TY  - JOUR
T1  - Tarihî Belge Dili Olarak Şiirin Değeri: Hıttîn Zaferi Üzerine İbnu’s-Sâʽâtî’nin Salahaddîn Eyyûbî İçin Söylediği Methiye Örneği
TT  - The Value of Poetry as a Historical Document: The Case Study of Ibnu’s-Sâ‘âtî’s Encomium for Saladin Ayyubi on the Victory of Hattin
AU  - Samancı, Yusuf Sami
PY  - 2026
DA  - June
Y2  - 2026
DO  - 10.30523/mutefekkir.1871231
JF  - Mütefekkir
JO  - Mütefekkir
PB  - Aksaray University
WT  - DergiPark
SN  - 2148-5631
SP  - 116
EP  - 140
VL  - 13
IS  - 25
LA  - tr
AB  - Şiir, reel dünyanın nesne, olgu ve olaylarını şairin, yaratıcı hayal gücünde yeniden yorumlayarak sanatlı bir ifade biçimiyle dile getirdiği, çoğu zaman belirli bir vezin ve kafiye düzeni çerçevesinde, insanın edebî zevkine hitap eden bir edebî ürün olarak tanımlanabilir. Bununla birlikte, şiirler, yazıldığı dönemin bireysel, sosyal ve siyasal koşullarına dair içerdiği bilgilerle tarihî bir vesika niteliği de taşır. Özellikle methiye, mersiye, mekan tasviri ve hiciv gibi türler, edebî değerlerinin yanı sıra, dönemin tarihine ilişkin kıymetli veriler sunabilir. Eyyûbî döneminin önde gelen Arap şairlerinden İbnu’s-Sâ‘âtî’nin (553/1158-604/1207), Hıttîn Zaferi münasebetiyle Salahaddîn Eyyubi için kaleme aldığı methiyesi, bu bağlamda önemli bir örnektir. Kudüs fethi için zemin hazırlayan Hıttîn Savaşın’a bizzat iştirak eden ve Salahaddîn’e ithafen 16 kaside yazan şairin, Hıttîn zaferini tebrik eden 37 beyitlik kasidesi, üslup güzelliğiyle öne çıkmaktadır. Bu makale, şairin yaşamına dair kısa bilgilerle birlikte, özellikle Salahaddîn Eyyubi'ye yönelik methiyelerinde kullandığı ifadelerin anlam ve belagat özelliklerini, bahsi geçen 37 beyitlik kasidenin edebî tahlilini incelemeyi ve bu önemli şiirsel metnin dönemin siyasi ortamını belgelemedeki kritik önemini akademik bir perspektifle ele almayı hedeflemektedir.
KW  - Arap Dili ve Belagati
KW  - Şiir
KW  - Tarih
KW  - İbnu’s-Sâ’âtî
KW  - Salahaddîn Eyyûbî
KW  - Hıttîn Savaşı
N2  - Poetry, primarily an art form that appeals to aesthetic sensibilities, can be defined as the poet's reinterpretation of real-world objects, phenomena, or events through creative imagination, expressed in an artistic manner, often within the constraints of meter and rhyme. However, given the information it contains regarding the individual, social, and political conditions of its era, poetry also serves as a historical document. Particularly encomiums (methiye) and elegies (mersiye) composed for sultans and state officials, poems describing regions, cities, and palaces, as well as social critiques or satires targeting specific individuals or groups, all provide significant historical insights. Ibn Sa’ati’s (553/1158-604/1207) panegyric on Saladin Ayyubi celebrating the Battle of Hattin stands as a prime example of such historical poetry. A prominent Arab poet of the Ayyubid period, Ibn Sa’ati composed numerous encomiums for various state figures, including 16 kasides dedicated to Saladin. The 37-couplet kaside, written to congratulate Sultan Saladin after the Battle of Hattin—which prepared the ground for the conquest of Jerusalem and in which the poet personally participated—is distinguished by its stylistic elegance among his panegyrics. This article aims to provide a brief overview of the poet’s life, analyze the semantic and rhetorical features of the expressions used in his panegyrics for Sultan Saladin with examples from the verses, and conduct a detailed literary analysis of the aforementioned kaside, thereby highlighting its critical importance in documenting the political climate of its time from an academic perspective.
CR  - Ağırakça, Ahmet. Salâhaddin Eyyûbî ve Kudüs’ün Yeniden Fethi. İstanbul: Akdem Yayınları, 4. Basım, 2014.
Aksoy, Ramazan. “İslam Öncesi Toplumlarda ve İslam’da Kadının Statüsü”. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi 15 (20 Haziran 2021), 20-39.
CR  - Alqarni, Hussain Mohammed. “Naqāʾiḍ Poetry in the Post-Umayyad Era”. Journal of Abbasid Studies 4/1 (2017), 97-21.
CR  - Arcilla, Felix E. “Poetic Devices, Thematic Significance, and Social Realities in Poetry: A Critical Literature Review”. Randwick International of Education and Linguistics Science Journal 5/1 (31 Mart 2024), 70-85.
CR  - Arslan, Adnan. “Abbasi Şairi Ebû Firâs’ın Şiirlerinde Hikmet”. Trabzon İlahiyat Dergisi 10/1 (30 Haziran 2023), 45-60. https://doi.org/10.33718/tid.1252203
CR  - Barca, İbrahim. “Uluslararası Selâhaddîn Eyyûbî Sempozyumu”. Siirt Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 3/2 (Aralık 2016), 177-190.
CR  - Basağuy, Bedrettin. Haçlıların Karşısında İslam’ın Sağlam Bir Kalesi Eyyûbîler. İstanbul: Siyer Yayınları, 2017.
CR  - Batislam, H. Dilek. “Tarih ve Kültür Kaynağı Olarak Hasb-i Hâller”. Türklük Bilimi Araştırmaları 22 (01 Mayıs 2007), 29-42.
CR  - Bezer, Gülay Öğün. “Zengî, İmâdüddin”. TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim 12 Aralık 2024. https://islamansiklopedisi.org.tr/zengi-imaduddin
CR  - Çakır, Mümine. “Kavsî’nin Şiirlerinde Sosyal Hayat”. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 2/2 (01 Aralık 2011), 105-124.
CR  - Çoruk, Ali Şükrü. “Tanzimattan Cumhuriyete Gündelik Hayatın Tarihi Açısından İstanbul Hatıratları”. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi 8/16 (01 Eylül 2010), 489-522.
CR  - Dayf, Şevki. Târîhu’l-Edebi’l-’Arabî ’Asru’d-Duvel ve’l-İmârât eş-Şâm. Kahire: Dâru’l-Ma’ârif, 2. Basım, 1990.
CR  - Dayf, Şevki. Târîhu’l-Edebi’l-’Arabî el-’Asru’l-Câhilî. Kahire: Dâru’l-Ma’ârif, 1976.
CR  - Demirkent, Işın. “Haçlılar”. TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim 15 Aralık 2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/haclilar
Düzenli, Mesut Bayram. “XVIII. Yüzyıl Divan Şâirlerinin Gözüyle Padişahlar Ve Saltanat Dönemleri”. Journal of Turkish Studies 7 (01 Ocak 2012), 1075-1122.
CR  - Ebû Şâme el-Makdisi, Ebu’l-Kâsım Şihâbuddîn Abdurrahman b. İsmail. Kitâbu’r-Ravdateyn fî Ahbâri’d-Devleteyn en-Nûriyye ve’s-Salâhiyye. ed. İbrâhim ez-Zeybek. 2 Cilt. Beyrut: Muessesetu’r-Risâle, 1997.
CR  - Ekici, Mehmet Maruf. “Şiirden Tarihi Okumak: II. Mahmud Dönemindeki Askeri Yenilenmenin Klasik Türk Edebiyatına Yansıması”. Hikmet-Akademik Edebiyat Dergisi (Journal Of Academic Literature) Yûnus Emre’den Mehmed Âkif’e Şiir Özel Sayısı (11 Aralık 2021), 242-273.
CR  - England, Samuel. Medieval Empires and the Culture of Competition: Literary Duels at Islamic and Christian Courts. Edinburgh University Press, 2017. https://doi.org/10.3366/edinburgh/9781474425223.001.0001
CR  - Göçmen, Yakup. “Câhiliyeden Endülüs’ün Yıkılışına Kadar Arap Edebiyatında Şehir Mersiyeleri”. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7/1 (29 Haziran 2020), 277-320. https://doi.org/10.46353/k7auifd.691213
CR  - Göçmen, Yakup. “Şehir Şiirleri Bağlamında Arap Edebiyatında Antakya”. Antakiyat 4/2 (20 Aralık 2021), 263-288.
CR  - Güzel, Ahmet. “Câhiliye Dönemi Araplarında Şiir Konuları”. Akademik Siyer Dergisi 1 (30 Haziran 2020), 80-104.
CR  - Hamblin, William J. “Muslim Perspectives on the Military Orders during the Crusades”. BYU Studies Quarterly 40/4 (10 Ocak 2001), 97-118.
CR  - el-Hamevî, Ebû Abdillah Yâkût b. Abdillah. Mu’cemu’l-Buldân. 5 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdır, 1977.
CR  - el-Hamevî, Ebû Abdillah Yâkût b. Abdillah. Mu’cemu’l-Udebâ İrşâdu’l-Erîb ilâ Ma’rifeti’l-Edîb. ed. İhsan Abbas. 7 Cilt. Beyrût: Dâru’l-Ğarbi’l-İslâmî, 1993.
CR  - Hussein, Ali Ahmad. “Two Sources for Abu Dhuʾayb al-Hudhali’s Famous Elegy”. International Journal of Middle East Studies 53/2 (Mayıs 2021), 213-233.
CR  - Işık, İsa. “Vanlı Za‘îfî’nin Ahbârü’l-‘İber Mesnevisinde Toplumsal Eğitim: Sakınılması Tavsiye Edilen Hususlar”. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 43 (07 Mart 2019), 25-51.
CR  - Işın, Demirkent. “Kudüs 3 Haçlılar Dönemi”. TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim 16 Aralık 2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/kudus#3-haclilar-donemi
CR  - İbn Fadlillâh el-Ömerî, Ahmed b. Yahyâ b. Fadlillâh el-Kureşî el-ʿAdevî Şihâbuddîn. Mesâliku’l-Ebsâr fî Memâliki’l-Emsâr. 27 Cilt. Abu Dabi: el-Mecmeʿu’s-Sekâfî, 1423.
CR  - İbn Hallikân, Ebû’l-ʿAbbâs Ahmed b. Muhammed b. İbrâhîm b. Ebî Bekr. Vefeyâtu’l-Aʿyân ve Enbâu Ebnâi’z-Zamân. thk. İhsân ʿAbbâs. 7 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdır, 1391/1971-1415/1994.
CR  - İbn Saʿîd el-Mağribî, Ebû’l-Hasen Ali b. Mûsâ el-Endelusî. el-Ğusûnu’l-Yâniʿa fî Mehâsini Şuʿarâi’l-Mieti’s-Sâbiʿa. thk. İbrâhîm el-Ebyârî. Mısır: Dâru’l-Ma’ârif, ts.
CR  - İbn Vâsıl, Ebû Abdillah Muhammed b. Sâlim b. Nasrillah el-Mâzinî et-Temîmî el-Hamevî. Mefracu’l-Kurûb fî Ahbâri Benî Eyyûb. thk. Cemaluddîn Muhammed eş-Şeyyâl. 5 Cilt. Kahire: Dâru’l-Kütüb ve’l-Vesaiki’l-Kavmiyye, 1957.
CR  - İbnu’l-Esîr, Ebû’l-Hasen Ali b. Ebî’l-Kerem Muhammed el-Cezerî. el-Kâmil fî’t-Târîh. thk. Ömer ʿAbdusselâm Tedmurî. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-ʿArabî, 1417/1997.
CR  - İbnu’l-ʿAdîm, Ömer b. Ahmed b. Hibetullâh b. Ebî Cerâde. Buğyetu’t-Taleb fî Târîhi Haleb. thk. el-Mehdî ‘Îdu’r-Ravâdiye. 12 Cilt. Londra: Muessetu’l-Furkân li’t-Turâsi’L-İslâmî Merkezu Dirâsâti’l-Mahtûtâti’L-İslamiyye, 2016.
CR  - İbnu’s-Sâ‘âtî, Ebu’l-Hasen Bahâuddîn Alî b. Muhammed b. Rüstem b. Herdûz el-Horasânî. Dîvânu İbni’s-Sâ‘âtî. thk. Enîs el-Makdisî. 2 Cilt. Beyrut: American University of Beirut, 1939.
CR  - İçli, Ahmet. “Nazirecilik Geleneğinde Ben ve Ötekinin İzleri: Gelibolulu Âli’nin Biz Redifli Şiiri İle Ona Yazılan Nazire Şiirler Örnekleminde Ben’in Biz Yolculuğu”. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi 6/3 (28 Ekim 2022), 99-145.
CR  - Kahraman, Ferruh. “Araplarda Şiir: Kadim Edebî Türün Kültürel Özellikleri ve Maddi Destekçileri”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 27/1 (ts.), 107-119.
CR  - Karakuş, Nadir. “Kudüs’te İlk Cuma: 2 Ekim 1187”. Marifetname 8/1 (Haziran 2021), 41-63. https://doi.org/10.47425/marifetname.v8i62834.953523
CR  - Kaya, Mahmut. “İbnü’s-Sââtî, Fahreddin”. TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim 17 Aralık 2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/ibnus-saati-fahreddin
CR  - Keklik, Murat. “Osmanlı Toplum Hayatından Beyitlere Yansıyan Birkaç Örnek”. Türkiyat Mecmuası / Journal of Turkology 27/1 (21 Haziran 2017), 139-169. https://doi.org/10.18345/iuturkiyat.322900
CR  - Keleş, Mahmut Recep. “Eyyûbîler Dönemi Siyasi ve Dinî Dinamikler Bağlamında Şeyh Şihâbeddin Sühreverdî’nin İdamı”. Eskiyeni 53 (Haziran 2024), 533-556.
CR  - Kılıç, Ünal. “Hz. Peygamberi’i Anlama ve Anlatmada Kaynak Ve Araştırmaların Yeri Ve Önemi”. İSTEM 13 (ts.), 25-49.
CR  - Kök, Bahattin. “Nûreddin Zengî, Mahmud”. TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim 12 Aralık 2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/nureddin-zengi-mahmud
CR  - Küçükzoroğlu, Merve. “Emevî Dönemi Arap Şiiri Türlerine ve Şairlerine Genel Bir Bakış”. İlahiyat 10 (01 Temmuz 2023), 5-23.
CR  - Maalouf, Amin. Arapların Gözünden Haçlı Seferleri. çev. Ali Berktay. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 31. Basım, 2024.
CR  - Musalı, Vüsale. “Safevî – Osmanlı Çatışmasının Edebî İzdüşümleri: Şahin Fazil’ın Çaldıran Poeması”. Türk Kültürü Ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi 115 (21 Eylül 2025), 409-447.
CR  - Müftüoğlu, Ferruh. “Bedî‘ el-Usturlâbî”. TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim 18 Aralık 2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/bedi-el-usturlabi
CR  - en-Nuʿaymî, Abdulkâdir b. Muhammed b. Ömer b. Muhammed b. Yusuf b. Abdillâh. ed-Dâris fî Târîhi’l-Medâris. thk. İbrâhîm Şemsuddîn. b.y.: Dâru’l-Kütübi’l-’İlmiyye, 1410/1990.
CR  - Orhan, Davut. “Kadim Arap Şiirinin Kur’ân-ı Kerim Tefsirindeki Rolü Çerçevesinde Mesâilu Nâfi‘ b. el-Ezrak”. Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7/2 (30 Aralık 2020), 1328-1347.
CR  - Osman, Gürbüz. Selâhaddîn Eyyûbî Hayatı ve Şahsiyeti. İstanbul: Rağbet Yayınları, 2012.
CR  - Ömer Mûsâ Bâşâ. el-Edeb fî Bilâdi’ş-Şâm ’Usûru’z-Zenkiyyîn ve’l-Eyyûbiyyîn ve’l-Memâlik. Dımaşk: Dâru’l-Fikr, 1409.
CR  - Öz, Mustafa. “Haşîşiyye”. TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim 16 Aralık 2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/hasisiyye
CR  - Özdal, Ayşenur. “06 Şubat 2025 Kahramanmaraş Depremi Ağıt-Destanlarının İşlevsel Analizi”. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi 11 (29 Haziran 2023), 390-406.
CR  - es-Safedî, Salâhuddîn Halîl b. Aybek b. Abdillâh. el-Vâfî bi’l-Vefeyât. thk. Ahmed el-Arnâût, Turkî Mustafa. 29 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâs, 1420/2000.
CR  - Sahidin, Amir. “Pembebasan Baitul Maqdis oleh shalahuddin al-ayyubi 570-583: Studi analisis historis”. Agastya: Jurnal Sejarah dan Pembelajarannya 12/2 (Temmuz 2022), 117-138.
CR  - Sallâbî, Ali Muhammed. Eyyübi Devleti Selahaddin Eyübi ve Kudüs’ün Yeniden Fethi. çev. Şerafettin Şenaslan. İstanbul: Ravza Yayınları, 2010.
CR  - Sever, Mehmet. “17. Yüzyıl Eşʿarîliği’ne Dair Bir Kaynak: Cevheretü’t-Tevḥîd”. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 20/1 (13 Haziran 2020), 145-165.
CR  - Simon, George A. Poetry And The Arab Spring. CUNY Graduate Center Middle Eastern Studies, 2015. https://academicworks.cuny.edu/gc_etds/624
CR  - Söylemez, Muhammed Ali - Küçüksarı, Mücahit. “Arap Şiirinde Şairin Kendisine Mers̱iye Söylemesi: Mālik b. Er-Rayb’ın El-Ḳaṣīdetu’l-Yāʾiyye’si Örneği”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 63/2 (30 Kasım 2022). https://doi.org/10.33227/auifd.1119109
CR  - Şeşen, Ramazan. “Eyyûbîler”. TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim 12 Ocak 2026. https://islamansiklopedisi.org.tr/eyyubiler#1
CR  - Şeşen, Ramazan. “Hittîn Savaşı”. TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim 14 Aralık 2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/hittin-savasi
CR  - Şeşen, Ramazan. “Hittin’de Salâhaddîn’in Ordusu”. Belleten 54/209 (Nisan 1990), 427-434.
CR  - Şeşen, Ramazan. “Kādî el-Fâzıl”. TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim 18 Aralık 2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/kadi-el-fazil
CR  - Şeşen, Ramazan. “Selâhaddîn-i Eyyûbî”. TDV İslam Ansiklopedisi. Erişim 24 Aralık 2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/selahaddin-i-eyyubi
CR  - Tanyıldız, Ahmet. “Klasik Dönem Türk Şiiride Atasözü ve Deyim Kullanımı Bir Akımın Göstergesi Midir?” Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları 6 (01 Haziran 2007), 93-105.
CR  - et-Tebrizi, Ebû Zekeriyyâ el-Hatîb Yahyâ b. Ali b. Muhammed. Şerhu’l-Mu‘allakâti’l-‘Aşer. thk. Fahruddîn Kabâve. Beyrut: Dâru’l-Fikri’l-Mu‘âsır, 2006.
CR  - Tomar, Cengiz. “Şam”. TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim 12 Aralık 2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/sam--suriye#1 (14.01.2026)
CR  - Tulum, Muhammed Emir. “Manzum Fetihnâmelerin Tarihî Kaynak Değeri”. Kadim 5 (24 Aralık 2022), 1-17.
CR  - el-’Uleymî, Ebu’l-Yumn Mucîruddîn Abdurrahman b. Muhammed. et-Târihu’l-Mu’teber fî Enbâi Men Ğaber. 3 Cilt. Dimaşk: Daru’n-Nevâdir, 2011.
CR  - Yakıt, İsmail. “Selahattin Eyyubî’nin Nesebi”. Belleten 83/297 (Ağustos 2019), 469-484. https://doi.org/10.47425/marifetname.v8i62834.953523
CR  - Yâkût el-Hamevî, Ebû Abdullâh Yâkût b. Abdullâh er-Rûmî. Muʿcemu’l-Buldân. 7 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdır, 1995.
CR  - Yanık, Nevzat H. “İbnü’s-Sââtî, Bahâeddin”. TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim 18 Aralık 2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/ibnus-saati-bahaeddin
Yürekli, Tülay. “Zengiler ve Eyyûbîlerde İstihbarat”. Türkiyat Mecmuası / Journal of Turkology 27/2 (2017), 293-311. https://doi.org/10.18345/iuturkiyat.370076
CR  - ez-Zehebî, Ebû Abdullah Şemseddîn Muhammed b. Ahmed b. Osman b. Kaymâz. Târîhu’l-İslâm ve Vefeyâtu’l-Meşâhîr ve’l-A‘lâm. ed. Ömer Abdusselâm et-Tedmurî. 52 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-‘Arabî, 1993.
CR  - ez-Zehebî, Ebû ʿAbdillâh Şemsuddîn Muhammed b. Ahmed b. Osmân b. Kaymâz. Siyeru Aʿlâmi’n-Nubelâ’. thk. Şuʿayb el-Arnâvut. 25 Cilt. Muʾessesetu’r-Risâle, 1405/1985.
UR  - https://doi.org/10.30523/mutefekkir.1871231
L1  - https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/5639282
ER  -