoman illumination art, which produced some of the most important examples of the classical style in the sixteenth century, underwent a process of change from the end of the century onwards due to the influence of political, economic, and cultural developments in the world, and new stylistic searches influenced by the West emerged. In this study, which traces the pursuit of innovation under Western influence, the illuminations of the Quran registered under inventory number 15 in the Süleymaniye Library İzmir Collection have been examined. The work, which exhibits coherence in terms of its illumination features, is important because it reflects the decorative style of the period under study. The illuminated sarlawh, verse stop markers, decorative rosettes, and surah heading illuminations of the manuscript were analyzed in terms of composition, motif, color, and technical features, and comparatively evaluated with examples from the same period. In this context, the illuminations were examined using document analysis, a qualitative research method, and the data obtained were interpreted using descriptive analysis. The analysis revealed that the designs continued to exhibit classical period paneling characteristics, gold was used extensively, the zerenderzer (gold-on-gold) technique was widely applied, and shading techniques were prominent in naturalistic floral designs. Reflecting the transition from the classical understanding of illumination to a new style influenced by the West, this work reveals the first traces of Western-influenced explorations in Ottoman illumination art before the Baroque-Rococo style, and contributes to understanding the characteristics of late-period illumination.
CR  - Aksu, Hatice. “Rokoko”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 35/159-160. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2008.
CR  - Aktepe, M. Münir. “Damat İbrâhim Paşa, Nevşehirli”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 8/441-443. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1993.
CR  - Arıkan, Zeki. “Yirmisekiz Çelebi Mehmed Efendi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 551-552. 43. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2013.
CR  - Arıtan, Ahmet Saim. “Ciltçilik”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 7/551-557. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1993.
CR  - Arnold, David. Coğrafi Keşifler Tarihi. çev. Osman Bahadır. İstanbul: Yöneliş, 2. Basım, 2000.
CR  - Baysal, Ali Fuat. “Mushaf Tezyinatının Tarihî İçindeki Gelişimi”. Marife 10/3 (2010), 365-385.
CR  - Celasin, Ayşe Tanrıver. “XVI. Yüzyıl Mushaf Güllerinin Süleymaniye Kütüphanesi’nde Bulunan Üç Kur’an-ı Kerim Kapsamında İncelenmesi”. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 17 (2013), 101-117.
CR  - Derman, F. Çiçek. “Tezhip Sanatının Asırlar İçinde Değişimi”. Türkler Ansiklopedisi. 12/460-477. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, ts.
CR  - Derman, Fatma Çiçek. “Osmanlı Klasik Dönem Kanunî Sultan Süleyman (1520-1566) Türk Tezhip Sanatının Muhteşem Çağı: 16. Yüzyıl”. Hat ve Tezhip Sanatı. ed. Ali Rıza Özcan. 343-359. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2009.
CR  - Derman, Uğur. Doksandokuz İstanbul Mushafı. İstanbul: Avrupa Kültür Başkenti, 2010.
CR  - Duran, Gülnur. “18. Yüzyıl Tezhip Sanatı”. Hat ve Tezhip Sanatı. ed. Ali Rıza Özcan. 397-415. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2009.
CR  - Duran, Gülnur. “Kara Memi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 24/362-363. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2001.
Ertunç, Çiğdem Önkol- Beştav, İclal. “Fransız Milli Kütüphanesinde Bulunan 482 Envanter Numaralı Mushafın Tezyini Açıdan Değerlendirilmesi” 3 (2020), 49-63.
CR  - Eyice, Semavi. “Batılılaşma”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. C. 5. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1992.
CR  - Kılıçbay, Mehmet Ali. “Osmanlı Batılılaşması”. Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi. 2/147-152. İstanbul: İletişim Yayınları, 1985.
CR  - Önsoy, Rıfat. “Osmanlı Batılılaşma Hareketleri ve Atatürk İnkılâpları”. ERDEM 5/14 (1989), 365-378.
Renda, Günsel. Batılılaşma Döneminde Türk Resim Sanatı 1700-1850. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Yayınları, 1977.
CR  - Taşpınar, Yasemin. Ahmed karahisari Mushafında Bulunan Hizip Güllerinin Tezhip Tasarımı Açısından İncelenmesi ve Güncel Tasarımlar. Ankara: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans, 2024.
CR  - Tanındı, Zeren. “Kur’ân-ı Kerîm Nüshalarının Ciltleri ve Tezhipleri”. 1400. Yılında Kur’ân-ı Kerîm. 90-119. İstanbul: Antik A.Ş., 2010.
CR  - Uçman, Abdullah. Yirmisekiz Çelebi Mehmed Efendi Sefâretnâmesi. İstanbul: Tercüman Yayınevi, 1975.
Ünver, A. Süheyl. Müzehhib Karamemi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayını, 1951.
CR  - Yalçınkaya, Mehmet Alaaddin. “XVIII. Yüzyıl: Islahat, Değişim ve Diplomasi Dönemi”. Türkler Ansiklopedisi. 12/479-511. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 2002.
UR  - https://doi.org/10.30523/mutefekkir.1776238
L1  - https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/5205101
ER  -