TY  - JOUR
T1  - Türkiye’de Savunma Sanayi Gelişim Tarihi İçinde Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumunun Kuruluş Dönemi Faaliyetlerinin Analizi
TT  - Analysis of the Estabishment Period Operations of the Mechanical and Chemical Industry Institution Within the Development History of Defence Industry in Turkey
AU  - Özlü, Hüsnü
PY  - 2019
DA  - May
DO  - 10.17134/khosbd.561244
JF  - Savunma Bilimleri Dergisi
PB  - Millî Savunma Üniversitesi
WT  - DergiPark
SN  - 1303-6831
SP  - 177
EP  - 216
VL  - 18
IS  - 1
LA  - tr
AB  - Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan 17’nci yüzyılakadar her dönemde, harp sanayi faaliyetlerine önem verilmiş ve bu doğrultudayapılanmaya gidilmiştir. Ancak 19’uncu yüzyıldan itibaren dünyada meydana gelengelişmelerin gerisinde kalan Osmanlı Devleti son dönemlerinde bu etkinliğinisürdürememiştir. Devletin son yıllarında harp sanayi alanında yeni biryapılanmaya gidilmiş ve “İmalât-ıHarbiye-i Umumiye Müdürlüğü” kurularak bu alanda çalışmalara önemverilmiştir.Cumhuriyetin ilanından sonra kurulan “Askerî Fabrikalar Umum Müdürlüğü”1923 ile 1950 yılları arasında harp sanayinin etkinliğini ve sorumluluğunuyüklenmiştir. Millî Mücadele’nin zaferle sonuçlanmasından sonra Ankara’datemelleri atılan silah tamirhanelerinin yenilenmesi ve askerî fabrikalarınkurulması için çalışmalar başlatılmış ve bu iş için en uygun yer olarakKırıkkale belirlenmiştir. Ankara’da 1921 yılında kurulan silah tamirhanesi vemarangoz atölyelerinden sonra bu bölgede askerî fabrikaların kurulmasıçalışmaları hız kazanmıştır.Cumhuriyetin kuruluşunu takip eden onyıllık dönem sonunda başlayan savunma sanayi kuruluş faaliyetleri çerçevesinde,1933-1939 yılları arasındaki dönemde, savunma sanayisine de temel teşkil edecekendüstrilere yönelik yatırımlar başarıyla sonuçlandırılmıştır. Bu süreçtesavunma sanayi alanında, özellikle havacılık sektöründe önemli gelişmeleryaşanmıştır.İkinci Dünya Savaşı’nındışında kalmayı başaran Türkiye Cumhuriyeti Devleti, bu dönemde kendikaynakları ile yetinmiş, ekonomik yetersizlikler ve savaş koşulları nedeniylesilah sanayi alanında proje üretimi ve teknoloji transferigerçekleştirememiştir. Böylece sermayeleri yetersiz hâle gelen askerîfabrikaların birçoğu kapanma noktasına gelmiştir. Bu dönemde askerîfabrikaların, modern bir ordunun isteklerini karşılayacak kapasiteyeulaştırılması ve yeniden teşkilatlandırılması zorunlu görülmüştür. Bu durumunbir sonucu olarak savunma sanayi alanında yeni bir yapılanmaya ihtiyaçduyulmuştur. İşte bu ihtiyaçlar sonucunda 15 Mart 1950 tarih ve 5591 sayılıkanun ile Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu kurulmuş ve Askerî Fabrikalar UmumMüdürlüğünden devredilen fabrika ve tesisler ile yeni bir yapılanmayagidilmiştir.
KW  - Askerî Fabrika
KW  - Harp Sanayi
KW  - Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu
N2  - Fromthe establishment of the Ottoman Empire to the 17th century, in every period, importancewas given to war industry activities and structured accordingly. However, theOttoman Empire, which lagged behind the developments in the world since the19th century, could not sustain this activity in the last period. In the lastyears of the State, ''General İmalât-ı Harbiye-i Directorate'' was establishedin order to recover the war industry field and the studies have been givenimportance in this field.''General Military Factories Directorate'' which wasestablished after the proclamation of Republic took over the activity andresponsibility of the war industry between the 1923 and 1950 years. After thevictory of the National Struggle, the researches was started in order to renewthe weapon repair shops which were laid in Ankara and to establish the otherfactories in the Anatolia and Kırıkkale was determined as the most suitableplace for this work. After the armory and carpenter workshops established in1921 in Ankara, the establishment of military factories in this region hasaccelerated.The investments which will form the basis for the defenceindustry have been completed successfully by depending on the implementation ofthe 1st and 2nd industrial plans in the 1933-1939 period within the frameworkof the establisment activities of the defence industry, which started at theend of the ten-year period following the establishment of the Republic. In thisprocess, significant developments occurred in the defence industry, especiallyin the aviation sector.The State of the Republic of Turkey, managed to stay out of the SecondWorld War, has been satisfied with their own resources and any projectproduction and technology transfer could not be realized in the field ofdefence industry due to economic deficiencies and war conditions. Therefore, many of themilitary factories whose capital was inadequate came to the point of closure.In this period, it was regarded as necessary that military factories wererequired to reach the capacity to meet the demands of a modern army and to bereorganized. As a result of this situation, a new restructuring was needed inthe field of defence industry. As a result of these needs, Machinery andChemical Industry Institution was established with the law no. 5591 dated March15, 1950.
CR  - Kaynakça
CR  - Arşiv Belgeleri
CR  - Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu Arşivi
CR  - MKEK Arşivi, R.40, R.E, G.3, K.161, D.133-137.  
MKEK Arşivi, R.40, R.E, G.3, K.163, D.139.
MKEK Arşivi, R.40-R.E-G.3, K.163, D.141
MKEK Arşivi, R.40, R.E, G.3, K.163, D.139.
MKEK Arşivi, R.40, R.E, G.3, K.163, D.141.
MKEK Kamu İktisadî Teşebbüsleri Karma Komisyon Raporu (1966), s.2.
MKEK Arşivi, R.40, R.E, G.3, K.116-4, D.384/390.
MKEK Yönetim Kurulu ve Umumî Murakabe Heyeti Raporu (1950) , s.61.
MKEK Arşivi, R.40, R.E, G.3, K.163, D.141.
MKEK Arşivi, R.40, R.E, G.3, K.163, D.141.
MKEK Arşivi, R.40, R.E, G.3, K.116-4, D.384/390.
MKEK Yönetim Kurulu Raporu (1951), s.71.
MKEK İcra Meclisi Raporu (1955), s.37.
MKEK Ana İnkişâf Programı Raporu (1954-1959), s.17.
MKEK Arşivi, R.40, R.E, G.3, K.161, D.133.
MKEK Arşivi, R.40, R.E, G.3, K.165, D.106.
MKEK Arşivi, R.40, R.E, G.3, K.165, D.106.
MKEK Arşivi, R.40, R.E, G.3, K.161, D.133.
MKEK İdare Meclisi Raporu (1954), s.35.
MKEK İcra Meclisi Raporu (1955), s.25.
MKEK Ana İnkişâf Programı Raporu (1954-1959), s.114.
MKEK Ana İnkişaf Programı Raporu (1954-1959), s.116.
MKEK İdare Meclisi Raporu (1954), s.19.
CR  - Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı, Devlet Arşivleri Başkanlığı, Cumhuriyet Arşivi
CR  - BCA, 030.01 / 76480.12 / E9.
BCA, 640.051, MKEK Yönetim Kurulu Karar Defteri, 39’uncu oturum, 08.01.1951.
BCA,  030.01 / 76480.12 / E9.
BCA, 640.051, MKEK Yönetim Kurulu Karar Defteri, 43’üncü Oturum, 31 Ocak 1952.
BCA, 640.051, MKEK Yönetim Kurulu Karar Defteri,14’üncü Oturum, Karar No: 27, 3 Temmuz 1952
BCA, 640.051, MKEK Yönetim Kurulu Karar Defteri, 8 Ocak 1951.
BCA, 640.051, MKEK Yönetim Kurulu Karar Defteri, 55’inci oturum, Karar No:249, 20 Mart1953.
BCA, 640.051, MKEK Yönetim Kurulu Karar Defteri, 48’inci oturum, Karar No:198, 5 Şubat 1953.
BCA, 640.051, MKEK Yönetim Kurulu Karar Defteri, 4 Ekim 1951, s.54.
BCA, 640.051, MKEK Yönetim Kurulu Karar Defteri, 48’inci Oturum, 6 Mart 1952.
BCA, 640.051, MKEK Yönetim Kurulu Karar Defteri, 48’inci Oturum, 6 Mart 1952.
BCA, 640.051, MKEK Yönetim Kurulu Karar Defteri, 48’inci oturum,  6.3.1952.
CR  - Kitaplar
CR  - AGOSTON Gabor, Osmanlı’da Strateji ve Askerî Güç, İstanbul, 2012.
TETİK Fatih, SOYLUER Serdal, “Silah İthalatı ve Kara Harp Sanayi”, Dünya 	Savaş Tarihi - Osmanlı Askerî Tarihi, Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri 	(1772-1918), İstanbul, 2013.
Ulrich Albrecht- Dieter Ernst- Peter Lock- Herbert Wulf, Silahlanma ve 	Azgelişmişlik, İran, Hindistan, Yunanistan, Türkiye: Keskinleşen 	Militarizm, Çeviren: Ümit Kıvanç- Mehmet Budak, İstanbul, 1978, s. 288.
CR  - Makaleler
CR  - GÖK Orhan, “ Millî Harp Sanayimiz”, MKEKD, Sayı 12, Aralık 1976.
	“Mühimmat Üretimi ve MKEK”, Savunma ve Havacılık, Cilt 7, No:4, 	Temmuz-Ağustos 1993. 
Modern Silahlar Projesi, MKEK Yayını, Ağustos 1974.
TANYER Turan, “Tophane-i Amire’den Makine Kimya Endüstrisi Kurumuna”, 	MKEKD, Sayı 99-100, Nisan 1995.
TAŞAN, Mustafa, Savunma Sanayi ve Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu, 	MKEK Yayını, Ankara, 1987.
“Türk Harp Endüstrisi’nin Doğuşu ve Makine Kimya Endüstri Kurumunun 	Tarihçesi”, MKEKD, Sayı 21, Haziran 1979.
Türk Savunma Sanayi Kuruluşları, MSB Yayını, Ankara, 1998.
YEŞİL Fatih, İhtilaller Çağında Osmanlı Ordusu, Osmanlı İmparatorluğu’nda 	Sosyoekonomik ve Sosyopolitik Değişim Üzerine Bir İnceleme (1793-	1826), İstanbul, 2016.
CR  - Tezler
CR  - ÖZLÜ Hüsnü, “İkinci Dünya Savaşı’ndan Günümüze Türkiye’de Savunma 	Sanayinin Gelişimi (1939-1990)”, Dokuz Eylül Üniversitesi, Atatürk 	İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü Doktora Tezi, 2006, İzmir.
CR  - Resmi Gazete
CR  - Resmi Gazete, 15.03.1950, Kanun No: 5591, s.18093.
UR  - https://doi.org/10.17134/khosbd.561244
L1  - https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/709082
ER  -