TY  - JOUR
T1  - Osmanlı Kadın Giyiminde Örtünme ve Örtünmeye Dayalı Dış Giyim Unsurları: Yaşmak, Peçe, Ferace ve Çarşaf
TT  - Veiling and Veil-Based Outer Garments in Ottoman Women’s Clothing: Yashmak, Face Veil, Ferace, and Çarşaf
AU  - Bor Kocaman, Arzu
PY  - 2026
DA  - June
Y2  - 2026
DO  - 10.30523/mutefekkir.1871150
JF  - Mütefekkir
JO  - Mütefekkir
PB  - Aksaray University
WT  - DergiPark
SN  - 2148-5631
SP  - 323
EP  - 345
VL  - 13
IS  - 25
LA  - tr
AB  - Araştırma, Osmanlı dönemi kadın giyiminde örtünme ve dış giyim unsurlarını yaşmak, peçe, ferace ve çarşaf ekseninde ele almaktadır. Araştırmanın amacı, tarihsel süreç içerisinde örtünmenin aldığı biçimleri ve bu süreçte geçirdiği değişimi incelemektir. Araştırmanın önemi, Osmanlı kadın giyiminde örtünmeye dair literatürdeki parçalı yaklaşımlara karşı, yaşmak, peçe, ferace ve çarşafı kronolojik sırayla ve bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirilmesinde yatmaktadır. Bu kapsamda araştırmada, özellikle XVI. ve XIX. yüzyıllar arasındaki zaman dilimine odaklanılmış ve ağırlıklı olarak kent merkezlerinde görülen örtünme biçimleri ele alınmıştır. Nitel araştırma yöntemine dayalı yürütülen araştırmada veri toplama tekniği olarak doküman incelemesi kullanılmıştır. Bu çerçevede yaşmak, peçe, ferace ve çarşaf gibi örtünme unsurları görsel ve yazılı kaynaklar üzerinden içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. İnceleme sürecinde, örtünme biçimlerinin tarihsel ve toplumsal bağlam içindeki kullanım pratikleri dikkate alınmıştır. Yaşmak, mahremiyet ile kamusal görünürlük arasında denge kuran bir örtünme unsuru olarak değerlendirilmiştir. Peçe, yüzün örtülmesini de kapsayan formu ile kamusal alandaki görünürlüğü daha sınırlı bir çerçevede tanımlayan örtünme unsuru olarak ele alınmıştır. Ferace ve çarşaf ise kadınların kamusal alandaki görünürlüğüyle ilişkili temel dış giyim unsurları olarak ele alınmış olup, tarihsel süreç içerisinde işlev ve anlamlarında değişimler yaşandığı görülmüştür. Sonuç olarak araştırma, Osmanlı dönemi kadın giyiminde örtünmeyi dinî referansların yanı sıra kamusal kullanım, toplumsal düzen ve Batı etkisiyle gelişen dönüşüm süreçleri bağlamında tarihsel bir olgu olarak değerlendirmektedir.
KW  - Toplumsal Dönüşüm
KW  - Toplumsal Temsil
KW  - Kamusal Alan
KW  - Mahremiyet
KW  - Örtünme Biçimleri.
N2  - This study examines the elements of veiling and outer clothing in Ottoman-era women's attire, focusing on the yashmak, face veil, ferace (a public outer garment worn by Ottoman women), and çarşaf (a full-body outer covering). By adopting a chronological and holistic perspective, in contrast to the fragmented approaches in existing literature, this study aims to trace the historical transformations of veiling practices in Ottoman women's attire. In this context, the research focused specifically on the time period between the 16th and 19th centuries and examined the forms of veiling primarily observed in urban centers. The research was conducted using the qualitative research method; document analysis was employed as the data collection technique. Within this framework, elements of veiling such as yashmak, face veils, ferace, and çarşaf were examined through content analysis of visual and written sources. The review took into account the historical and social backgrounds of different veiling practices. The yashmak emerges as a veiling element that negotiates between privacy and public visibility. The face veil, by extending coverage to the face, further restricts visibility in public spaces. The ferace and çarşaf function as the primary outer garments associated with women's public presence, both of which underwent significant shifts in meaning and function over time. The study ultimately frames Ottoman women's veiling not merely as a religious practice but as a historical phenomenon shaped by public norms, social order, and Western cultural influence.
CR  - Abalı, Nurullah. Geleneksellik ve Modernizm Açısından Kılık Kıyafet. İstanbul: İlke Yayıncılık, 2009.
CR  - Ak, Hediye Şirin. “Osmanlı ve Cumhuriyetin İlk Yıllarında Kadın Hareketleri”. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Elektronik Dergisi 7/18 (2016), 46-62.
CR  - Altınay, Hüsniye - Yüceer, Halime. Moda ve Tarihi. Ankara: Kadıoğlu Matbaası, 1992.
CR  - Altunbay, Müzeyyen. “16. ve 19. Yüzyılları Arasındaki Yabancı Seyehatnamelerde Osmanlı Devletindeki Kadın Algısı”. Journal of International Social Research 8/41 (30 Aralık 2015), 53-53. https://doi.org/10.17719/jisr.20154114854
CR  - Altuntaş, Zeynep. “Mazi-yi İstanbulî Kadınlar: Terekeler ve Giyim Kuşam (1825–1850)”. İstem 20/39 (2022), 199-223.
CR  - And, Metin. 16. Yüzyılda İstanbul: Kent – Saray – Günlük Yaşam. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2011.
CR  - Aydın, Rıfat. “Cumhuriyet ve Kültürel Dönüşümler: Mekân, Moda ve Kıyafet”. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 25/3 (2023), 1053-1068.
CR  - Aysal, Necdet. “Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Giyim ve Kuşamda Çağdaşlaşma Hareketleri”. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi 10/22 (2011), 3-32.
CR  - Aysal, Necdet. “Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Giyim ve Kuşamda Çağdaşlaşma Hareketleri”. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi 10/22 (2011), 3-32.
CR  - Baş, Esra. Arşiv Belgelerinden Hareketle XVIII. Yüzyıl Osmanlı Toplum Hayatında Kadın. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2006.
CR  - Başaran, Burcu. “Osmanlı İmparatorluğu’nda Bir Arada Yaşama Kültürüne Bağlı Olarak Gelişen Müslüman ve Gayrimüslim Kıyafetleri”. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi 14/36 (2021), 1367-1383.
CR  - Boğday Sayğılı, Başak - Yıldız Artaç, Banu. “Women’s Headdresses Used in Anatolia”. International Journal of Sport Culture and Science 1 (2014), 22-33.
CR  - Boyar, Ebru - Fleet, Kate (ed.). Ottoman Women in Public Space. Leiden–Boston: Brill, 2016.
CR  - Bozkurt, Havva. “Türk Edebiyatı Romanlarında Çarşaf Unsurunun Tematik Sınıflandırılması”. TUDOK 2010 Bildirileri, 2010.
CR  - Celkan, Gül. “19. Yüzyılda Osmanlı Topraklarında Seyahat Eden İngiliz Kadın Gezginler”. Erdem 5/15 (1997), 803-824.
CR  - Çetin, Ökkeş Hakan. “On Dokuzuncu Yüzyıla Ait Bir Kıyafet Albümü”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi 87 (2018), 195-217.
CR  - Çobanlı, Zehra - Kanışkan, Ece. “Osmanlı Çini ve Seramiklerinde Giyim Kuşam Kültürü ve Özellikleri”. Sanat & Tasarım Dergisi 4/4 (2013), 95-108.
CR  - Değirmenci, Zeynep. 221/1 Numaralı Urfa Şer’iyye Sicili’nin Transkripsiyon ve Değerlendirilmesi (H.1305-1308/ M. 1887-1891). Şanlıurfa: Harran Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
CR  - Duran, Türkan. I. Abdülhamid’in Kızı Esma Sultan’ın Hayatı (1778–1848). İstanbul: Marmara Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2007.
CR  - Er, İlker. Balıkesir Tereke Kayıtları Üzerinde Bir Değerlendirme (1670-1700). Balıkesir: Balıkesir Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2008.
CR  - Ertürk, Nermin. Orta Asya’dan Osmanlı İmparatorluğu’na Türklerde Giyim Kuşam: (MÖ 5. Yüzyıl MS 18. Yüzyıl). Ankara: Hayalperest Kitap, 2018.
CR  - Faroqhi, Suraiya. Osmanlı Kültürü ve Gündelik Yaşam: Orta Çağ’dan Yirminci Yüzyıla. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2005.
CR  - Fidan, Hafsa. “Sanat ve Dinin Kadın Varlığında Buluşması: Türk–İslâm Sanatında Kadın İmgesi”. Milel ve Nihal: İnanç, Kültür ve Mitoloji Araştırmaları Dergisi 4/1 (2007), 127-142.
CR  - Frères, Abdullah. Studio portrait of an Ottoman woman wearing a veil. 1900 1880. LCCN 2003677088: Library of Congress, Prints and Photographs Division. https://lccn.loc.gov/2003677088
CR  - Gahramanlı, Nergiz. “Servet-i Fünûn Romanlarında Devrin Moda Olgusunun Kadın Kıyafetine Etkisi”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 5/23 (2012), 236-246.
CR  - Garnett, Lucy Mary Jane. Turkish Life in Town and Country. GP Putnam’s Sons, 1904.
Gerçek, Pınar. Kadın Giyiminde Örtünme Konulu Eser Çalışması. Sosyal Bilimler Enstitüsü: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2008.
CR  - Güner, Deniz. “Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Kıyafet Yasakları”. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi 37 (2023), 598-608.
CR  - Hamdi Bey, Osman - Launay, Marie de. Elbise-i Osmaniyye / Les costumes populaires de la Turquie en 1873. 
Konstantiniyye: Levant Times & Shipping Gazette Matbaası, 1873.
CR  - Hanioğlu, M. Şükrü. A Brief History of the Late Ottoman Empire. Princeton University Press: Princeton and Oxford, 2008.
CR  - İpşirli Argıt, Betül. “Osmanlı İstanbul’unda Giyim Kuşam”. Büyük İstanbul Tarihi: Giyim-Kuşam, Merasim, Eğlence. 7/230-253. İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş. Yayınlar, 2015.
CR  - Kaya, Azime. İstanbul Sarayında Osmanlı Saraylı Kadının Giyim Kuşamının Araştırılması. İstanbul: Nişantaşı Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
CR  - Kaya, Azime - Tezcan, Hülya. “Osmanlı Sarayında Kadın Modası”. International Social Sciences Studies Journal 7/88 (2021), 3961-3966.
CR  - Kaya, Bayrak, Elif. “Ömer Faruk Atabek Minyatürlerinde Kadın İmgesine”. The Journal 12/67 (2019), 435-447.
CR  - Kıranlar, Safiye. “Değişen Kadın Kimliği Üzerine Bir İnceleme: İşgal İstanbul’unda Tesettür”. Akademik İncelemeler Dergisi 2/1 (2007), 309-327.
CR  - Kocabaş Atılgan, Duygu. “Batılılaşma Döneminden Cumhuriyet’e Osmanlı Kadın Giyim Kuşamında Yasaklar”. Turkish Journal of Fashion Design and Management 6/2 (2024), 97-120.
CR  - Koçak, Zülfiye. “Manastır’da Kadın Giyim-Kuşam Kültürü (1700–1730)”. XIX. Türk Tarih Kongresi Bildirileri. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2018.
CR  - Koçu, Reşad Ekrem. Türk Giyim, Kuşam ve Süslenme Sözlüğü. Ankara: Sümerbank Kültür Yayınları, 1969.
CR  - Komşuoğlu, Şükran vd. Resim II: Moda Resmi ve Giyim Tarihi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1986.
CR  - Konca, Hande. İkinci Meşrutiyet Dönemi’nde Basında Kadının Örtünme Sorunu. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2017.
CR  - Köse, Osman. “Evliya Çelebi Seyahatnamesine Göre 17. Yüzyılda Osmanlı Devleti’nde Kadın”. Turkish Studies 15/8 (2020).
CR  - Melling, Antoine-Ignace. Voyages pittoresques de Constantinople et des rives du Bosphore. Paris: Treuttel et Würtz, 1819.
CR  - Micklewright, Nancy. “19. yüzyıl sonu Osmanlı düğün kıyafetleri toplumsal değişimin göstergesi olarak”. 
Muqarnas: An Annual on Islamic Art and Architecture 6 (1989), 161-174.
CR  - Neave, Lady Dorina Lockhart Clifton. Twenty-Six Years on the Bosphorus. Grayson & Grayson, 1933.
CR  - Oskay, Nazan. “Osman Hamdi Bey’in Tablolarında Tekstil Yaklaşımlar ve Dönemin Kadın Giyim Formlarının Yansımaları”. Uluslararası Hakemli İnsan ve Sanat Araştırmaları Dergisi 6/1 (2021), 37-54.
CR  - Öndeş, Osman (Ed.) - Makzume, Erol (Ed.). Osmanlı Saray Ressamı Fausto Zonaro: Pittore della Corte 
Ottomana / Ottoman Court Painter. İstanbul: Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık, 3. Baskı., 2003.
CR  - Özcan, Aslı. “Preziosi, Mango ve Zonaro’nun Eserlerinde Payitaht’taki XIX. Yüzyıl Kadın Giyimi.””. Art-e Sanat Dergisi 7/13 (2014), 84-100.
CR  - Özdemir, Mustafa. “Din–Birey ve Toplum İlişkisi Üzerine”. Mütefekkir 4/7 (2017), 9-19.
CR  - Özer, İlbeyi. Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Yaşam ve Moda. İstanbul: Truva Yayınları, 2006.
CR  - Öztürk, Nuran. “XV. Yüzyılda Osmanlı Döneminde Kadın”. TURAN-SAM Uluslararası Bilimsel Hakemli Dergisi 13/49 (2021), 324-336.
CR  - Pardoe, Julia. The City of the Sultan; and Domestic Manners of the Turks. London: H. G. Clarke and Co., 1845.
CR  - Pürmüslü, Nazan. “II. Meşrutiyet Dönemi’nde Türk Kadınının Toplumsal Hayattaki Yeri ve Kadın Hareketleri”. Akademik Matbuat 4/1 (2020), 57-74.
CR  - Şeker, Birsen. “18. ve 19. Yüzyıllarda Osmanlı’da Moda, Kadın Giyim Kuşamı”, 2020.
CR  - Şemşek, Vesile. “Osmanlı Döneminde Kadının Yeri Üzerine.” International Journal of Social and Humanities Sciences 4/3 (2020), 191-200.
CR  - Tekir, Hürü Sağlam. “Modernleşen Osmanlı Toplumunda Süs ve Moda Üzerine Bir İnceleme”. Journal of Turkish Research Institute 69 (2020), 555-575.
CR  - Tez, Zehra. Tekstil ve Giyim Kuşamın Kültürel Tarihi. Ankara: Doruk Yayınları, 2009.
CR  - Tezcan, Hülya. “Modanın Tarihi Dokümanları”. Akdeniz Sanat 4/7 (2012), 95-98.
CR  - Tokmak, Fehminaz. “19. Yüzyılda Osmanlı’da Kadın: Yasakların Gölgesinde Kadın Olmak”. Osmanlı’da Toplum, Şehir ve Ticaret I. İstanbul: Hiperlink Yayınları, 2021.
CR  - Topçu, Mine. II. Meşrutiyet Döneminde Tesettür Tartışmaları (1908–1918). Sakarya: Sakarya Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
CR  - Turan, Namık Sinan. “Modernleşmeyi Semboller Üzerinden Okumak: Son Dönem Osmanlı Kadın Kıyafetinde Değişim ve Toplumsal Tartışmalar”. Kadın Araştırmaları Dergisi 1/12 (2013), 75-86.
CR  - Uyar, Hakkı. “Fes ve Çarşaf Üzerine”. Bugünün Bilgileriyle Kemal’in Türkiye’si (La Turquie Kémaliste). İstanbul: Boyut Yayınları, 2012.
CR  - Vezioğlu, Ceren. İnsan Yaşamında Başörtüsü ve Şalın Yeri. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 1997.
CR  - Vos, Lambert de. Türkisches Kostümbuch. Bremen: Staats- und Universitätsbibliothek Bremen, fol. 68r. https://brema.suub.uni-bremen.de/ms/content/pageview/1616908.)
CR  - Yıldız. İslam’da Giyim ve Tesettür. İstanbul: Çıra Yayınları, 2016.
CR  - Yücetürk, Seher. “Üsküdar Kadı Sicilleri Işığında Kadınların Giyim ve Süslenmelerine Dair Bir İnceleme”. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 39 (2023), 21-34.
CR  - Zarinebaf-Shahr, Fariba vd. “Women and the Public Eye in Eighteenth-Century Istanbul”. Women in the Medieval Islamic World: Power, Patronage and Piety. Basingstoke: Macmillan, 1998.
CR  - Zonaro, Fausto. On the Galata Bridge, Constantinople. The Orientalist Sale, 1929 1854. 71 x 65 cm. Sotheby’s. https://www.sothebys.com/en/buy/auction/2020/the-orientalist-sale/fausto-zonaro-on-the-galata-bridge-constantinople?utm_source
CR  - Hünernâme. Minyatürlü Yazma Eser. Hazine 1524 2 cilt: Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi.
UR  - https://doi.org/10.30523/mutefekkir.1871150
L1  - https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/5638930
ER  -