TY  - JOUR
T1  - Akışkan Modern Dünyada Birey ve Din Eğitimi
TT  - Individual and Religious Education in a Liquid Modern World
AU  - Acar, Ali Kemal
PY  - 2026
DA  - June
Y2  - 2026
DO  - 10.33420/marife.1872746
JF  - Marife Dini Araştırmalar Dergisi
JO  - Marife
PB  - Yediveren Kitap
WT  - DergiPark
SN  - 2630-5550
SP  - 183
EP  - 211
VL  - 26
IS  - 1
LA  - tr
AB  - Günümüz insanı; bencillik, değerlerinden kopma ve yalnızlık kıskacında, hayatın gayesine dair bir anlamsızlık sarmalına hapsolmuştur. Bu sarmal, modern hayatın getirdiği hızlı değişimler ve beraberinde getirdiği yersizlik ve yurtsuzluk hissiyle her geçen gün daha da giriftleşmektedir. Akışkan modernite süreci, hayatın tüm katı ve güvenli yapılarını eriterek insanı sabit referans noktalarından koparmakta ve bireyi belirsiz bir hıza mahkûm etmektedir. Bu yeni düzende geleneksel bağlar ve toplumsal kurumlar işlevini yitirirken dünya, artık kuralların yerini belirsizliğin aldığı kaygan bir zemine dönüşmektedir. Sosyolojik veriler, dinin toplumsal bir otorite olmaktan çıkıp kişisel bir hayat tarzına evrildiğini göstermektedir. Dolayısıyla dışsal otoritelerden bağımsızlaşan bireyin rasyonalite ve özerklik arayışı, kimliğinin kurucu unsurları haline gelmiştir. Ancak teknik gelişime odaklanan modern süreç manevi boyutları ihmal etmiş; bu durum ise bireyde kronik bir anlam krizine yol açmıştır. Özellikle teknik aklın tahakkümü altında kalan birey, kendi iç dünyasını keşfetme imkânından yoksun bırakılmıştır. Modern düzen, bireyi her yönden kuşatarak onu kendi anlamını inşa etmeye zorlamaktadır. Birey, benliğini sürekli gözden geçirmekte ve hayatını bilinçli tercihlerle kurmaya çalışmaktadır. Ancak bu zorunluluk; karar yorgunluğu ve kaybedilen alternatiflerin yükü gibi hususlar üzerinden ruhsal bir tatminsizlik getirmektedir. Hakikatin algılara feda edildiği bu düzende, dijitalleşme ve tüketim kültürü bu yoksunluğu sahte vaatlerle doldurmaya çalışmaktadır. Bu kültürün özgürlüğü bir kuralsızlık olarak sunması, bireyi sanal beğeni mekanizmalarına bağımlı kılmaktadır. Bu çalışma; akışkan modernitede bireyin yaşadığı bu anlam krizini ve yalnızlık sarmalını temel problem edinmektedir. Yürütülen araştırma, modernitenin birey ve inanç üzerindeki dönüştürücü etkilerini çözümlemeyi hedefleyen kuramsal analiz yöntemine dayanmaktadır. Süreç, mevcut sosyolojik ve psikolojik literatürün eleştirel bir süzgeçten geçirilerek yeniden anlamlandırıldığı kavramsal bir derleme niteliğindedir. Bu kapsamda belge incelemesi, kuramsal çerçevenin inşasında kullanılan temel bir veri toplama tekniği olarak konumlandırılmıştır. Literatürden elde edilen veriler, betimsel bir özetlemenin ötesine geçilerek; modernitenin kriz noktaları ile din eğitiminin onarıcı imkânları arasındaki ilişkiyi kuran tematik bir çözümleme ile analiz edilmiştir. Kapsam dâhilinde; akışkanlık, özgürlük, gözetim, tüketim, yabancılaşma, yalnızlık, narsisizm, anlam arayışı ve dini bireyselleşme kavramları; 'Yeni Dünya Düzeni', 'Kimlik Kaybı ve Savrulma' ile 'İnanç ve Anlam Arayışı' olmak üzere üç ana kategori altında yapılandırılmıştır. Bu krizler karşısında din eğitiminin onarıcı imkânları ise, 'Akışkan Modernitenin Krizleri Karşısında Din Eğitiminin Onarıcı Rolü' başlıklı dördüncü bir kategori olarak ele alınmıştır. Çalışmanın temel amacı; akışkanlığın yarattığı çözülmenin din algısı üzerindeki etkilerini analiz etmek, din eğitiminde günün şartlarına uygun yeni bir yaklaşım ve yöntem arayışına katkı sunmaktır. Makale, bu dönüşümün yarattığı tahribatı onarmak adına din eğitiminin pedagojik imkânlarını yeniden keşfetmeyi hedeflemektedir. Çalışmayı benzerlerinden ayıran temel özgünlük; din eğitimini statik bir bilgi aktarımı olarak görmemesidir. Din eğitimi, hazır bilgi aktarımından ibaret mekanik bir süreç olmaktan çıkmalıdır. Bu yaklaşım, insanın modern hayatın karmaşasında kendi iç dünyasını keşfederek, kendi hayatının sorumluluğunu üstlenen gerçekçi bir şahsiyet inşa etmesini hedefleyen bir rehberlik sürecidir. Modern zamanlarda insan, bitmek bilmeyen hırsıyla kendi yıkımını hazırlamaktadır. Din eğitimi; nefis terbiyesini ve insanı varlıkla barıştırmayı merkeze alarak, narsisizmin açtığı ruhsal yaraları tevazu ve empati ile iyileştirebilir. Bu modelde din eğitimi, bireyin hayatın anlamını başkalarının dayattığı kalıplarda değil, bizzat kendi iç huzurunda ve Yaratıcı ile kurduğu samimi bağda bulmasına yardımcı olan bir dayanak noktası işlevi görmektedir.  Nihai hedef; iradesini kullanan, fıtratıyla barışık ve benlik şuuruna sahip güçlü dindar şahsiyetler yetiştirilmesine zemin hazırlamaktır. Din eğitimi, özgürlüğü ahlaki sorumlulukla harmanlayan bir dil geliştirerek bireyin arayışlarına gerçekçi çözümler sunmalıdır. Böylece bedeni ruhla bütünleştiren manevi bir alan açarak, modern insanın yaşadığı anlam krizinin aşılmasına doğrudan katkı sağlayacaktır.
KW  - Din Eğitimi
KW  - Akışkan Modernite
KW  - Dini Bireyselleşme
KW  - Anlam Arayışı
KW  - Narsisizm
N2  - Contemporary individuals experience a profound existential void regarding the purpose of life, characterized by alienation from shared values and chronic loneliness. This void is exacerbated by the rapid changes inherent in modern life and a pervasive sense of placelessness and rootlessness. The process of liquid modernity dissolves stable structures of life, severing individuals from established reference points and subjecting them to an uncertain pace. In this milieu, where traditional social bonds lose their functionality, the social environment is increasingly defined by unpredictability rather than fixed norms. Sociological data suggests that religious practice has transitioned from a collective institutional authority to a personal lifestyle choice. Consequently, the pursuit of rationality and autonomy by individuals, who are increasingly independent of external authorities, has become a core element of identity formation. However, while modern processes prioritize technical advancement, they often neglect spiritual dimensions, precipitating a crisis of meaning. Specifically, individuals under the hegemony of technical reasons are frequently deprived of the opportunity to explore their inner worlds. Modern structures compel individuals to construct their own meaning; yet this requirement often induces a sense of spiritual dissatisfaction through decision fatigue and the burden of lost alternatives. In this order, where truth is often sacrificed to perception, digitalization and consumer culture attempt to fill this void with superficial promises. Digitalization frames freedom as a lack of constraints, rendering individual’s dependent on virtual approval mechanisms. This study adopts the crisis of meaning and the spiral of loneliness experienced in liquid modernity as its primary problem. The research is based on the theoretical analysis method aiming to analyze the transformative effects of modernity on individuals and faith. The process is a conceptual review in which the existing sociological and psychological literature is critically scrutinized and reinterpreted. Within this scope, document analysis is positioned as a primary data collection technique used in constructing the theoretical framework. The data obtained from the literature, going beyond descriptive summarizing, were analyzed through a thematic analysis that establishes a relationship between the crisis points of modernity and the restorative possibilities of religious education. Within this scope, fluidity, freedom, surveillance, consumption, alienation, loneliness, narcissism, the search for meaning, and religious individualization are structured under three primary categories: "The New World Order”, "Identity Loss and Disorientation" and "The Search for Faith and Meaning". The restorative possibilities of religious education against these crises are discussed as a fourth category titled "The Restorative Role of Religious Education Against the Crises of Liquid Modernity”. The primary objective is to analyze the effects of the dissolution created by liquidity on the perception of religion and to contribute to the search for new approaches and methods suitable for contemporary conditions in religious education. The article aims to rediscover the pedagogical possibilities of religious education to repair the destruction caused by this transformation. The fundamental originality that distinguishes this study from similar ones is that it does not view religious education as a static transfer of information. Religious education must cease to be a mechanical process consisting of ready-made information transfer. This approach is a guidance process aimed at enabling individuals to discover their inner worlds amidst the chaos of modern life and to build a realistic personality that takes responsibility for their own lives. In modern times, humans prepare their own destruction with their endless ambition. By centering spiritual purification and reconciling humans with existence, religious education can heal the psychological wounds inflicted by narcissism through humility and empathy. In this model, religious education functions as an anchor point that helps the individual find the meaning of life not in the patterns imposed by others, but in their own inner peace and in the sincere bond they establish with the Creator. The goal is to lay the groundwork for raising strong religious personalities who use their free will, are at peace with their innate disposition, and possess self-awareness. By developing a language that integrates freedom with moral responsibility, religious education can provide realistic solutions to the individual's existential search, offering a spiritual space that harmonizes the body and soul to directly contribute to overcoming the modern crisis of meaning.
CR  - Ağçoban, Sıddık. “İslam’da Bireyselleşme’nin Teorisini Yazmak Ne Kadar Mümkün?”. Rumeli İslam Araştırmaları Dergisi 5 (2020), 132-146.
CR  - Ahmedi, Ekber Şah - Kılıç Ahmedi, Büşra. “Dinin Bireyselleşmesi Üzerine Niceliksel Bir Araştırma”. Bilimname 51 (2024), 457-484. https://doi.org/10.28949/bilimname.1394681
CR  - Akkaş, Cemil vd. “‘Narsistagram’: Instagram Kullanımında Narsisizm”. Selçuk İletişim 13/1 (2020), 130-157.
CR  - Akın, Mahmut Selami. “Benlik Kurgusu ve Materyalizmin Gösterişçi Tüketim Eğilimine Etkisi”. Doğuş Üniversitesi Dergisi 22/1 (2021), 219-239.
CR  - Alayoğlu, Emre - Eldeniz, Levent. “Yaygınlaşan Yalnızlık: Ortak Bir Deneyim”. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology 15/2 (2024), 174-194. https://doi.org/10.5824/ajite.2024.02.003.x
CR  - Alemdar, Melek - Aydemir, Sevilay. “Eğitimde Modern ve Postmodern Paradigmalar”. International Journal of Eurasia Social Sciences 13/47 (2022), 422-436. http://dx.doi.org/10.35826/ijoess.3087
CR  - Alpdoğan, Fatih Furkan. “Modern Çağın Bir Diğer Boyutu Posttruth Durum’da ‘Hakikatin Tüketimi’ Bağlamında
CR  - Zygmunt Bauman ve Jean Baudrillard’ın Tüketime Dair Eleştirileri”. Mukaddime 13/2 (2022), 541-565. https://doi.org/10.19059/mukaddime.1119416
CR  - Alpdoğan, Fatih Furkan. “Zygmunt Bauman Sosyolojisi: Akışkan Modernite Özgür Olduğunu Zanneden Köleler mi Üretiyor?”. İçtimaiyat 7/2 (2023), 413-430. https://doi.org/10.33709/ictimaiyat.1222635
CR  - Altuğ, Zeynep Asya. Batı Düşünce, Kültür ve Sanatında İkili Karşıtlıklar ve Birey. İzmir: Ege Üniversitesi Yayınları, 2022.
CR  - Aydemir, Feride. “Postmodern Tüketim Kültürü ve Kutsallık Biçimleri Üzerine Metateorik ve Kavramsal Bir Tartışma: Deneyim, Yaşam Tarzı ve Bireysellik Alanı Olarak Spiritüellik”. Türkiye İletişim Araştırmaları Dergisi 36 (2020), 53-76. https://doi.org/10.17829/turcom.789706
CR  - Aydın, Hasan. “Akışkan Modernitede Anlamı Yakalamak: Post-Truth Üzerine Bir İnceleme”. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi 12/1 (2024), 423-447. https://doi.org/10.19145/e-gifder.1414036
CR  - Aydın, Rıfat. “Kaygı ve Tüketim: Modern Toplumda Benliğin Onarımı”. Kaygı 21/1 (2022), 287-332. https://doi.org/10.20981/kaygi.1034173
CR  - Balcı, Şükrü - Gargalık, Esra. “Narsisistik Kişilik Özellikleri ile Sosyal Medya Kullanımı Arasında Bir Bağlantı Var Mı?”. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 44 (2020), 125-140.
CR  - Basat, Orhan. “Modern Bilinç Teorisine Ortaçağ, Descartes ve Kant Özelinde Eleştirel Bakış”. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 3/1 (2021), 78-94.
CR  - Batur, Behçet. “Toplumsaldan Bireysele: Modern Toplumda Dinin Görünümü”. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi 4/3 (2020), 97-106. https://doi.org/10.47525/ulasbid.789464
CR  - Baudrillard, Jean. Tüketim Toplumu. Çev. Nilgün Tutal - Ferda Keskin. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2024.
CR  - Bauman, Zygmunt. Akışkan Modernite. Çev. Sinan Okan Çavuş. İstanbul: Can Yayınları, 2019.
CR  - Bayhan, Murat. “Tüketim Toplumunda Kimlik İnşası”. 19 Mayıs Sosyal Bilimler Dergisi 3/1 (2022), 47-57. https://doi.org/10.52835/19maysbd.1022911
CR  - Bayram, Nurun Nisa - Karaca, Faruk. “Çok Boyutlu Dinî Bireyselleşme Ölçeği”. Eskiyeni 54 (2024), 1289-1308. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1463486
CR  - Berger, Peter L. Kutsal Şemsiye: Dinin Sosyolojik Teorisinin Ana Unsurları. Çev. Ali Coşkun. İstanbul: Rağbet Yayınları, 2015.
CR  - Binici, Sedat. “Friedrich August von Hayek’in Bireycilik Perspektifinde Özgürlük ve Sorumluluk Kavramı”. Liberal Düşünce Dergisi 109 (2023), 1-25. https://doi.org/10.36484/liberal.1195118
CR  - Canatan, Kadir. “20. Yüzyılda Dünyada ve Türkiye’de Ortaya Çıkan Popüler Ritüeller”. Sosyal Aktörler ve Deneyimler Dergisi 3 (2024), 1-16.
CR  - Ceyhan, Ezgi Gül. “Demokrasi ve Medya İlişkisinin Bir Eleştirisi: Dijital Çağda Özgürlük Yanılgısı”. İzmir Sosyal Bilimler Dergisi 2/2 (2020), 110-120.
CR  - Çamcı, Hikmet. “Dijital Çağda Din-Bilim Entegrasyonunun Ontolojik Gerekliliği”. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 12/2 (2025), 583-604. https://doi.org/10.46353/k7auifd.1753407
CR  - Çetintaş, İbrahim. “İslâm Düşüncesinde Ontolojik Yabancılaşma”. KSÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi 35 (2020), 29-45. https://doi.org/10.35209/ksuifd.724615
CR  - Çınar, Mehmet. “Üniversite Öğrencilerinde Narsisizm ile İçsel Dini Motivasyon Arasındaki İlişki”. Türk Din Psikolojisi Dergisi 2 (2020), 135-160.
CR  - Çelik, Raşit. “Humboldt’un Bildung Kuramında Birey-Toplum İlişkisi Üzerine Kavramsal Bir Analiz ve Tartışma”. Kaygı 21/1 (2022), 105-129. https://doi.org/10.20981/kaygi.1035245
CR  - Dağcı, Tahir. “Üniversite Öğrencilerinde Dini Bireyselleşme: Karaman Örneği”. Mizanü’l-Hak: İslami İlimler Dergisi 18 (2024), 365-392. https://doi.org/10.47502/mizan.1422831
CR  - Debord, Guy. Gösteri Toplumu. Çev. Ayşen Ekmekçi - Okşan Taşkent. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2021.
Demir, Ata. “John Locke, David Hume ve Immanuel Kant’da İnanç ve Rasyonalite”. Bitlis İslamiyat Dergisi 2/2 (2020), 1-13.
CR  - Demir, Şule - İkizer, Gözde. “Varoluşsal Kaygının Kişilik, Sağlık ve Demografik Özellikler İle İlişkisi”. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 18/4 (2020), 352-368. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.648986
CR  - Doğan, Metin. “Ülkemiz Dindar Gençliğinin Kimlik Kolajında Kültürel, Küresel ve Küyerel Etkiler”. İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi 9/1 (2023), 238-267. https://doi.org/10.5281/zenodo.7513453
CR  - Dursun, Pınar. “Üniversite Öğrencilerinde Öznel İyi Oluş: Yaşamda Anlam, İyimserlik ve Umudun Rolü”. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 8/2 (2021), 387-404. https://doi.org/10.17336/igusbd.704651
CR  - Erdoğan, Berhu - Sahin, Muzaffer. “Yetişkin Bireylerde Narsisizm, Yakın İlişkiler ve Cinsellik”. OPUS International Journal of Society Researches 16/27 (2020), 266-287. https://doi.org/10.26466/opus.671715
CR  - Erdoğdu, M. Yüksel - Gündoğmuş, Gufran. “Yalnızlık Düzeyinin Yordanmasında Anne Baba Tutumları ve Okul Tükenmişliğinin Rolü”. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Social Sciences Institute 31 (2020), 158-168. https://doi.org/10.20875/makusobed.564127
CR  - Eroğlu, Fahriye Sena. “Akışkan Dünyada Akıntıya Kapılmak”. Akademik Platform İslami Araştırmalar Dergisi 4/1 (2020), 99-101.
CR  - Eroğlu, Mikail. Bireycilik ve Toplumculuk Ekseninde Türkiye’de TV Dizilerinin Kültürel Değişime Etkileri. Çankırı: Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
CR  - Ertan, Cihan. “Akışkan Zamanın Cisimleşen Deneyim Alanı Olarak Beden Üzerine Sosyolojik Bir Tartışma”. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 21/38 (2020), 51-77. https://doi.org/10.21550/sosbilder.604995
CR  - Eryentü Gürel, Melek. “Küreselleşmenin Kimliksiz Kimlikleri”. Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 64 (2020), 369-398.
CR  - Filiz, İkram. “Bauman’da Katı ve Akışkan Modernite”. Tezkire 79 (2022), 119-137.
CR  - Frankl, Viktor E. İnsanın Anlam Arayışı. Çev. Selçuk Budak. İstanbul: Okuyan Us Yayınları, 2020.
CR  - Fromm, Erich. Sahip Olmak ya da Olmak. Çev. Aydın Arıtan. İstanbul: Say Yayınları, 2026.
CR  - Gedikli, Burcu. “Karl Marx ve Max Weber’de Modernite”. Düzce Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 12/2 (2022), 638-653. https://doi.org/10.55179/dusbed.1031438
CR  - Göle, Nilüfer. Seküler ve Dinsel: Aşınan Sınırlar. İstanbul: Metis Yayınları, 2017.
CR  - Genç, Emine. “İnsanın Anlam Arayışında Kurgunun ve Mitlerin Rolü”. Darulhadis İslami Araştırmalar Dergisi 3 (2022), 247-266.
CR  - Gülaçtı, Fikret. “İnternet Bağımlılığı ile Yalnızlık Düzeyleri Arasındaki İlişkisi”. Uluslararası Türk Kültür Coğrafyasında Sosyal Bilimler Dergisi 5/2 (2020), 213-229.
CR  - Gürler, Gamze. “Estetik Cerrahi Müdahale Görmüş Bireyler Üzerine Bir Alan Araştırması”. Sosyoloji Dergisi 38 (2018), 142-172.
CR  - Han, Byung-Chul. Psikopolitika: Neoliberalizm ve Yeni İktidar Teknikleri. Çev. Haluk Barışcan. İstanbul: Metis Yayınları, 2020.
CR  - Han, Byung-Chul. Şeffaflık Toplumu. Çev. Haluk Barışcan. İstanbul: Metis Yayınları, 2024.
CR  - Hasırcı, Itır vd. “Benlik Saygısı, Yalnızlık ve Problemli İnternet Kullanımı İlişkisi”. Akademik Hassasiyetler 10/21 (2023), 116-142. https://doi.org/10.58884/akademik-hassasiyetler.1219694
CR  - Kaçar, Ferhat. “‘Bir Başkadır’ Dizisinde Seküler Bireyin Temsili”. Dini Araştırmalar 24/61 (2021), 1-20.
CR  - Kafalı, Hasan - Kazak, Mehmet. “Yabancılaşma ve Dindarlık Üzerine Bir Araştırma”. Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 9/2 (2022), 571-603. https://doi.org/10.17859/pauifd.1104288
CR  - Karakoyunlu, Betül. “Seküler, Dindar ve Akışkan Dindar Kimliğin Kendini Gündelik Yaşam Pratikleri Üzerinden Üretimi: Kızılcık Şerbeti Örneği”. Eskiyeni 50 (2023), 747-768. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1228068
CR  - Karadağ, Nazım. “Ali Şeriati’nin Özgürlük Belirlenimleri ve Dinin Çözümleyici Fonksiyonu”. USBAD Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi 5/13 (2023), 567-587.
CR  - Kant, Immanuel. Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi. Çev. İoanna Kuçuradi. Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları, 2020.
CR  - Kaya, Özgür. “Modern Zamanlarda Kaybolan Bağlar, Aşk Etiği ve Yalnız Yaşam: Yapısalcı Bir Analiz”. Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Dergisi 8/17 (Kasım 2022), 185-215. https://doi.org/10.25306/skad.1149169
CR  - Kırman, Tuğba - Atak, Hasan. “Yabancılaşma: Kavramsal ve Kuramsal Bir Değerlendirme”. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 10/2 (2020), 279-295.
CR  - Koç, Emel. “Ontolojik/Varoluşsal Yalnızlık, Birlikte Varoluş ve Kendini Gerçekleştirme Üstüne”. The Journal of Social Sciences 54 (2021), 43-76. https://doi.org/10.29228/SOBIDER.52424
CR  - Korkmaz, Sezai. “Olumlu ve Olumsuz Dini Başa Çıkma, Sosyal Medya Bağımlılığı ve Yalnızlık İlişkisi”. Tasavvur: Tekirdağ İlahiyat Dergisi 7/1 (2021), 237-271. https://doi.org/10.47424/tasavvur.883693
CR  - Korkmaz Yıldırım, Nuran - Kansu, Ayça Ferda. “Bir Narsisizm İncelemesi: Gelişimi, Türleri, Etiyolojisi, Tanısı ve Tedavisi”. International Academic Social Resources Journal 7/40 (2022), 909-916. http://dx.doi.org/10.29228/ASRJOURNAL.64033
CR  - Köse, Ali. 21. Yüzyılda Dinin Geleceği Kutsalın Dönüşü. İstanbul: Timaş Yayınları, 2020.
CR  - Kurunç, Sevilay - Şahin, Muzaffer. “Social Media Addiction and Its Relationship with Narcissism in University Students”. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences 9/61 (2023), 2267-2275. http://dx.doi.org/10.29228/JOSHAS.67710
CR  - Kurtyılmaz, Deniz. “Modernliğin Müphem Öznelliği Çerçevesinde Bukalemun İnsan Zelig”. SineFilozofi (2016), 110-129. https://doi.org/10.31122/sinefilozofi.680704
CR  - Lasch, Christopher. Narsisizm Kültürü: Beklentilerin Azaldığı Bir Çağda Amerikan Hayatı. Çev. Ayşen Tekşen. İstanbul: Alfa Yayınları, 2021.
CR  - Luckmann, Thomas. Görünmeyen Din: Modern Toplumda Din Sorunu. Çev. Ali Çoşkun vd. İstanbul: Rağbet Yayınları, 2018.
CR  - Mardin, Şerif. Din ve İdeoloji. İstanbul: İletişim Yayınları, 2025.
CR  - Marx, Karl. 1844 El Yazmaları. Çev. Murat Belge. İstanbul: Birikim Yayınları, 2016.
CR  - Önalan, Hakan. “Benliğin Tasarımı Olarak Toplum ve Beden (Bingöl Örneği)”. Bingöl Araştırmaları Dergisi 7/2 (2021), 111-140. https://doi.org/10.53440/bad.929389
CR  - Özasma, Halil İbrahim. “Kültür Endüstrisi, Tüketim ve Narsisizm”. İdrak 1/2 (2021), 259-274.
CR  - Özdemir, Mustafa. “Yabancılaşma ve İbn Haldun’un İlgili Tespitleri Üzerine Karşılaştırmalı Bir Bakış”. Bülent Ecevit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 8/2 (2021), 539-558. https://doi.org/10.33460/beuifd.997535
CR  - Özdoğan, Mücahit. “Hayatın Anlamı ve Din İlişkisine Dair Kanıksanmış Bazı Görüşlerin Eleştirisi”. Kaygı 19/2 (2020), 724-752. https://doi.org/10.20981/kaygi.793337
CR  - Öz, Ayhan. “Benlik Bilinci Temelli Din Eğitimi”. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 27/2 (2022), 35-52. https://doi.org/10.58568/firatilahiyat.1164504
CR  - Öztürk, Enis. “Post-Modern Çağda Bireyin Görünümleri: Özerklik, Mahremiyet, Kendini Geliştirme”. Pamukkale Üniversitesi İletişim Bilimleri Dergisi 2/1 (2023), 46-57.
CR  - Polat, Filiz - Karasu, Fatma. “Yaşlı Bireylerin Algıladığı Yalnızlık Düzeyi İle Depresyon Arasındaki İlişki”. İnönü Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Dergisi 8/1 (2020), 72-82. https://doi.org/10.33715/inonusaglik.704241
CR  - Recepoğlu, Sabahattin. “Aydınlanma ve Modernleşme Üzerine Eleştirel Bir Değerlendirme”. Ekonomi Yönetim Politika 3/1 (2025), 54-66.
CR  - Schopenhauer, Arthur. İsteme ve Tasarım Olarak Dünya. Çev. Levent Özşar. Bursa: Biblos Kitabevi Yayınları, 2005.
CR  - Seki, Tolga - Kurnaz, M. Furkan. “Oranların Dijital Bağımlılıkları ile Yalnızlık Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Bir Meta-Analiz Çalışması”. Eğitim Akademik Araştırması 45 (2022), 24-34. https://doi.org/10.54614/AUJKKEF.2022.991723
CR  - Sert, Bilal. “Figüranlık Ve Yabancılaşma Üzerine Bir İnceleme”. Electronic Cumhuriyet Journal of Communication 4/2 (2022), 52-60. https://doi.org/10.54089/ecider.1196329
CR  - Sevim, Hasan. “Değişen Birey Anlayışı Karşısında Müslüman Birey”. Tevilat 1/2 (2020), 349-368. https://doi.org/10.5281/zenodo.4660461
CR  - Sezen, Berra Ergül. Algılanan Ebeveyn Tutumları, Narsisizm ve Tanrı Algısı Üzerine Bir Araştırma. Bursa: Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
CR  - Solmaz, Mustafa - Alkan, Ersoy Özmen. “Akışkan Modern Toplum, Saf İlişki ve İnsani Birlikteliklerin Geçici Hale Gelişi”. Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi 23/2 (2021), 387-403.
CR  - Şengül, Fatma Nur. “Anlam ve Haz Arasında: Üniversite Gençlerinin Spiritüel ve Hedonistik Eğilimleri”. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 35 (2024), 36-66. https://doi.org/10.35415/sirnakifd.1507901
CR  - Şekerci, Muhammet - Göregen, Mustafa. “René Guénon’un Din ve Gelenek Anlayışı”. Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11/21 (2024), 35-58. https://doi.org/10.17050/kafkasilahiyat.1372474
CR  - Şimşek, Dursun Can. “Dijital Kapitalist Özne ve İletişimin Dönüşümü: Performans, Dolaşım ve Direniş”. Global Media Journal Turkish Edition 16/30 (2025), 98-114.
CR  - Taşçı, Faik - Bilge, Yusuf. “Anlam Arayışı ve Psikopatoloji: Varoluşsal Öfke ve Savunma Mekanizmalarının Psikolojik Belirtilerle İlişkilerinin İncelenmesi”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 10/2 (2021), 1561-1579.
CR  - Taşçı, Faik - Bilge, Yusuf. “Kimlik Krizi ve Kişilik Bozuklukları: Otantikliğin Aracı Rolü”. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi 5/1 (2023), 58-66.
CR  - Taşdelen, Vefa. “Din Eğitimi ve Bireysel Otonomi: Felsefî Perspektif”. Çocuk ve Medeniyet 6/12 (2021), 101-119. https://doi.org/10.47646/CMD.2021.259
CR  - Topaloğlu, Seyhan. “Anksiyete, Güvenlik ve Egemenlik: Dijital Panoptikonun İnşası”. Uluslararası Afro-Avrasya Araştırmaları Dergisi 10/20 (2025), 93-116. https://doi.org/10.5281/zenodo.15762954
CR  - Topçu, Damla - Avcı, Nazmi. “Toplumsaldan Değerlerden Uzaklaşma”. Uygulamalı Sosyal Bilimler ve Güzel Sanatlar Dergisi 3/6 (2021), 139-151.
CR  - Turner, Bryan S. Beden ve Toplum: Sosyal Teoride Arayışlar. Çev. İrfan Kaya – Meryem Berrin Bulut. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2020.
CR  - Tüzen, M. Ahmet. “Schopenhauer’da Ahlak ve Özgürlük İlişkisi”. Kaygı 20/2 (2021), 556-580. https://doi.org/10.20981/kaygi.941364
CR  - Uğurlu, Aylin. “Üniversite Öğrencilerinin Yalnızlık ve Yabancılaşma Düzeyleri Arasındaki İlişkisinın Bazı Değişkenlere Göre İncelenmesi”. Mediterranean Journal of Sport Science 4/2 (2021), 308-319. https://doi.org/10.38021/asbid.976884
CR  - Uluç, Mehmet Ali. “Karl Marx ve Yabancılaşma: Sosyolojik Bir Analiz”. Hafıza 2/1 (2020), 26-38.
CR  - Urhan, Canan. “Geç Kapitalizmden Dijital Kapitalizme Özneleşmenin Yörüngesi”. Sosyal Mucit Academic Review 4/3 (2023), 434-455. https://doi.org/10.54733/smar.1302640
CR  - Ülker, Yelde. “Narsisizm Bağlamında Lüks Tüketim”. Alanya Akademik Bakış 5/2 (2021), 1015-1030. https://doi.org/10.29228/alanyaakademik.829565
CR  - Üzgü, Mehmet Ali. “Üniversite Öğrencilerinin Dijital Bağımlılık ve Yalnızlık Düzeylerinin İncelenmesi”. Düzce Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi 3/1 (2023), 75-82.
CR  - Vural, Muhammet Enes - Ayten, Ali. “Dindarlık ve Depresyon İlişkisinde Anlamsızlığın Aracı Rolü”. İlahiyat Tetkikleri Dergisi 55 (2021), 379-395. https://doi.org/10.29228/ilted.890131
CR  - Weber, Max. Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu. Çev. Milay Köktürk. İstanbul: Bilgesu Yayıncılık, 2011.
CR  - Wilson, Bryan Ronald. Seküler Toplumlarda Din 50 Yıl Sonra. Çev. Ömer Faruk Darende. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık, 2017.
CR  - Yakut, Selahattin. Yabancılaşma, Yalnızlık ve Dindarlık (Psikososyal Bir Bakış). Ankara: İksad Yayınevi, 2021.
CR  - Yıldırım, Ali - Şimşek, Hasan. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2021.
CR  - Yılmaz, Fikret. “Kant’ın Ahlak Anlayışında Amaçlar Krallığı: Özerklik ve Evrensel Ahlak İlkelerinin Rolü”. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi 28/3 (2024), 590-602. https://doi.org/10.20296/tsadergisi.1478079
CR  - Yücedağ, İbrahim - Demir, Ali Eren. “Performans Toplumunda Mutluluk Endüstrisi ve Spiritüellik”. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 34 (2024), 6-26. https://doi.org/10.35415/sirnakifd.1413220
CR  - Yüksel, Zeynep. “Gençliğin Anlam Arayışına Din Eğitiminin Katkısının İncelenmesi”. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 11/1 (2020), 376-395.
CR  - Zariç, Sami. “Rönesans’tan Kant’a Aydınlanma Düşüncesine Genel Bakış”. International Journal of Disciplines Economics & Administrative Sciences Studies 8/47 (2022), 800-807. http://dx.doi.org/10.29228/ideas.65867
CR  - Zeybek, Ecrin. Sosyal Medya Kullanımının Yalnızlık Algısına Olan Etkisinin Değerlendirilmesi. İstanbul: İstanbul Gelişim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
UR  - https://doi.org/10.33420/marife.1872746
L1  - https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/5646339
ER  -