TY  - JOUR
T1  - Metafizik, Mistik ve Ameli Tecrübeye Dayalı Bir Meâl Önerisi: Taha Abdurrahman Özelinde Bir İddianın Değerlendirilmesi
TT  - A Proposal for a Translation Based on Metaphysical, Mystical, and Practical Experience: An Evaluation of a Claim in the Context of Ṭāhā ʿAbdurraḥmān
AU  - Tetik, İbrahim
AU  - Hacımüftüoğlu, Esra
PY  - 2026
DA  - June
Y2  - 2026
DO  - 10.30523/mutefekkir.1871164
JF  - Mütefekkir
JO  - Mütefekkir
PB  - Aksaray University
WT  - DergiPark
SN  - 2148-5631
SP  - 59
EP  - 79
VL  - 13
IS  - 25
LA  - tr
AB  - Kur’an çevirisi literatüründe yöntem, bağlam, kavram karşılığı ve uygulanabilirlik gibi meseleler yoğun biçimde tartışılmakla birlikte üzerinde uzlaşılmış ortak bir çeviri tekniğinden hâlâ söz edilememektedir. Bu durum, Kur’an meâline dair farklı teorik tekliflerin yeniden değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Bu bağlamda, Türkiye’de meâl tartışmaları çoğunlukla uygulama örnekleri ve çeviri tercihleri etrafında ilerlerken çalışmamız Taha Abdurrahman’ın Kur’an çevirisine dair teorik yaklaşımını müstakil biçimde incelemesi ve bu yaklaşımı mevcut meâl literatürü içindeki yeri bakımından değerlendirmesi yönüyle farklılaşmaktadır. Araştırmanın amacı da bu çerçevede, Taha Abdurrahman’ın Kur’an çevirisine ilişkin görüşlerini incelemek ve onun yerleşik meâl anlayışlarına alternatif olarak geliştirdiği yaklaşımın imkân ve sınırlarını tartışmaktır. Çalışma, müellifin Kur’an’ı “ağır söz”, tercümeyi ise “hafif söz” olarak nitelemesi, çeviriyi Cebrailce ve Prometheusça şeklinde ayırması, ayrıca Kur’an’la sahih ilişki kurmanın modeli olarak sunduğu asıl eksenli çeviri anlayışı üzerinde yoğunlaşmaktadır. Araştırmada, müellifin ilgili eserlerini merkeze alan doküman incelemesine dayalı analitik ve eleştirel bir yöntem kullanılmıştır. İleri sürülen önermelerin iç tutarlılığı, pratik karşılığı ve Kur’an çevirisinin işlevselliği bakımında ortaya çıkan problemler tartışılmıştır. İnceleme sonucunda, Taha Abdurrahman’ın çevirinin ahlâkî ve manevî boyutuna yaptığı vurgunun dikkat çekici ve düşündürücü olduğu görülmüştür. Bununla birlikte çeviriyi özel izin, manevî hazırlık ve amelî olgunluk gibi ağır şartlara bağlayan yaklaşımın meâlin uygulanabilirliğini zayıflattığı anlaşılmıştır. Ayrıca bu yaklaşımın, çeviri faaliyetini öznel ölçütlere daha açık hâle getirdiği ve Kur’an’ın evrensel hitabını daraltma riski taşıdığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu yönüyle çalışma, Kur’an çevirisinde anlam ile yorum, metin ile öznel tecrübe arasındaki sınırların daha açık biçimde korunması gerektiğini ortaya koymaktadır.
KW  - Tefsir
KW  - Kur’an
KW  - Mütercim
KW  - Asıl Eksenli Çeviri
KW  - Ağır Söz
KW  - Hafif Söz.
N2  - Although issues such as method, context, conceptual equivalence, and practical applicability have been widely debated in the literature on Qur’an translation, no common translation technique has yet gained general acceptance. This situation makes it necessary to reconsider the various theoretical proposals advanced with regard to Qur’anic translation. In this context, while debates on meāl in Türkiye have largely proceeded around practical translation examples and specific translational preferences, the present study distinguishes itself by offering an independent examination of Taha Abdurrahman’s theoretical approach to Qur’an translation and by evaluating this approach in terms of its place within the existing meāl literature. The present study aims, in line with this framework, to examine Taha Abdurrahman’s views on Qur’an translation and to discuss the possibilities and limitations of the approach he develops as an alternative to established understandings of the meāl. The study focuses on the author’s characterization of the Qur’an as “heavy speech” and translation as “light speech,” his distinction between Gabrielic and Promethean translation, and his source-text-centered model of translation, which he presents as the proper mode of establishing a sound relationship with the Qur’an. Methodologically, the study employs an analytical and critical approach based on document analysis centered on Abdurrahman’s relevant works. The internal coherence of the propositions he advances, their practical implications, and the problems they raise with regard to the functionality of Qur’an translation are examined. The analysis shows that Taha Abdurrahman’s emphasis on the moral and spiritual dimensions of translation is both striking and thought-provoking. At the same time, his tendency to tie translation to demanding conditions such as special permission, spiritual preparation, and moral maturity weakens the practical applicability of the meāl. It also renders the act of translation more susceptible to subjective criteria and carries the risk of narrowing the universal scope of the Qur’anic message. In this respect, the study demonstrates the need to preserve more clearly the boundaries between meaning and interpretation, and between the text and subjective experience in Qur’an translation.
CR  - Abdurrahman, Taha. Amel Sorunsalı Bilim ve Düşüncenin Pratik Temelleri Üzerine Bir Araştırma. çev. Tahir Uluç. İstanbul: Pınar Yayınları, 3. Basım, 2024.
CR  - Arslan, Hilal. İbn Sînâ ve Mevlânâ’nın Aşk Felsefelerinin Karşılaştırılması. Elazığ: Fırat Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2006.
CR  - Bakkal, Ali. “Kur’an’ı Anlamada Siyak Sibakın Rolü”. Tarihten Günümüze Kur’an İlimleri ve Tefsir Usûlü, 11-48.
CR  - Basil Hatim - Lan Mason. Discourse and the Translator. United Kingdom: Routledge, 1990.
CR  - Bekiryazıcı, Eyüp. “İslam Düşüncesi ve İşrâkîlik”. Eskiyeni 28 (2014), 25-36.
CR  - Birışık, Abdulhamit. “Kur’an”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 26/417-422, 2002.
CR  - Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâil. Sahîhu’l-Buhârî. thk. Muhammed Züheyr b. Nâsır. Dımaşk: Dârü Tavki’n-Necât, 1422.
CR  - Carol Griffiths. “Patterns of Language Learning Strategy Use” 31/3 (2003).
CR  - Chalofsky, Neal E. Meaningful Workplaces: Reframing How and Where We Work. San Francisco: CA: Jossey-Bass, 2010.
CR  - Chesterman, Andrew. “Proposal for a Hieronymic Oath”. The Translator 7/2 (2001), 139-142.
CR  - Cündioğlu, Dücane. Kur’an’ı Anlamanın Anlamı. İstanbul: Kapı Yayınları, 2015.
CR  - Çelebi, İlyas. “İstirâk-ı Sem‘”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 23/371-373. İstanbul, 2001.
CR  - er-Râgıb el-Isfehânî, Ebü’l-Kâsım el-Hüseyin b. Muhammed. el-Müfredât fî garîbi’l-Kur’ân. Beyrut: Dârü’l-Kalem; Dârü’ş-Şâmiyye, 1412.
CR  - Gezer, Gökmen - Can, Muhammed Zahid. “Kültürü Çevirmek: Kültür Aktarımı Kapsamında Çeviri”. Rumeli Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi 17 (2019), 355-370.
CR  - Hacımüftüoğlu, Esra. “Prometheus’den Halife’ye.. Doğu ve Batı’nın İnsan Tasavvurları”. Bilimname: Düşünce Platformu 35 (2018), 505-534.
CR  - Hâtimî, Muhyiddîn Muhammed b. Alî el-. el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye. thk. Abdülkâdir el-Cezâirî. Mısır: Dârü’l-Kütübi’l-Garbiyyeti’l-Kübrâ, ts.
CR  - İbn Akîle, Cemâluddîn Muhammed b. Ahmed. ez-Ziyâde ve’l-ihsân eş-şârika. eş-Şârika: Câmi‘atü’ş-Şârika, 2006.
CR  - İbn Atiyye el-Endelüsî. Mukaddimetân fî ulûmi’l- Kur’ân. thk. Arthur Jeffery. Kâhire: Mektebetü’l-Hancî, 1953.
CR  - İbn Hacer, Ahmed b. Ali el-Askalânî - thk. Abdulazîz b. Abdullah b. Bâz. Fethu’l-bârî bi-Şerhi Sahîhi’l-Buhârî. Beyrut, 1993.
CR  - İbn Hişâm. es-Sîretü’n-nebeviyye. Mısır: Şirketü Mektebeti ve Matbaʿati Mustafa el-Bâbî el-Halebî ve Evlâduh, 1955.
CR  - Kattân. Mebâhis fî ulûmi’l-Kur’ân. thk. Fahd b. Abdurrahman b. Süleyman er-Rûmî. Riyad: Dirâsât fî ulûmi’l- Kur’âni’l-Kerîm, 1427.
CR  - Kaya, Mahmut. “İşrâkıyye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 23/435-438. İstanbul, 2001.
CR  - Kırca, Celal. “Kur’an’ı Anlama Sorunları ve Yöntemleri”. Bilimname: Düşünce Platformu 26/1 (2014).
CR  - Kıyasettin Koçoğlu (ed.). Kur’an Mealleri Sempozyumu (24-26 Nisan 2003). Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2010.
CR  - Koçyiğit, Hikmet. Müfessirin Nitelikleri Üzerine. İstanbul: Pınar Yayınları, 2015.
CR  - Kuşeyrî, Ebü’l-Kâsım Zeynü’l-İslâm Abdülkerîm b. Hevâzin b. Abdilmelik el-. Letâifu’l-işârât. thk. İbrâhîm el-Basîyûnî. Kahire: el-Hey’etü’l-Mısriyye, 1420.
CR  - Ma‘bed, Muhammed Ahmed. Nefahât min ulûmi’l- Kur’ân. Medine: Mektebetü’t- Tayyibe, 1406.
CR  - Maşalı, Mehmet Emin. “Tâhâ Abdurrahman’ın Modernite ve Modernist Kur’an Yorumlarına Yönelik Eleştirisi”. İslâm Araştırmaları Dergisi 34 (2015), 1-51.
CR  - Maşalı, Münteha. “Taha Abdurrahman’ın Fıkhı Ahlaka Dayandırma Çabası: İ’timârî Fıkıhtan İ’timânî Fıkha Geçiş Önerisi”. Eskiyeni 48 (2023), 115-134.
CR  - Mevlânâ. Mesnevî. ed. Abdülbaki Gölpınarlı. çev. Veled İzbudak. Ankara: MEB Yay., 1998.
CR  - Muhâsibî, Ebû Abdillâh el-. Mâhiyyetü’l-akl ve ma’nâhü ve ihtilâfü’n-nâs fîh. thk. Hüseyin Kuvvetli. Beyrût: Dâru’l-Fikr, ts.
CR  - Munday, Jeremy. Introducing Translation Studies. Routledge: Routledge, 2001.
CR  - Murat Serdar vd. (ed.). Kur’ân Meâlleri: Sorunlar, Çözüm Önerileri. İstanbul: Kitap Dünyası Yay., 2023.
CR  - Mustafa Çağrıcı (ed.). Kur’an Mealleri ve Metin-Merkezci Yorum. İstanbul: Kur’an Araştırmaları Merkez Yayınları, 2021.
CR  - Nursi, Said. Mektubat. İstanbul: Söz Basım Yayın, 2007.
CR  - Özköse, Kadir. “Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî’nin Düşünce Dünyası”. İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi/ Mevlânâ’ya Armağan Sayısı 8/20 (2007), 79-92.
CR  - Stetkevych, Jaroslav. “Arabic Hermeneutical Terminology: Paradox And The Productıon Of Meaning/Arapçanın Hermenötik Terminolojisi: Paradoks ve Mananın Üretimi”. çev. Ömer Kara. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 6/2 (2009), 388-406.
CR  - Suyûtî, Celâluddîn es-. el-İtkân. thk. Şu‘ayb el-Arna’ût. Beyrût: Müessesetü’r-Risâle Nâşirûn, 1432.
Şimşek, Said. Günümüz Tefsir Problemleri. Konya: Kitap Dünyası Yay., 2013.
CR  - Tâhâ Abdurrahmân. Fıkhu’l-Felsefe: el-Felsefe ve’t-terceme. Dârü’l-Beyzâ: el-Merkezü’s-Sekâfî el-Arabî, 1995.
Tâhâ Abdurrahmân. Suâlu’l-amel: Bahsun an usûli’l- ameliyye fi’l-fikr ve’l- ilm. Beyrût: el-Merkezü’s-Sekâfî el-Arabî, 2012.
CR  - Vardar, Berke. Dilbilimin Temel Kavram ve İlkeleri. Ankara: TDK., 1982.
CR  - Vermeer, Hans J. - ed. Lawrence Venuti. “Skopos and Commission in Translational Action”. The Translation Studies Reader, 221-233.
CR  - Yaşar, Hasan. “Mananın Manası ve Anlamanın Mertebeleri”. Dirâyet 2 (2016), 130-161.
CR  - Yavuz, Yusuf Şevki. “İ’câzü’l-Kur’an”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 21/403-406. İstanbul, 2000.
CR  - Zehebî, Muhammed Hüseyin ez-. et-Tefsîr ve’l-mufessirûn. Kahire: Mektebetü Vehbe, ts.
CR  - Zerkeşî, Ebû Abdillâh Bedrüddîn. el-Burhân fî ulûmi’l-Kur’ân. thk. Muhammed Ebu’l-Fadl İbrâhîm. Kâhire: Dâru’t-Türâs, ts.
UR  - https://doi.org/10.30523/mutefekkir.1871164
L1  - https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/5638989
ER  -