TY  - JOUR
T1  - TEK PARTİ REJİMİNİN KURUMSALLAŞMA SÜRECİNDE MUHALEFETİN ANLAMI: "SERBEST CUMHURİYET FIRKASI ÖRNEĞİ"
TT  - The Meaning of Opposition in the Institutionalization Process of the One-Party Regime: “The Case of the Free Republican Party’"
AU  - Ünlü, Samet
PY  - 2026
DA  - March
Y2  - 2026
JF  - Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi
JO  - CUJOSS
PB  - Sivas Cumhuriyet University
WT  - DergiPark
SN  - 1305-5143
SP  - 117
EP  - 127
VL  - 50
IS  - 1
LA  - tr
AB  - Araştırma, Türkiye’de tek parti rejiminin kurumsallaşma sürecinde muhalefetin taşıdığı sosyolojik anlamı, 1930 yılında kısa ömürlü bir siyasal deneyim olarak kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası (SCF) örneği üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Siyasal muhalefetin yalnızca varlığıyla değil, hangi sınırlar içinde mümkün kılındığıyla da anlam kazandığı gerçeğinden hareketle, bu araştırma muhalefetin yapısal olarak nasıl sınırlandırıldığını ve devletin hegemonik söylemi içinde nasıl işlevselleştirildiğini tartışmaktadır. Siyaset sosyolojisinin temel kavramları olan kamusal alan, meşruiyet, temsil krizi ve siyasal katılım çerçevesinde SCF’nin kuruluşu, toplumsal tabanı, mitinglerde dile gelen talepler ve nihai olarak tasfiyesi analiz edilmiştir. Habermas’ın kamusal alan kuramı, Gramsci’nin hegemonya kavramsallaştırması ve O’Donnell’in kontrollü muhalefet yaklaşımı doğrultusunda yapılan değerlendirme, SCF'nin yalnızca bir siyasal girişim değil, aynı zamanda tek parti rejiminin sınırlarını sosyolojik olarak gözler önüne seren bir “test alanı” olduğunu ortaya koymaktadır. Bu bağlamda araştırma, Türkiye’de muhalefetin tarihsel olarak kurumsallaşamamasının nedenlerini ve devlet-toplum ilişkilerinin bu süreçte nasıl şekillendiğini eleştirel biçimde çözümlemektedir.
KW  - Kamusal alan
KW  - muhalefet
KW  - Serbest Cumhuriyet Fırkası
KW  - tek parti rejimi
N2  - The study aims to examine the sociological meaning of opposition during the institutionalization of the single-party regime in Turkey through the example of the Free Republican Party (Serbest Cumhuriyet Fırkası – SCF), a short-lived political initiative founded in 1930. Departing from the premise that political opposition derives its significance not merely from its existence but from the boundaries within which it is made possible, this research discusses how opposition was structurally constrained and functionally integrated into the hegemonic discourse of the state. Within the framework of key political sociology concepts such as the public sphere, legitimacy, crisis of representation, and political participation, the study analyzes the foundation of SCF, its social base, the demands voiced in its rallies, and its eventual dissolution. Drawing on Habermas’s theory of the public sphere, Gramsci’s notion of hegemony, and O’Donnell’s approach to delegative democracy and controlled opposition, the evaluation reveals that the SCF was not merely a political attempt but served as a “test ground” that sociologically exposed the boundaries of the single-party regime. In this context, the study critically investigates the historical failure of institutionalized opposition in Turkey and explores how state-society relations were shaped during this period.
CR  - Ahmad, F. (2015). Modern Türkiye’nin oluşumu (A. Yavuz, Çev.). Kaynak Yayınları.
CR  - Akın, M. (2012). Laiklik sözleşmesi temelinde güdümlü muhalefet: Serbest Cumhuriyet Fırkası. Akademik İncelemeler Dergisi, 7(2), 49–62.
CR  - Althusser, L. (2019). İdeoloji ve devletin ideolojik aygıtları (T. Alp, Çev.). İthaki Yayınları.
CR  - Bora, T. (2021). Cereyanlar: Türkiye’de Siyasi İdeolojiler. İletişim Yayınları.
CR  - Bourdieu, P. (1991). Language and symbolic power. Harvard University Press.
CR  - Dean, M. (2009). Governmentality: Power and rule in modern society. Sage Publications.
CR  - Engeloğlu, H. N. (2021). Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ve Serbest Cumhuriyet Fırkası özelinde II. ve III. Meclis’te parlamento içi muhalefet üzerine bir değerlendirme. Yasama Dergisi, 42, 183–212.
CR  - Gellner, E. (2018). Uluslar ve ulusçuluk (G. Göksu Ö. & B. E. Beğer, Çev.). Hil Yayınları.
CR  - Göle, N. (2010). Modern mahrem: Medeniyet ve örtünme. Metis Yayınları.
CR  - Gramsci, A. (2014). Hapishane defterleri (A. Cemgil, Çev.). Belge Yayınları.
CR  - Habermas, J. (2001). İletişimsel eylem kuramı (M. Tüzel, Çev.). Kabalcı Yayınları.
CR  - Habermas, J. (2008). Between facts and norms: Contributions to a discourse theory of law and democracy. Polity Press.
CR  - Habermas, J. (2015). Kamusallığın yapısal dönüşümü (M. Sezgin & T. Bora, Çev.). İletişim Yayınları.
CR  - Heper, M. (2023). Türkiye’de devlet geleneği. Doğu Batı Yayınları.
CR  - Heywood, A. (2021). Siyaset (F. Bakırcı, Çev.). Felix Kitap.
CR  - Jessop, B. (2021). Devlet teorisi: kapitalist devleti yerine oturtmak. (A. S. Özcan, Çev.). Phoenix Yayınevi
Karpat, K. (1977). Turkey’s foreign policy in transition, 1950–1974. The American Historical Review, 82(1), 154. https://doi.org/10.1086/ahr/82.1.154
CR  - Keyder, Ç. (1987). State and class in Turkey: A study in capitalist development. Verso.
CR  - Koçak, C. (2016). Tek Parti: Cumhuriyet ve Şefler. Timaş Yayınları.
CR  - Linz, J. J. (2000). Totalitarian and authoritarian regimes. Lynne Rienner Publishers.
CR  - O’Donnell, G. (1994). Delegative democracy. Journal of Democracy, 5(1), 55–69. 
https://doi.org/10.1353/jod.1994.0010
CR  - Okyar, F. (2000). Üç devirde bir adam. Yeni Zamanlar Sahaf.
CR  - Parla, T. (1995). Türkiye’de siyasal kültürün resmi kaynakları: Kemalist tek-parti ideolojisi ve CHP’nin altı oku. İletişim Yayınları.
CR  - Poulantzas, N. (2006). Devlet, iktidar, sosyalizm. (T. Ilgaz, Çev.). Epos Yayınları.
CR  - Schmitt, C. (2007). The concept of the political. University of Chicago Press.
CR  - Tilly, C. (2008). Toplumsal hareketler (O. D. Şahin, Çev.). Babil Yayınları.
CR  - Tilly, C. (2011). Demokrasi (E. Aşkın, Çev.). Phoenix Yayınevi.
CR  - Toprak, B. (1997). Türkiye’de dinin denetim işlevi. In E. Kalaycıoğlu & A. Y. Sarıbay (Eds.), Türkiye’de siyaset: Süreklilik ve değişim. Der Yayınları.
CR  - Tunçay, M. (2015). Türkiye Cumhuriyeti’nde tek parti yönetiminin kurulması (1923–1931). Yeni Zamanlar Sahaf.
CR  - Üstel, F. (2021). “Makbul vatandaş”ın peşinde: II. Meşrutiyet’ten bugüne vatandaşlık eğitimi. İletişim Yayınları.
CR  - Zürcher, E. J. (2025). Modernleşen Türkiye’nin tarihi (Y. Gönen, Çev.). İletişim Yayınları. Weber, M. (2023). 
Ekonomi ve toplum (Cilt 1) (L. Boyacı, Çev.). Runik Kitap.
UR  - https://dergipark.org.tr/en/pub/cumusosbil/article/1806512
L1  - https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/5342825
ER  -