@article{article_1882128, title={BİYOLOJİK KISITLARDAN SENTETİK RASYONELLİĞE: KARAR ALMA SÜRECİNİN EVRİMSEL PARADİGMA ANALİZİ VE "ROBO-ECONOMICUS"UN DOĞUŞU}, journal={Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi}, volume={50}, pages={81–94}, year={2026}, url={https://izlik.org/JA53ZS53UK}, author={Saltık, Ömür and Değirmen, Süleyman}, keywords={Financial Economics, Neurofinance, Synthetic Rationality, Robo-Economicus, Chain-of-Thought, Transformer Architecture}, abstract={<p>Finansal iktisadın geçirdiği epistemolojik evrim, özünde Mill (1844) ile von Neumann ve Morgenstern (1944) tarafından kurgulanan, duygulardan arındırılmış, tutarlı ve sınırsız işlem gücüne sahip aksiyomatik “Homo Economicus” idealine dayanmaktadır. Ancak bu katı matematiksel çerçeve, Simon’ın (1955) “Sınırlı Rasyonellik” yaklaşımı ve Kahneman ile Tversky’nin (1979) davranışsal bulgularıyla önemli bir kırılma yaşamıştır. Güncel nöroiktisat ve nörofinans literatürü, rasyonellikten sapmaların basit psikolojik tercihlerden değil, insan beyninin işlem hızı, enerji tasarrufu ve bilişsel kapasite gibi doğrudan biyolojik kısıtlarından kaynaklandığını ortaya koymaktadır. Bu çalışma, finansal rasyonellik kavramının tarihsel dönüşümünü geleneksel, davranışsal, nörolojik ve sentetik rasyonellik olmak üzere dört temel paradigma çerçevesinde ele almaktadır. Temel amaç, insan zihninin doğuştan gelen biyolojik sınırlarının modern yapay zeka mimarileri aracılığıyla nasıl ikame edildiğini analiz etmektir. Tartışmanın kuramsal zemini, erken dönem mantıksal nöron modellerinden Transformer mimarilerine ve zincirleme düşünce yeteneklerine uzanan teknolojik gelişmelere dayanmaktadır. Bulgular, bu ilerlemelerin unutma, dikkat darboğazı ve bilişsel uyumsuzluk gibi insani kısıtları aşarak, iktisadi karar vericinin Homo Sapiens’ten hafıza ve muhakeme kapasitesi yüksek bir Robo-Economicus tipolojisine evrildiğini göstermektedir </p>}, number={1}, organization={Mersin Üniversitesi Bilimsel Araştırma Birimi}