TY  - JOUR
T1  - Dijital Toplumun Nitel ve Nicel Yöntemlerle Analizine Yönelik Kuramsal Bir Çerçeve: İlişkisel Din Sosyolojisi
TT  - A Theoretical Framework for the Analysis of Digital Society Using Qualitative and Quantitative Methods: Relational Sociology of Religion
AU  - Yaralıoğlu, Yusuf
PY  - 2026
DA  - June
Y2  - 2026
DO  - 10.30523/mutefekkir.1871238
JF  - Mütefekkir
JO  - Mütefekkir
PB  - Aksaray University
WT  - DergiPark
SN  - 2148-5631
SP  - 386
EP  - 409
VL  - 13
IS  - 25
LA  - tr
AB  - Sanal ve dijital alanlardaki gelişmelerin yönlendirdiği süreçte, din sosyolojisinde kullanılan nitel ve nicel yöntemler önemli tematik ve kuramsal dönüşümler yaşamıştır. Bundan dolayı dijital alanın baskın olarak genişlediği bir dönemde yapı-fail odaklı kurumlar yerine sanal ortamda kurulan dijital alanın incelenmesi için yeni paradigmaların ortaya çıkmasını sağlamıştır. Bu yeni paradigmaların başında ise ilişkisel din sosyolojisi gelmektedir. Bu çalışmada din sosyolojisi disiplini çerçevesinde yürütülen bilimsel araştırmalarda kullanılan nitel ve nicel yöntemlerin kuramsal temelleri, uygulama basamakları ve teknik özellikleri analitik bir yaklaşımla ele alınarak temellendirilmiş ardından ilişkisel din sosyolojisinin yeni çalışmalar için önemi vurgulanmıştır. Çalışmanın amacı akademik metin inşasında lisans ve lisansüstü araştırmacı adaylarının metodolojik tercihlerine katkıda bulunmaktır. Ayrıca toplumsal değişim bağlamında ortaya çıkan yeni kuramsal çerçeve olan ilişkisel din sosyolojisi perspektifiyle nitel ve nicel yöntemler bağlamında sistematik olarak incelemektir.  Bu anlamda sanal dini gruplar, çevrimiçi/online dini topluluklar, dijital dindarlık, dijital dini influencerlar, çevrimiçi ibadet, kutsal mekânın sanallaşması, dijital göç ve din, sanal dini kimlikler gibi yeni oluşan olgu ve olayların araştırılması gelecek toplumunun sosyolojik okunması için önemlidir. Araştırma, nitel ve nicel yöntemin teknikleri ile lisans ve lisansüstü öğrencilerin akademik süreçlerinde yeni paradigmalarla nasıl metin inşa edilmeli sorusunu konu edinmiştir. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden dokümantasyon tekniği esas alınarak yapılandırılmış olup, anlayıcı yaklaşım temelinde oluşturulmuştur.
KW  - Din Sosyolojisi
KW  - Nitel
KW  - Nicel
KW  - Araştırma Metodu
KW  - Araştırma Süreci.
N2  - Qualitative and quantitative methods in the sociology of religion have undergone significant thematic and theoretical shifts driven by developments in virtual and digital domains. Therefore, at a time when the digital domain is expanding dominantly, it has facilitated the emergence of new paradigms for the examination of digital spaces constructed in virtual environments, shifting the focus away from structure-agency-based institutional frameworks.Among these emerging paradigms, relational sociology of religion occupies a central position. In this study, the theoretical foundations, procedural stages, and technical characteristics of qualitative and quantitative methods used in sociological studies of religion are analytically examined and systematically grounded. Subsequently, the significance of relational sociology of religion for future research is emphasized. The study is intended to inform the methodological orientations of undergraduate and graduate research candidates in academic writing. Additionally, it provides a systematic analysis within the framework of qualitative and quantitative methodologies, employing the perspective of relational sociology of religion as an emergent theoretical response to social change. In this regard, the investigation of emerging phenomena such as virtual religious groups, online religious communities, digital religiosity, digital religious influencers, online worship, the virtualization of sacred space, digital migration and religion, and virtual religious identities is crucial for a sociological reading of future society.  The study focuses on how academic texts should be constructed through new paradigms in the academic processes of undergraduate and graduate students, utilizing the techniques of both qualitative and quantitative research methods. The articles is structured based on the documentation technique within qualitative research methods and is developed within an interpretive, verstehen-oriented framework.
CR  - Asch, Solomon. Effects Of Group Pressure Upon The Modification and Distortion Of Judgements. New York: Prentiec Hall, 1952.
CR  - Aydın, Nurşen. Nitel Araştırma Yöntemleri. Gaziantep: Özgür Yayınları, 1. Basım, 2023.
CR  - Bahadur, Merve. Sosyal Medya ve Din Ekseninde Çevrimiçi Ritüeller: Sahaja Yoga Örneği. Ankara: Ankara Üniversitesi, Doktora Tezi, 2024.
CR  - Balcı, Ali. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntem, Teknik ve İlkeler. Ankara: Pegem Akademi Yayınları, 2016.
CR  - Baltacı, Ali. “Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır?” 5/2 (2019), 368-388.
CR  - Bauman, Zygmund. Akışkan Modernite. İstanbul: Can Yayınları, 2019.
CR  - Bilgin, Ayhan. “Norbert Elıas’ın İlişkisel Sosyolojik Yaklaşımı Üzerine” 20/79 (2023), 792-810. https://doi.org/10.56694/karadearas.1367575.
CR  - Bourdieu, Pierre. The Social Space and the Genesis of Groups. Theory and Society, 1985.
CR  - Bulduklu, Yasin. “Eleştirel Çalışmalarda Nitel Araştırma Yöntemi Olarak Gömülü Teori.” 1/1 (2019), 1-14.
CR  - Büyüköztürk, Şener. Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem Yayınları, 2011.
CR  - Cresswell, Jhon W. Eğitim Aşamaları: Nicel ve Nitel Araştırmanın Planlanması, Yürütülmesi ve Değerlendirilmesi. Amaç ve Araştırma Soruları veya Hipotezleri Belirleme. çev. Selami Kardaş. İstanbul: Edam Yayınları, 2017.
CR  - Creswell, Cresswell, Jhon W. Eğitim Aşamaları: Nicel ve Nitel Araştırmanın Planlanması, Yürütülmesi ve Değerlendirilmesi. Amaç ve Araştırma Soruları veya Hipotezleri Belirleme. çev. Selami Kardaş. İstanbul: Edam Yayınları, 2017.
CR  - Çapcıoğlu, Fatma - Açıkgöz, Kalkan, Öznur. “Nitel Araştırmalarda Kulanılan Araştırma Teknikleri.” Bilimsel Araştırma Süreçleri, Yöntem, Teknik ve Etiğe Giriş. ed. Özcan Güngör. Ankara: Grafiker Yayınları, 2. Basım, 2022.
CR  - Çapcıoğlu, İhsan - Yargı, Abdullah. “Nicel Araştırmalarda Kullanılan Araştırma Teknikleri.” Bilimsel Araştırma Süreçleri, Yöntem, Teknik ve Etiğe Giriş. ed. Özcan Güngör. İstanbul: Grafiker Yayınları, 2. Baskı., 2022.
CR  - Demir, Ömer. Bilim Felsefesi. İstanbul: Sentez Yayıncılık, 5. Basım, 2012.
CR  - Durkheim, Emile. İntihar. Ankara: Dorlion Yayınları, 2019.
CR  - Düzcan, Şeyma. Popüler Kültür Bağlamında Sosyal Medya ve Din: Sözler Köşkü Örneği. İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2020.
CR  - Ekiz, Durmuş. Bilimsel Araştırma Yöntemleri, Yaklaşım, Yöntem ve Teknikler. Ankara: Anı Yayıncılık, 1999.
CR  - Elias, Norbert. Was ist Sociology?”. München: juventa, 2004.
CR  - Emirbayer, Mustafa. “Manifesto For A Relational Sociology” 2/103 (1997), 281-317.
CR  - Erdoğan, Aynur. 3. “Sosyometrinin Doğuşu ve Gelişimi” 2/27 (2013), 387-414.
CR  - Garip, Sezen. “Sosyal Bilimlerde Nicel Araştırma Geleneği Üzerine Kurumsal Bir İnceleme” 12/1 (2023).
CR  - Glaser, B.G. - Straus, A.l. The Discovery of Grounded Theory Strategies for Qualitative Research. London: Aldine Transaction, 2006.
CR  - Golafshani, Nahid. “Understanding Reliability and Validity İn Qualitative Research”.
CR  - Gurvitch, G. . “. Microsociology and Sociometry” 1/12 (1949), 1-31.
CR  - Günay, Ünver. “Din Sosyolojisinin Yöntem ve Teknikleri”. Din Sosyolojisi El Kitabı. ed. Niyazi Akyüz - Çapc İhsan 
Çapcıoğlu. Ankara: Grafiker Yayınları, 2015.
CR  - Gürbüz, Sait - Şahin, Faruk. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayınları, 2017.
CR  - Haberli, Mehmet. “Dijital Çağda din ve dindarlığın dönüşümü.” 2/2 (2019), 307-315.
CR  - Haberli, Mehmet. Sanal Din. Tarihsel, Kuramsal ve Pratik Boyutlarıyla İnternet ve Din. İstanbul: Açılım Kitapevi, 2014.
CR  - Hennink, Monique vd. Qualitative Research Methods. London: SAGE Publications, 2020.
CR  - Howitt, Dennis. Introduction to Qualitative Research Methods in Psychology. London: Pearson Publications, 2019.
CR  - Joachim, Wach, çev. Ünver Günay. Din Sosyolojisi. M.Ü.İ.F.V.Y., 1995.
CR  - Karasar, Niyazi. Bilimsel Araştırma Yöntemi. Ankara: Nobel Yayınları, 2010.
CR  - Karataş, Zeki. “‘Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemi.’” Manevi Temelli Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi 1/1 (2015).
CR  - Kartal, Habib Celaleddin. Çelik, Dijitalleşme ve Din. Ankara: Gece Kitaplığı, 1., 2025.
CR  - Kasapoğlu, Aytül. “Türkiye’de Uygulamalı İlişksel Sosyoloji Yapacaklar için Bir yolculuk Haritası”. İstanbul: Yeni İnsan Yayınları, 2016.
CR  - Kıral, Bilgen. “Nitel Bir Veri Analizi Yöntemi olarak Doküman Analizi”. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8/15 (2020), 170-189. https://dergipark.org.tr/tr/pub/susbid/article/727462
CR  - Mack, Natasha. Qualitative Research Methods: A Data Collektor’s Field Guide. USA, Caroline: Familiy Health İnternational Publications., 2005.
CR  - Mensching, Gustav. Din Sosyolojisi. çev. Mustafa Aydın. Litera-Türk, 3.Baskı., 2012.
CR  - Moreno, J.L. Sociometry, Comtism and Marxism. Sociometry, 1945.
Özdemir, İ. “Sanal Kültür: Yanılsama Mı, Gerçeklik Mi?” 72/18 (2012), 13-34.
CR  - Powell, Christopher - Depelteau, François. İlişkisel Sosyoloji. Ontolojik ve Teorik Yönelimler. çev. Özlem Akkaya. Ankara: Phoenix Yayınları, 2015.
CR  - Punch, Keith F. Sosyal Araştırmalara Giriş. Ankara: Siyasal Kitap Evi, 2020.
CR  - Salı, J. B. “Verilerin Toplanması”. Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. ed. Ali Şimşek. 134-161. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi, 2018.
CR  - Sencer, M - Sencer, Y. Toplumsal Araştırmalarda Yöntem Bilim. Ankara: TODAİE Yayınları, 1978.
CR  - Sherif, Sherif vd. İntergrup Conflict and Cooperation: The Robbers Cave Experiment. Oklohama: A Publications of the İnstitute of Group Relations,. Toronto: York Universty, 1961.
CR  - Simon, J. - Burstein, B. Basic Research Methods in Social Science. New York: Random House, 1985.
CR  - Şeker, Betül Dilara. “Dijitalleşme ve Göç: Teknolojik Dönüşümün Göçmen Uyumu Üzerindeki Etkileri.” 5/2 (2024), 479-498.
CR  - Tokur, Behlül - Karadedeli, Mustafa. “Bilimsel Yöntem Okulları ve Temel Yaklaşımlar”. Bilimsel Araştırma Süreçleri, Yöntem, Teknik ve Etiğe Giriş. ed. Özcan Güngör. Ankara: Grafiker Yayınları, 2022.
CR  - Ural, A. - Kılıç, İ. Bilimsel Araştırma Süreci ve SPSS İle Veri Analizi. Ankara: Detay Yayınları, 2013.
CR  - Ünver, Günay. Din Sosyolojisi. İstanbul: İnsan Yayınları, 15. Basım, 2018.
CR  - Weber, Max. Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu. Ankara: BilgeSu Yayıncılık, 2019.
CR  - Weber, Max. Sosyoloji Disiplininin Doğuşu. çev. Olcay Ersarioğlu. Ankara: Gece Kitaplığı, 2020.
CR  - Yaralioğlu, Yusuf. “‘Yapı-Fail’ Bağlamında İlişkisel Din Sosyolojisi Paradigması Ve Sanal Dini Cemaatler”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 20/2 (30 Eylül 2020), 1429-1451. https://doi.org/10.33415/daad.724324
CR  - Yeniyol, Abdülaziz - Karakaya, Handan. “Postmodern Dönemde Sosyal Medya Alanları Üzerinde Din”, 1467-1490.
CR  - Yıldırım, Ali. “Nitel Araştırmalarda Yöntemlerin Temel Özellikleri ve Eğitim Araştırmalarındaki Yeri ve Önemi” 23 (1999), 7-17.
UR  - https://doi.org/10.30523/mutefekkir.1871238
L1  - https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/5639316
ER  -