TY - JOUR T1 - DİJİTAL DÖNÜŞÜM SÜRECİNDE ÇALIŞMA YAŞAMI AU - Yankın, Fahri Bilal PY - 2019 DA - January JF - Trakya Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi E-Dergi JO - TEFE PB - Trakya University WT - DergiPark SN - 2147-2483 SP - 1 EP - 38 VL - 7 IS - 2 LA - tr AB - Toplumsalgelişim sürecinde çalışma yaşamı açısından insanlık tarihine baktığımızda; ilkitarım devrimi, ikincisi ise sanayi devrimi olmak üzere iki büyük kırılmanınyaşandığı görülmektedir. Teknolojik ilerlemelerin birçok gelişmenin önünüaçtığı bir süreç olarak tanımlanan sanayi devrimi ise dört önemli aşamaçerçevesinde ele alınarak incelenmektedir. Buhar makinesi, kömür, çelik ve tekstil sektörünün ön plandaolduğu sanayileşmenin ilk aşamasını bazı tarihçiler Birinci Sanayi Devrimiolarak nitelemektedirler. 19. Yüzyılda elektrik enerjisinin ve petrol, doğalgazgibi akaryakıt kaynaklarının kullanımı, elektrikli ve benzinli motorlarıngeliştirilmesi, otomobil, uçak vb. araçların bulunması sonucunda sanayileşmeyeni bir aşamaya ulaşmış ve bu gelişme İkinci Sanayi Devrimi olarak adlandırılmıştır.1960’lı yıllardan itibaren bilgisayar teknolojisinin gelişmesi ve özellikle1990’lı yıllarda bilgi teknolojilerinin ortaya çıkması Üçüncü Sanayi Devrimininkapısını aralamıştır. Bilişim teknolojileri üretim sistemlerinin otomasyonunugeliştirmekle kalmayarak, dijitalleşme dalgasının da önünü açmıştır. Bu bağlamda 2000’li yıllarla birlikte robot teknolojisiningelişmesi, yapay zeka, üç boyutlu yazıcılar, akıllı fabrika sisteminin oluşmasında büyükrol oynayan nesnelerinİnterneti, sürücüsüz arabalar gibi üretim yapısını tamamıyla değiştirmeye adaygelişmeler de Dördüncü Sanayi Devrimi veya Endüstri 4.0 olaraknitelendirilmektedir. Endüstri 4.0 olarak kabul edilen süreç; siber fiziksel sistemlere, yani sensörler yardımıylafiziksel dünyayı sanal bilgi işlem dünyasına bağlayan sistemlere geçiş, dijitaldönüşüm sürecini başlatmıştır. Sanayidevrimi, üretim süreci ile birlikte istihdam ve çalışma yaşamını değiştirirken;ücret karşılığı çalışan işçiler açısından birçok sorunu da beraberinde getirmiştir.Yaşanan sorunlar sendikaların ortaya çıkışına ve iş hukukunun doğuşuna sebepolmuştur. Daha sonra Endüstri 2.0 süreci, sendikaların kitleselleşerekgüçlenmesine ve sosyal hayattaki rolünün artmasına, Endüstri 3.0 ile başlayanküreselleşme olgusu sendikaların gücünün zayıflamasına, işsizliğin artmasına,çalışma yaşamının esnekleşmesine yol açmıştır. Bugün üretimgeçmişten oldukça farklı süreçlerle gerçekleştirilirken, yepyeni işler, mesleklerve çalışma biçimleri ortaya çıkmakta, üretimin otomasyonu, yapay zekâ vegiderek artan robotik teknolojiler eliyle gerçekleştirilmektedir. Bu yeni dönemçalışma ilişkilerini değiştirecek potansiyellerle insanlığın üzerinegelmektedir. Üretimde robotların kullanılmasıyla işsizliğin giderek artacağı,sendikaların toplumsal yaşamdaki rolünün daha da azalacağı, iş ve sosyalgüvenlik alanında yeni düzenlemelerin kaçınılmaz olduğu görüşü ilerisürülmektedir.Buçalışmada, 2000’li yıllarla birlikte başlayıp giderek hızlanan sayısallaştırma,dijitalleştirme ve dijital dönüşüm olgusu çerçevesinde ele alınarakdeğerlendirilmeye çalışılacaktır. KW - Çalışma Yaşamı KW - Sanayi Devrimi KW - Dijital Dönüşüm KW - Endüstri 4.0 CR - Altan, Ö. Z. (2009), Sosyal Politika Dersleri, (3. Baskı), Anadolu Üniversitesi Yayınları, Eskişehir CR - Amin, A. (1997), “Post-Fordizm: Models, Fantasies and Phantoms of Transition”, in Post-Fordism: A Reader, (Ed. by Ash Amin), p:1-40, Oxford: Blackwell Publishers CR - Aydın, S. (2011), Atatürk Kitaplığı Süreli Yayınları Sayısallaştırma Çalışmalarının Teknik ve Yönetsel Analizi, Retrieved from https://issuu.com/selcukaydin/docs/atat_rk_kitapl____say_salla_t_rma CR - Başdoğan, T. (2015), Esnek Çalışanlarda Esnek Çalışmaya Yönelik Tutumun İş Tatmini Üzerine Etkisi, Retrieved from https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=sY7m19PfcL6F1NUw-cr80H8Kg6yUV7VAYhkv29TRYWmwST05yr4UoUnNGtPj6RpY CR - BBC. (2017), Fransa'da çalışanlar mesai dışında e-postalarına bakmak zorunda değil, Retrieved from https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-38483642 CR - BBC-I. (2018), OECD: Robotların eline korkulandan daha az iş geçecek, Recieved from https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-43615133 CR - BBC-II. (2018), Sendikalar çalışanlara çip takılmasına karşı: 'Şirketler işçilerin önceliklerine odaklansın', Retrieved from https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-46177852 CR - BİK. (2018), Retrieved from http://www.bik.gov.tr/cumhurbaskanligi-dijital-donusum-ofisi-kuruldu/ CR - Bloomberg, J. (2018), Digitization, Digitalization, and Digital Transformation: Confuse Them at Your Peril, recieved from https://www.forbes.com/sites/jasonbloomberg/2018/04/29/digitization-digitalization-and-digital-transformation-confuse-them-at-your-peril/#3f4222a72f2c CR - Bozkurt, V. (1997), Enformasyon Toplumu ve Türkiye, Sistem Yayınları, İstanbul CR - Brennen, S. and Kreiss, D. (2014), Digitalization and Digitization, Retrieved from http://culturedigitally.org/2014/09/digitalization-and-digitization/ CR - Büyükuslu, A. R. Küresel Ekonomik ve Sosyal Sorunlar: Eşitsizlik, Dijital Dönüşüm ve Endüstriyel Transformasyon (Endüstri 4.0), Retrieved from http://www.sanayigazetesi.com.tr/kuresel-ekonomik-ve-sosyal-sorunlar-esitsizlik-dijital-donusum-ve-endustriyel-transformasyon-endustri-40-makale,1375.html CR - Castells, M. (2010), The Rise of the Network Society, Retrieved from https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1002/9781444319514.oth1 CR - Dijital Dönüşüm Dergisi. (2017), Dijital Dönüşüm Nedir? (Digital Transformation), retrieved from http://www.dijitaldonusumdergisi.com/dijital-donusum-nedir/ CR - DYNAMIC YIELD. Retrieved from https://www.dynamicyield.com/glossary/systems-of-engagement/ CR - Ersoy, E. (2018), Endüstri 4.0’da İnsan, Robot ve İstihdam, Retrieved from http://www.endustri40.com/endustri-4-0da-insan-robot-ve-istihdam/ CR - Eser-Ay, S. (2017), Dijital İşyerinin Kalbi Dijital Çalışma Portalında Atıyor, Retrieved from http://knowizz.com/blog/2017/10/27/dijital-isyerinin-kalbi-dijital-calisma-portalinda-atiyor/ CR - ETCIO. (2018), The Chief Digital Officer’s Guide to Digital Transformation, Retieved from “https://cio.economictimes.indiatimes.com/news/strategy-and-management/the-chief-digital-officers-guide-to-digital-transformation/64123202 CR - EUROMSG. (2018), Dijital Dönüşümle İlgili Yapılan Uluslararası Araştırmalardan Dikkat Çeken 10 İstatistik, Retrieved from http://blog.euromsg.com/dijital-donusumle-ilgili-yapilan-uluslararasi-arastirmalardan-dikkat-ceken-10-istatistik/ CR - Eyrenci, Ö., Taşkent, S. ve Ulucan, D. (2017), Bireysel İş Hukuku, (8. Baskı), Beta Yayınevi, İstanbul CR - Gartner IT Glossary. https://www.gartner.com/it-glossary/d CR - i-SCOOP I. “Digitization, digitalization and digital transformation: the differences”, Retrieved from https://www.i-scoop.eu/digitization-digitalization-digital-transformation-disruption/ CR - i-SCOOP II. Moving From Digitization to Digitalization, Retrieved from https://www.i-scoop.eu/information-management/moving-digitization-digitalization/ CR - Karagöz, U. (2018), Dijital Dönüşüm ve Türkiye, Retrieved from http://www.igb.gov.tr/Kutuphane/ugurkaragoz_Dijital%20D%C3%B6n%C3%BC%C5%9F%C3%BCm%20ve%20T%C3%BCrkiye.pdf CR - Karagözoğlu-Aslıyüksek, M. (2016), Bilgi Teknolojileri ve Dijitalleşmenin Türkiye’de Bilgibilim Literatürüne Yansıması: Bilgi Dünyası Dergisi Örneği (2000-2014), Bilgi Dünyası, 17 (1) 87-103 Retrieved from http://bd.org.tr/index.php/bd/article/view/480/565 CR - Karakaş, S., Rukancı, F. ve Anameriç, H. (2009). Belge yönetimi ve arşiv terimleri sözlüğü. Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Yayın No: 24, Ankara CR - Kazak, İ. E. (2012). İşçi Sendikalarının Tarihi Gelişimi (İngiltere Örneği), Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 0 (37-38), 63-81. Retrieved from http://dergipark.gov.tr/iusskd/issue/921/10405 CR - Kennedy, P. (2017), Büyük Güçlerin Yükseliş ve Çöküşleri, (Çev. Birtane Karanakçı), Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul CR - Kesayak, B. (2017), Endüstri Tarihine Kısa Bir Yolculuk, Retieved from http://www.endustri40.com/endustri-tarihine-kisa-bir-yolculuk/ CR - Keser, A. (2009), Çalışma Psikolojisi, Ekin Yayınları, Bursa CR - Kocabaş, F. (2015), Endüstri İlişkilerindeki Dönüşüm, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (10), . Retrieved from http://dergipark.gov.tr/dpusbe/issue/4752/65281 CR - Kök, S. ve Tekerek M. (2012), Sokak Siyasetinden Sosyal Ağlara Yeni Aktivizm: Arap Bahari Deneyimi, Retrieved from http://www.academia.edu/2535399/Sokak_Siyasetinden_Sosyal_A%C4%9Flara_Yeni_Aktivizm_Arap_Bahar%C4%B1_Deneyimi CR - Kurtdaş, M. Ç. (2017), Küreselleşmenin Sosyal Sınıflar Üzerindeki Etkisi, Journal of Current Researches on Social Sciences, (JoCReSS), www.stracademy.org/jocress ISSN: 2547-9644, Year: 2017 Volume: 7 Issue: 2 CR - Kurtulmuş, N . (2012), Post-Endüstriyel Ekonomilerde Kitle Üretimine Bir Alternatif: Esnek Uzmanlaşma, Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 0 (40), 161-173. Retrieved from http://dergipark.gov.tr/iusskd/issue/918/10368 CR - Kutal, M. (1997), Küreselleşme Sürecinin Türk Sendikacılığı Üzerindeki Olası Etkileri, Kamu-İş Dergisi, Cilt: 4; Sayı: 2; (Haziran 1997), Retrieved from http://www.sosyalsiyaset.net/documents/metin_kutal_2.htm CR - Mahiroğulları, A . (2005), Endüstri Devrimi Sonrasında Emeğin İstismarını Belgeleyen İki Eser: Germinal ve Dokumacılar, İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Konferansları Dergisi, s. 32, (41-53) Retrieved from http://dergipark.gov.tr/download/article-file/100969 CR - Muro, M., Liu, S. Whiton, J. and Kulkarni S. (2017), Digitalization and The American Workforce, P:7, Retrieved from https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2017/11/mpp_2017nov15_digitalization_full_report.pdf CR - Oxford-Big Ideas Geography History. ch. 5, The Industrial Revolution, p. 290, Retrieved from, https://www.oup.com.au/__data/assets/pdf_file/0017/58031/Oxford-Big-Ideas-Geography-History-9-ch5-Industrial-revolution.pdf CR - Öksüz, E. (2011). Feodal Düzen ve Sosyal Değişmeler, Sosyoloji Konferansları, 0 (18), 81-92. http://dergipark.gov.tr/iusoskon/issue/9539/119142 CR - Ören, K. ve Yüksel, H. (2012), Geçmişten Günümüze Çalışma Hayatı, HAK-İŞ Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, Cilt: 1, Yıl: 1, Sayı: 1 CR - Sezal, İ. (2003), Sosyolojiye Giriş, Martı Yayınevi, Ankara, CR - Ünal, Y. (2009), Bilgi Toplumunun Tarihçesi, Tarih Okulu, 123-144, Sayı: 5, Retrieved from http://www.johschool.com/Makaleler/294323555_123_pdfsam_5.pdf CR - Tınar, M. Y. (1996), Çalışma Psikolojisi, 1.Baskı, Necdet Bükey A.Ş., İzmir CR - TBB. (2018), Mart 2018 - Banka, Çalışan ve Şube Bilgileri, Retrived from https://www.tbb.org.tr/tr/bankacilik/banka-ve-sektor-bilgileri/istatistiki-raporlar/59 CR - TİSK. (2016) 26 Genel Kurul Çalışma Raporu, TİSK Yayın No: 356, 15 Ekim 2016, Ankara CR - TÜBİTAK-BİLGEM. Dijital Dönüşüm Nedir?, Dijital Dönüşüm Portalı, Retrieved from https://www.dijitaldonusum.gov.tr/dijital-donusum-nedir/ CR - TÜSİAD. (2016), Türkiye'deki Dijital Değişime CEO Bakışı Raporu, Retrieved from https://tusiad.org/tr/yayinlar/raporlar/item/8867-tu-rkiye-deki-dijital-deg-is-ime-ceo-bakis-i-raporu CR - Ünal, Y. (2009), Bilgi Toplumunun Tarihçesi, Tarih Okulu Dergisi, (123-144) Retrieved from, https://arastirmax.com/tr/system/files/dergiler/175743/makaleler/5/arastrmx_175743_pp_123-144.pdf CR - Valenduc, G. and Vendramin, P. (2017) Digitalisation, Between Disruption and Evolution, 1-12, Retrieved from http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/1024258917701379 CR - WEF. (2018), The Future of Jobs Report 2018, Retrieved from http://www3.weforum.org/docs/WEF_Future_of_Jobs_2018.pdf CR - Wikipedia, Retrieved from https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:PEANAPpBH-kJ:https://tr.wikipedia.org/wiki/Dijitalle%25C5%259Ftirme+&cd=5&hl=tr&ct=clnk&gl=tr CR - Yeşilyurt-Temel, H. ve Yapraklı, H. (2015). Küreselleşen Dünyada İşsizlik, Retrieved from https://www.researchgate.net/publication/283123031_Kuresellesen_Dunyada_Issizlik CR - Zubritski, Y.- Mitropolski D.- Kerov V. (2011), İlkel, Köleci ve Feodal Toplum, Sol Yayınları, İstanbul UR - https://dergipark.org.tr/en/pub/trakyaiibf/article/504359 L1 - https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/639636 ER -