TY - JOUR T1 - Divan Şiirinin Aynasında Cüneyd-i Bağdâdî TT - Junayd of Baghdad in the Mirror of Diwan Poetry AU - Kufacı, Osman PY - 2026 DA - June Y2 - 2026 DO - 10.30523/mutefekkir.1871132 JF - Mütefekkir JO - Mütefekkir PB - Aksaray University WT - DergiPark SN - 2148-5631 SP - 185 EP - 201 VL - 13 IS - 25 LA - tr AB - Erken dönem sufilerinden olan Cüneyd-i Bağdâdî tasavvuf disiplininin kuruluşunda adı zikredilen mutasavvıflar arasındadır. Cüneyd’in ortaya koyduğu prensipler, tasavvufî ıstılahlar, hemen her konuya dair sarf ettiği sözler sufiler arasında delil niteliği taşımış, menkıbeleri dilden dile aktarılmıştır. Sufileri konu eden tabakât kitaplarının ekserisinde kendine yer verilen Cüneyd-i Bağdâdî’ye divan şairleri kayıtsız kalamamışlardır. Divan şiirinde Cüneyd’le ilgili kullanımların tespitine yönelik yapılan bu çalışma 340 divanla sınırlandırılmıştır. Tasavvuf öğretisinin önemli ve simge isimlerinden Cüneyd’in divan şairleri tarafından şiire nasıl konu edildiğine dair yapılmış herhangi bir çalışmaya rastlanılmamıştır. Bu makalenin divan şiiri araştırmaları sahasındaki bu boşluğu doldurması ve Cüneyd-i Bağdâdî hakkında yapılacak daha genel çalışmalara katkıda bulunması beklenmektedir. Çalışma Cüneyd-i Bağdâdî’nin divan şiiri estetiğindeki yerini tespit etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada sosyal bilimlerde araştırma yöntemlerinden nitel araştırmaya başvurulmuş, çalışma doküman analizine dayalı olarak yürütülmüştür. Metin analiz edilirken yer yer içerik analizi, yorumlama, açıklama tekniklerinden yararlanılmıştır. Bazı şairler Cüneyd’e hakikat düzleminde yaklaşırken bazıları da edebî sanatların verdiği imkânlardan istifade ederek onu bir imge konusu hâline getirmişlerdir. Kimi şiirlerde Cüneyd, tasavvuf yolundaki sufilere örnek oluşturacak bir şahsiyet olarak sunulmuştur. Şiirlerde Cüneyd’in şahsiyetine ve biyografisine dair ipuçlarına ulaşılabilmektedir. KW - Divan Şiiri KW - Tasavvuf Öğretisi KW - Tasavvuf Tarihi KW - Cüneyd-i Bağdâdî KW - Mutasavvıf. N2 - Junayd al-Baghdâdî, who is one early period-sufis, is among those (sufis) who are mentioned in founding sufistic discipline. Principles, put forward by Junayd; his sufistic terms; and his words that he used for almost every subjects; had evidential value among sufis, and his epics (legends) were passed down by word of mouth. Diwan poets were not indifferent to (not uncorncerned with) Junayd al-Baghdâdî, who was mentioned in the majority of tabaqat (biography) books which treat the sufis. This study, which was carried out for determination of usages of Junayd in diwan poetry, was limited to 340 diwans. No studies done have not been encountered how Junayd, who is one of important and symbol figures of sufistic teaching, was entreated (mentioned) by diwan poets to the poetry.This study is supposed/expected to fill that gap in the field of studies of diwan poetry and to contribute to more general studies which would be carried out about Junayd al-Baghdȃdȋ. The study aims to determine the place of Junayd al-Baghdȃdȋ in aesthetic of diwan poetry. In the study, we applied to qualitative research, one of research methods in social sciences, and conducted the study based on document analysis. We from time to time made use of methods of context analysis, interpretation and explanation while the text was being analyzed. While some poets approached Junayd in truth plane, some others made him into an image issue/subject, by benefitting from opportunities which were given by literary arts. In some poets, Junayd was presented as a character which would exemplify to sufis on the way to sufism. Clues on Junayd’s personality and biography could be able to be reached in poems. CR - Aslan, Üzeyir vd. Osmanlı Edebiyatının 100’ü. Ankara: Otto Yayınları, 2018. CR - Ateş, Süleyman. “Cüneyd-i Bağdâdî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 8/119-121. İstanbul: TDV Yayınları, 1993. CR - Avçin, Mehmet. İbrahim Gülşenî Divanı. Eskişehir: Osmangazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021. CR - Ay, Alper. Abdülmecid Sivâsî Divanı (İnceleme-Metin). Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2014. CR - Ayan, Hüseyin. Cevrî Hayâtı, Edebî Kişiliği, Eserleri ve Divanının Tenkidli Metni. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Yayınları, 1981. CR - Aydın, Abdullah. Hanyalı Nûrî Osmân ve Dîvânı. Ankara: Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2009. CR - Ayverdi, İlhan. Misalli Büyük Türkçe Sözlük. İstanbul: Kubbe Altı, 2005. CR - Bilgin, A. Azmi. Ümmî Sinan Divanı (İnceleme-Metin). İstanbul: MEB Yayınları, 2000. CR - Boz, Erdoğan. Yusuf Hakîkî Baba Dîvânı. Ankara: Aksaray İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları, 2009. CR - Cebecioğlu, Ethem. Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü. İstanbul: Anka Yayınları, 2004. CR - Çelik Vural, Büşra. Hayâlî Bey Dîvânı (İnceleme-Tenkitli Metin-Dil İçi Çeviri). Antalya: Akdeniz Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2021. CR - Deniz Sağlam, Zehra. İbrahim Bey Külliyatı ve İncelemesi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2006. CR - Durukaya, Hayriye. Handanî Divanı (İnceleme-Tenkitli Metin-Sözlük). Erzurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2017. CR - Duymaz, Mehmet. Diyarbakırlı Azmî ve Divançesi (İnceleme – Metin – İndeks). Ankara: Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2010. CR - Erbay, Ömür. Şeyh Muhyiddin Akbıyık Divanı ve Hikayat-ı Nayı (Metin-İnceleme). Erzurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2013. CR - Gürer, Dilaver. “Şiblî, Ebû Bekir”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 39/125-126. İstanbul: TDV Yayınları, 2010. CR - Has, Şükrü Selim. “Mülteka’l-ebhur”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 31/548-551. Ankara: TDV Yayınları, 2020. CR - Horata, Osman. Esrâr Dede Hayatı-Eserleri Şiir Dünyası ve Dîvânı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1998. CR - İpekten, Haluk. Nâ´ilî Divânı. Ankara: Akçağ Yayınları, 1990. CR - İsen, Mustafa. Usûlî Dîvânı. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2020. CR - İsen, Mustafa - Canım, Rıdvan. Hamâmîzâde İhsan Hayatı Eserleri ve Divânı. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1989. CR - Kaplan, Mahmut. Neşâtî Divanı. İzmir: Akademi Kitabevi, 1996. CR - Kara, Mustafa. “Ebü’l-Hüseyin en-Nûrî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 10/328-330. İstanbul: TDV Yayınları, 1994. CR - Karayazı, Nurgül. 17. Yüzyıl Şâiri Ahmed Yârî ve Dîvân’ı (İnceleme-Metin). İstanbul: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Doktora Tezi, 2012. CR - Müftüoğlu, Hatice Vildan. Seyyid Dîvanı (Mehmed Emin B. Mehmed Kâsım Halvetî) (İnceleme, Metin). Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2011. CR - Okcu, Naci. Şeyh Gâlib Dîvânı. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2014. CR - Okumuş, Sait. Nebzî Divanı (İnceleme-Metin). Konya: Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2007. CR - Öngören, Reşat. “İbrâhim bin Edhem”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 21/293-295. İstanbul: TDV Yayınları, 2000. CR - Özdil, Kevser Nehir. Himmetî Engurânî Dîvânı (Metin – İnceleme). Ankara: Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019. CR - Özenç, Yavuz. Şeyh Hüsâmeddîn-i Uşşâkî Dîvânı Transkripsiyonlu Metin. Sakarya: Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2008. CR - Pekdoğru, Yakup. Nebevî Vârisler Cüneyd-i Bağdâdî. İstanbul: Siyer Yayınları, 2022. CR - Şahin, Gülay. Muhîtî Divanı (İnceleme- Tenkitli Metin). Balıkesir: Balıkesir Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2022. CR - Tatcı, Mustafa. Yûnus Emre Dîvânı II. İstanbul: MEB Yayınları, 1997. CR - Tulum, Mertol. 17. Yüzyıl Türkçesi ve Söz Varlığı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2011. CR - Uludağ, Süleyman. “Bâyezîd-i Bistâmî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 5/238-241. İstanbul: TDV Yayınları, 1992. CR - Uludağ, Süleyman. Cüneyd-i Bağdâdî. Ankara: TDV Yayınları, 2020. CR - Uludağ, Süleyman. “Serî es-Sakatî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 36/564-565. İstanbul: TDV Yayınları, 2009. CR - Uludağ, Süleyman. Sırlar Menbaı ve Tarikat Sultanı Cüneyd-i Bağdâdî. Ankara: Harf Yayınları, 2018. CR - Uludağ, Süleyman. Tasavvuf Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Marifet Yayınları, 1999. CR - Yapıcı, Uğurtan. Kuloğlu İlyas Divanı. Edirne: Trakya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2022. CR - Yazıcı, Gülgün Erişen. Kâmî Dîvânı. PDF: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2017. https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/55977,kami-divani-pdf.pdf?0 CR - Yazıcı, Tahsin. “Ebû Hafs el-Haddâd”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 10/127-128. Ankara: TDV Yayınları, 1994. CR - Yılmaz, Mehmet. Kültürümüzde Ayet ve Hadisler (Ansiklopedik Sözlük). İstanbul: Kesit Yayınları, 2013. UR - https://doi.org/10.30523/mutefekkir.1871132 L1 - https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/5638873 ER -