TY  - JOUR
T1  - Varlığın Unutuluşu ve Yurtsuzluk Üzerine: Heidegger’in Heimatlosigkeit Kavramı ile Tasavvufun Gurbet Tasavvuru Arasında Bir Karşılaştırma Denemesi
TT  - Forgetfulness of Being and Ontological Homelessness: A Comparative Exploration of Heidegger’s Heimatlosigkeit and the Sufi Notion of Ghurbah
AU  - Karacan, Melek
PY  - 2026
DA  - June
Y2  - 2026
DO  - 10.30523/mutefekkir.1871861
JF  - Mütefekkir
JO  - Mütefekkir
PB  - Aksaray University
WT  - DergiPark
SN  - 2148-5631
SP  - 97
EP  - 115
VL  - 13
IS  - 25
LA  - tr
AB  - Bu makale, Martin Heidegger’in modern insanın varlıkla bağının zayıflamasını anlatmak için kullandığı “Heimatlosigkeit” (yurtsuzluk) kavramı ile tasavvufta insanın Allah’tan ayrılışı ve yeniden O’na yönelişini ifade eden “gurbet” tasavvurunu konu edinmektedir. Çalışma, söz konusu iki kavram arasındaki ilişkiyi, ait oldukları geleneklerin ontolojik temelleri ve insanın varoluşunu anlamlandırma biçimleri bakımından yapısal ve işlevsel düzeyde incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemine dayalı olarak yürütülen makalede, Heidegger’in yurt ve yurtsuzluk düşüncesi ile sûfî metinlerindeki vatan ve gurbet anlayışı karşılaştırmalı analiz ve kavramsal çözümleme çerçevesinde ele alınmıştır. Bu inceleme sonucunda, her iki geleneğin farklı ontolojik ve epistemolojik zeminlere dayanmasına rağmen, insanın dünyadaki varoluşunu “kopuş” ve “geri dönüş” ekseninde yorumlamaları açısından belirli benzerlikler taşıdığı; bununla birlikte, bu benzerliklerin ontolojik bir özdeşlik anlamına gelmediği sonucuna ulaşılmıştır. Bu yönüyle çalışma, modern felsefe ile tasavvuf düşüncesi arasında temkinli ve analitik bir karşılaştırma modeli sunarak literatüre katkı sağlamayı hedeflemektedir.
KW  - Tasavvuf
KW  - Metafizik
KW  - Heidegger
KW  - Heimatlosigkeit
KW  - Gurbet
N2  - This article examines the concept of Heimatlosigkeit (homelessness), which Martin Heidegger employs to describe the weakening of modern humanity’s relation to Being, in comparison with the concept of ghurbah (estrangement) in Sufism, which signifies the human condition of separation from God and the subsequent return to Him. The study aims to investigate the relationship between these two concepts at structural and functional levels in terms of the ontological foundations of their respective traditions and their ways of understanding human existence. Conducted within a qualitative research framework, it addresses Heidegger’s notions of home and homelessness alongside the concepts of watan and ghurbah in Sufi texts through comparative analysis and conceptual interpretation. The main finding indicates that, despite being grounded in distinct ontological and epistemological frameworks, both traditions exhibit structural parallels in conceptualizing human existence along the axes of “separation” and “return”; yet these similarities do not imply an ontological identity. In this respect, the article proposes a cautious and analytical comparative model between modern philosophy and Sufi thought, thereby contributing to the interdisciplinary literature.
CR  - Abdulkerim el-Cili. El-İnsânü'l-Kâmil Fî Ma’rifeti’l-Evâhir ve’l-Evâil. Beyrût: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1997.
CR  - Açıkgenç, Alparslan. Being and Existence in Sadra and Heidegger a Comparative Ontology. İstanbul: İbn Haldun Üniversitesi Yayınları, 2020.
CR  - Akkaya, Veysel. “Sûfî Kişiliğin Teşekkülünde ‘Hatırlama’ Bağlamında Zikrin Rolü.” Turkish Studies-Comparative Religious Studies  14/3 (2019): 441–450. https://doi.org/10.29228/turkishstudies.23003.
CR  - Aydoğan, Ahmet, ed. Heidegger: Teknoloji ve İnsanlığın Geleceği. Say Yayınları, 2017.
CR  - Azadpur, Mohammad. “The Sublime Visions of Philosophy: Fundamental Ontology and the Imaginal World.” In Islamic Philosophy and Occidental Phenomenology on the Perennial Issue of Microcosm and Macrocosm. Ed. Anna Teresa Tymieniecka. Dordrecht: Springer, 2006.
CR  - Bağdâdî, Cüneyd. Resâilü’l-Cüneyd. Ed. Ali Hasan Abdulkâdir. Kahire, 2003.
CR  - Câmî, Abdurrahmân. Nefehâtü’l-Üns. İstanbul: Salih Kitaplar, 2019.
CR  - Cengiz, Muammer. “Tasavvuf Tarihinde Elest Mîsâkına Dair Yorumlar.” Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 10/50 (2017): 904–924.
CR  - Çüçen, A. Kadir. Heidegger: Varlık ve Zaman. Bursa: Sentez Yayınları, 2008.
CR  - Çüçen, A. Kadir. “Heidegger ve Felsefe.” FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi. 1 (2006): 7–24.
CR  - Demirli, Ekrem. İslam Metafiziğinde Tanrı ve İnsan. İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2009.
CR  - Demirli, Ekrem. Şair Sûfîler: Mevlânâ, Yûnus ve Niyâzî-i Mısrî Üzerine İncelemeler. İstanbul: Sûfî Kitap, 2015.
CR  - Demirtaş, Pınar. “Heidegger ve Varlık Yorumu.” Kaygı: Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi. 2 (2003): 50–60.
CR  - Dobie, R.J. “The Phenomenology of Wujud In the Thought of Ibn Al-‘Arabi.” In Timing and Temporality in Islamic Philosophy and Phenomenology of Life. Islamic Philosophy and Occidental Phenomenology in Dialogue. 8–15. Dordrecht: Springer, 2007.
CR  - Doğan, F. F. “Zygmunt Bauman Sosyolojisi: Akışkan Modernite Özgür Olduğunu Zanneden Köleler mi Üretiyor?”. İçtimaiyat 7/2 (2023), 413–430.
CR  - Doğan, Haluk. “Martin Heidegger ve Varlığın Anlamına Dair Soru.” Faal: Folklor Akademi Dergisi 6/3 (2023): 1485–1491. https://doi.org/10.55666/folklor.1228385
CR  - Dürre, Mazlum. “Nietzsche’nin Nihilizm Söylemi”. Felsefe Arkivi 52 (2020), 83–96.
CR  - El-Hakîm, Suad. İbnü’l-Arabi Sözlüğü. Ed. Ekrem Demirli. Kabalcı Yayınları, 2004.
CR  - Erginli, Zafer. “İbn Arabî’ye Göre Hz. Âdem’de Temel İnsan Nitelikleri.” Tasavvuf İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi: İbnü'l-Arabî Özel Sayısı -1 (2008): 161–197.
CR  - Harrâz, Ebû Saîd. Risâleler. Ed. Naile Baltacı. İstanbul: Litera Yayınları, 2018.
CR  - Heidegger, Martin. Gelassenheit. Pfullingen: Neske Verlag, 1988.
CR  - Heidegger, Martin. Hümanizm Üzerine. Ed. Yusuf Örnek. Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları, 2013.
CR  - Heidegger, Martin. Metafizik Nedir? Ed. Yusuf Örnek. Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları, 2009.
CR  - Heidegger, Martin. Varlık ve Zaman. Ed. Kaan Ökten. İstanbul: Alfa Yayınları, 2023.
CR  - Heller, Till. “Das Zerstreute Dasein Freiheit Und Selbstheit in Heideggers Kantdeutung.” In Möglichkeit und Wirklichkeit der Freiheit“ – Kant und Heidegger über Freiheit, Willen und Recht. Eds. Harald Seubert - Manuela Massa. 341–369. Nürnberg: Seubert Verlag, 2022.
CR  - Hücvîrî. Keşfu’l-Mahcûb: Hakîkat Bilgisi. Ed. Süleyman Uludağ. İstanbul: Dergah Yayınları, 2010.
CR  - Hüppauf, Bernd. “Heimat – Die Wiederkehr Eines Verpönten Wortes. Eın Populärmythos Im Zeitalter Der Globalisıirung.” In Heimat: Konturen und Konjunkturen eines umstrittenen Konzepts. Eds. Gunther Gebhard - Oliver Geisler - Steffen Schröter. 109–140. Bielefeld: Transcript Verlag, 2015.
CR  - İbn Arabî. Fütûhât-ı Mekkiyye. Ed. Ekrem Demirli. İstanbul: Litera Yayınları, 2013.
CR  - İbn Manzûr. “Lisânu’l-Arab-I.” Beyrût: Dâru Sâdır, 1993.
CR  - İbn Sina. En-Necât Fi’l-Mantık ve’l-Ilâhiyyat. Ed. Abdurrahman Âmire. Beyrut: Dâru’l-Ceyl, 1992.
CR  - İbnü’l-Arabî. Fusûsu’l-Hikem Tercüme ve Şerhi. Ed. Mustafa Tahralı - vd. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2024.
CR  - Izutsu, Toshihiko. İslam Mistik Düşüncesi Üzerine Makaleler. Ed. Ramazan Ertürk. İstanbul: Ağaç Kitabevi Yayınları, 2010.
CR  - Kalın, İbrahim. Heidegger’in Kulübesine Yolculuk. İstanbul: İnsan Yayınları, 2025.
CR  - Kamal, Muhammad. From Essence to Being: The Philosophy of Mulla Sadra and Martin Heidegger. London: ICAS Press, 2010.
CR  - Kılıç, Yavuz. “Hannah Arendt’te ‘Yurtsuzluk’ Fenomeni”. Kaygı: Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi 12 (2009), 147–158.
CR  - Karacan, Melek. Elestü Bi-Rabbiküm? Tasavvufta Ruhun Ezelîliği (Hicrî 3-6. Asırlar). Ed. Uğur İncebilir. İstanbul: İnsan Yayınları, 2026.
CR  - Kır, Tuğçe Özer. Erken Dönem Eserlerinde Fenâ ve Beka Kavramlarının Tasavvufun Seyrindeki Yeri. İstanbul Üniversitesi, 2019.
CR  - Konevî, Sadreddin. Tasavvuf Metafiziği. Ed. Ekrem Demirli. İstanbul: İz Yayınları, 2013.
CR  - Konuk, Ahmed Avni. “Mukaddeme.” In Fusûsu’l-Hikem Tercüme ve Şerhi. Eds. Mustafa Tahralı - Vd. 1–99. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2024.
CR  - Küçükalp, Kasım. “Heidegger ve Fenomenoloji.” Kutadgubilig. 30 (2016): 361–374.
CR  - Kuşeyrî. Er-Risâle. Ed. Mahmûd b. eş-Şerîf. Kahire: Dâru’ş-Şa’b, 1989.
CR  - Malpas, Jeff. Heidegger’s Topology: Being, Place, World. London: The MIT Press, 2007.
CR  - Marten, Reiner. “Heideggers Heimat: Eine Philosophische Herausforderung Originalbeitrag.” In Nachdenken über Heidegger: eine Bestandsaufnahme. Ed. Ute Guzzoni. 136–159. Hildesheim: Gerstenberg, 1980.
CR  - Moser, Kata - Gösken, Urs - Hayes, Josh, eds. İslam Dünyasında Heidegger. İstanbul: Albaraka Yayınları, 2023.
CR  - Ortaoğlan, Yıldırım. “Yurda Dönüş: Kaygı, Korku, Teknik.” Ulakbilge 5/13 (2017): 1023–1045.
CR  - Öztürk, Özkan. “Bilinç Ötesi Bir Hatırlama Figürü:Bezm-i Elest.” Sabah Ülkesi. 60 (2019).
CR  - Şahin, İskender. “El-Bakara 2/30’da Geçen Halife Kavramının Sûfî Yorumu Üzerine.” Mîzânü’l-Hak: İslami İlimler Dergisi 15 (2022): 33–61. https://doi.org/10.47502/mizan.1166749
CR  - Schimmel, Annemarie. İslam’ın Mistik Boyutları. İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2004.
CR  - Serrâc, Ebû Nasr. El-Lüma’. Ed. Abdulhalîm Sürûr, Abdulbâkî; Mahmûd. Kahire: Dâru’l-Kütübi’l-Hadîse, 1960.
CR  - Serrâc, Ebû Nasr. Lüma’: İslam Tasavvufu. Ed. H. Kamil Yılmaz. İstanbul: Erkam Yayınları, 2016.
CR  - Seyyid Mustafa Rasim Efendi. Tasavvuf Sözlüğü: Istılahat-ı İnsan-ı Kamil. Ed. İhsan Kara. İstanbul: İnsan Yayınları, 2008.
CR  - Sülemî, Ebû Abdurrahmân. Tabakâtü’s-Sûfiyye. Ed. Abdurrezâk Tek. Bursa: Bursa Akademi, 2018.
CR  - Tan, Zeynep Kot. Heidegger Sarkacı. İstanbul: Ketebe Yayınları, 2020.
CR  - Topakkaya, Arslan. “M . Heidegger’de Köklere Bağlılık ( Ortsverbundenheit ) Kavramının Tahlili.” Temaşa. 8 (2018): 64–72.
CR  - Uludağ, Süleyman. “Masivâ”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 2 Ocak 2026. https://islamansiklopedisi.org.tr/masiva.
CR  - Uludağ, Süleyman. “A’yân-ı Sâbite”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. Erişim 5 Ocak 2026. https://islamansiklopedisi.org.tr/ayan-i-sabite.
CR  - Uludağ, Süleyman. “Gaflet”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 1 Ocak 2026 https://islamansiklopedisi.org.tr/gaflet-tasavvuf.
CR  - Uysal, Emrah. “Gilles Deleuze Felsefesinde ‘Yersiz-Yurtsuzlaşma’ ve ‘Organsız Beden’ Kavramlarıyla Mark Rothko Resimlerine Bakış”. The Journal of Academic Social Science Studies (JASSS) (2018). https://doi.org/10.9761/JASSS7312
CR  - Varlık, Selami. “Nedensellik ve Hesaplayıcı Düşünme : Heidegger’e İbn Sînâcı Bir Cevap.” Nazariyat İslam Felsefe ve Bilim Tarihi Araştırmaları Dergisi 1/10 (2024): 1–32.
CR  - Yazğan, Aydın. “Heidegger Sisteminde Dasein’ın Yeri.” Van İnsani ve Sosyal Bilimler Dergisi – ViSBiD. 9 (2025): 99–128. https://doi.org/10.62068/visbid.1631307
CR  - Yazğan, Aydın. “Martin Heidegger’de ‘Varlık’ Kavramı.” Fikriyat Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 2 (2022): 131–152.
CR  - Yılmaz, Erdal. “Varoluşçuluk: Hümanizm, Anti- Hümanizm ve Ötesi.” FLSF (Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi). 37 (2024): 195–216. https://doi.org/10.53844/flsf.1418580
CR  - Yurt, Engin. M. Heidegger Felsefesinde ‘Düşünme’ Sorunu. İstanbul Üniversitesi, 2014.
UR  - https://doi.org/10.30523/mutefekkir.1871861
L1  - https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/5642121
ER  -