@article{article_1973700, title={Frankfurt Okulunda Özgürlüğün Felsefi ve Sosyolojik Sınırları}, journal={Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi}, volume={50}, pages={267–273}, year={2026}, url={https://izlik.org/JA96CY22CS}, author={Karakuş Öztürk, Hatice}, keywords={Frankfurt school, Enlightenment, Instrumental reason, Totalitarianism, Culture indusrty}, abstract={Bu çalışma, Frankfurt Okulu düşüncesinde özgürlük kavramının felsefi ve sosyolojik sınırlarını incelemektedir. Araştırmanın çıkış noktası, Frankfurt Okulu’nun özellikle Horkheimer ve Adorno tarafından geliştirilen eleştirel kuram perspektifinin, aydınlanma, akıl ve özgürlük arasındaki ilişkiye yönelik eleştirileridir. Çalışmanın temel amacı, Frankfurt Okulu’nun araçsal akıl, aydınlanma, kültür endüstrisi ve totalitarizm kavramları üzerinden geliştirdiği özgürlük anlayışını değerlendirmek ve bu yaklaşımın teorik sınırlarını ortaya koymaktır. Araştırmada Frankfurt Okulu’nun felsefi kaynakları, eleştirel teori anlayışı ve totalitarizm çözümlemeleri literatür temelli bir yaklaşımla analiz edilmiştir. Tartışmalar, okulun pozitivizm eleştirisi, kültür endüstrisi çözümlemeleri ve araçsal akıl kavramı aracılığıyla modern toplumun tahakküm mekanizmalarını açıklamada önemli katkılar sunduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, akıl ile totalitarizm arasında kurulan güçlü özdeşliğin özgürlük alanını daralttığı, eleştirel teoriyi giderek karamsar bir çizgiye taşıdığı ve özgürleşmeye yönelik somut bir toplumsal dönüşüm perspektifi geliştirmesini zorlaştırdığı görülmektedir. Ayrıca aydınlanmanın araçsal akıl yoluyla totaliter sonuçlar ürettiği yönündeki yaklaşımın, modern toplumlarda ortaya çıkan demokratikleşme ve özgürleşme deneyimlerini açıklamakta yetersiz kaldığı söylenebilir. Çalışma içerisinde Frankfurt Okulu çizgisinin Marksizm’le olan tartışmalı ilişkisi, faşizm ve pozitivizme yönelik eleştiriler ayrıca ele alınmıştır. Frankfurt Okulunun düşünsel kökleri soruştururken burjuva siyasal düşüncesine yapılan atıf da yürütülen tartışma içinde önemli bir yere sahiptir. Sonuç olarak makale, Frankfurt Okulu’nun modern toplum eleştirisine ve özgürlük tartışmalarına önemli katkılar sağlamakla birlikte, aydınlanma ve akıl eleştirisini aşırı genelleştirmesinin özgürleşme imkânlarını sınırlandırdığını tezini ileri sürmektedir. Bu nedenle özgürlüğün korunması ve geliştirilmesi için araçsal akla yönelik eleştirilerin yanında iletişim, demokratik katılım ve toplumsal praksis gibi özgürleştirici dinamiklerin de dikkate alınması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.}, number={2}