@article{article_1963300, title={Dîvânü Lugâti’t-Türk’teki Oğuzca Kelimelerin Kâmûs-ı Türkî’deki Durumu: Leksikolojik Bir Karşılaştırma}, journal={Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi}, volume={50}, pages={275–292}, year={2026}, url={https://izlik.org/JA96ZK35MU}, author={Özer, Mehmet Şirin and Ağzıtemiz, Memduh}, keywords={Dîvânü Lugātit-Türk, Kâmûs-ı Türkî, Vocabulary, Lexicological Continuity, Semantic Shift.}, abstract={Bu çalışma, Türk dilinin temel taşlarından biri olan Kaşgarlı Mahmud’un Dîvânü Lugâti’t-Türk (DLT) adlı eserinde “Oğuzca” kaydıyla yer alan söz varlığının, XIX. yüzyıl Osmanlı Türkçesi sözlük mirasının en yetkin örneklerinden Şemsettin Sami’nin Kâmûs-ı Türkî’sindeki izdüşümünü ve sekiz asırlık tarihî süreçte uğradığı değişimleri belirlemeyi amaçlamaktadır. Ercilasun-Akkoyunlu (2020) neşri temel alınarak yapılan araştırmada, DLT’de doğrudan Oğuz lehçesine atfedilen 239 isim ve 54 fiil soylu olmak üzere toplam 293 kelime tespit edilmiştir. Elde edilen nicel analizler sonucunda, bu kelimelerin %43,6’sının (128 kelime) Kâmûs-ı Türkî’de varlığını sürdürdüğü; %56,4’ünün (165 kelime) ise standart yazı dilinden çekilerek leksik aşınmaya uğradığı saptanmıştır. Sözlükte yerini koruyan 128 kelimenin nitel dönüşümü incelendiğinde; 31 kelimenin fonetik, morfolojik ve semantik yapısını aynen muhafaza ederek tarihsel bir direnç sergilediği görülmüştür. Geriye kalan kelimelerin ise Batı Türkçesinin (Eski Oğuz Türkçesi dönemi dâhil) karakteristik ses değişimlerine uğradığı veya anlam genişlemesi, daralması ve kayması gibi semantik süreçlerle yeniden şekillendiği tespit edilmiştir. Araştırmanın en özgün yönü, mevcut literatürdeki (Banguoğlu, Dankoff ve Kelly, Tekemen, Yıldız, Ölker ve Çoban) listelerle yapılan mukayese neticesinde, daha önce “Oğuzca” kategorisinde değerlendirilmemiş 26 özgün sözcüğün ilk kez bu çalışmada tescil edilmiş olmasıdır. Bu bulgular, Oğuz Türkçesinin XI. yüzyıldaki arkaik temellerinden modern Türkiye Türkçesinin eşiğine uzanan leksik mirasın hacmini somutlaştırırken; dilin tarihsel süreçteki süreklilik ve kopuş noktalarını bilimsel bir zemine oturtmaktadır.}, number={2}