sosyal kapital kavramına ekosistem yaklaşımı: sosyal refaha yatırım 
Emine ÖZMETE
                       Filiz YILDIRIM
ÖZET 
Bu çalışma,  sosyal kapital ve sosyal refah kavramları arasındaki ilişkiyi ekosistem yaklaşımı ile açıklamakta ve bu kavramların dayandığı esaslara ilişkin kaynak sağlamaktadır. Sosyal kapitalin; bireyler ve toplulukların sahip oldukları sosyal ağlar ve bağlantılar ile birlikte anlaşılması, sosyal refaha yapılacak olan yatırım açısından da daha geniş bir bakış açısı ortaya koymaktadır. Bu sosyal ağlar ve bağlantılardan, sosyal refaha katkı sağlayan olumlu çıktılar olarak yararlanılması önemlidir. Sosyal kapitalin bu şekilde açıklanması bireylerin; mikro, mezo ve makro çevrelerdeki güçlükler ile verimli bir şekilde başa çıkabilme yöntemlerinin geliştirilmesine ve ortak amaçların işbirliği ile başarılabilmesine katkı sağlar.
Anahtar Kelimeler: Sosyal Kapital, Sosyal Refah, Ekosistem.

socıal capItal from ecosystem APPROACH: INVESTMENT ON SOCIAL WELL-BEING 
Abstract
The aim of this paper is explaining of some backround material on relationship between social capital and social well-being with ecosystem approach. The understanding of social capital can potentially provide valuable insights into the social networks and links that individuals and communities have, and importantly how these networks and links can be utilised to contribute to positive outcomes for the individual and the community alike in terms of social well-being. In this way the explaining of social capital may enlarge our understanding of how individuals can work cooperatively to achieve shared goals and to deal with difficulties within micro environment, mezo environment and macro environment productively.
Keywords: Social Capital, Social Well-Being, Ecosystem.

     1. GİRİŞ 

Sosyal kapital kavramı ilk kez Lyda Judson Hanifan tarafından 1916 yılında Amerika’nın Batı Virginia bölgesindeki kırsal alanlarda eğitim hizmetlerinin iyileştirilmesi amacı ile yeni okullar açılması önerisinden hareketle ortaya çıkmış ve tartışılmaya başlanmıştır. Hanifan sosyal kapital kavramını günlük yaşamdaki önemli yaşam gerçekleri ile ortaya konulabilecek, elle tutulur bir kavram olarak tanımlamış ve toplumdaki sosyal birimlerle ilişkileri ve duyguların paylaşılmasını içeren sosyal ağlar bağlamında irdelemiştir (Smith 2007). 
Günümüze değin sosyal kapitalin evrensel bir tanımı ortaya konulamamıştır. Çünkü sosyal kapital, tüm yaşam alanlarını içine alan çok boyutlu bir kavramdır. Sosyal kapitale ilişkin ilk teorilerde sosyal ilişkilere yapılan yatırımlar; bireyler ve çeşitli kuruluşlar tarafından yapılan ekonomik yatırımlara benzetilmektedir. En genel şekli ile sosyal kapital; toplumdaki ilişkilerin nitelik ve biçimlerini ifade etmektedir (Whitlock 2003). 
Pierre Bourdieu (1983) sosyal kapitali sosyal teorilere dayanarak açıklamaktadır. Bourdieu (1983)’ya göre sosyal kapital; az ya da çok kurumsallaşmış, karşılıklı kazanımları ve kabulleri olan, süreklilik gösteren ağların birey, aile ve toplum düzeyinde sahip oldukları gerçek ve potansiyel kaynakların toplamını içermektedir.
Diğer yandan Putnam(1995) sosyal kapitali; karşılıklı fayda elde etmek üzere bireylerarasında kurulan işbirliğini ve koordinasyonu kolaylaştıran güven, ilişkiler ağı ve normlar gibi sosyal örgütleyiciler bağlamında incelemektedir. Bu dinamiklerden hareketle kurulan bağlar, bireyleri birbirilerine yakınlaştırmaktadır. Bu noktada sosyal kapital, “vatandaşlık erdemi” denilen kavramla yakından ilişkili hale gelmektedir. Öyle ki, vatandaşlık erdemlerine sahip olan; ancak toplum içinde kabul görmeyen bir bireyin sosyal kapitalinin zengin olmasından söz edilemez. Bu noktada sosyal kapital; bireylerin sahip oldukları fikirlerin örgütlenmesinde de rol oynamaktadır. 
John Field (2003, 2006)’e göre sosyal kapital ilişkilere ve bu ilişkiler ağından ortaya çıkan yararlılık / verimlilik felsefesine dayanmaktadır. Bu ilişkiler ağı; sosyal olarak bireylerin ya da grupların / toplulukların değerli bir varlık olduğunu ortaya koyan merkezi bir nosyonu ifade etmektedir. Aynı zamanda bu ilişkiler; toplumları şekillendiren ve birbirine bağlayan sosyal dokuları örmek için, insanların kurmuş oldukları sosyal ilişkileri tanımlamaktadır. Ayrıca Field toplum içinde aidiyet duygusunun ve sosyal ağlar içinde güven ve hoşgörüye dayalı ilişkilerin kolaylıkla kurulabileceğini belirtmektedir. Bireyler arasındaki bu güven ilişkileri; daha geniş sosyal kurumların ilişkilerine olan güveni de sağlamakta ve nihai olarak değer yapılarının, bir vatandaş olma erdeminin ve toplumdaki beklentilerin paylaşılmasına dayanak oluşturmaktadır. Bu ilişkiler kaliteli bir şekilde yaşanmadığı sürece güven sarsılmakta ve ciddi sosyal sorunların çıkış noktası olmaktadır. Bu anlamda sosyal kapital kavramı; toplumları yapılandırmayı ya da yeniden yapılandırmayı içermekte; bireylerin birbirlerine karşı güven duymaları konusunda zorlukların aşılması için gerçekleri görmelerini sağlamaktadır. 
Dünya Bankası sosyal kapitali; toplumların sürdürülebilir gelişmesi, verimliliği ve ekonomik istikrarları için “sosyal kohezyon” ihtiyacı ile ortaya çıkan bir kavram olarak değerlendirmektedir. Sosyal kapital; kurumları, ilişkilerini ve toplumun sosyal ilişkilerinin kalite ve kantitesini şekillendiren normları ifade etmektedir. Toplumlar ya da grupların birlikteliği esasına dayanan sosyal kapital; bireylerin karşılıklı fayda için işbirliği ve koordinasyonu kolaylaştırmaları, ilişkiler ağını kurmaları, normları yerleşik hale getirmeleri ve güveni sağlamaları gibi bireylerarasındaki süreçleri de yansıtmaktadır (Anonymous 1999).
Baum ve çağdaşları (2000) sosyal kapitali, “…kollektif ve karşılıklı fayda sağlayan etkileşimler ile başarılı olma, özellikle sosyal ve sivil yaşama katılım yoluyla sağlıklı toplumların inşa edilmesi” olarak açıklamaktadırlar. 
Coleman (1988) sosyal kapitali;  toplumsal zorunluluklar, beklentiler, bilgi kanalları ve kurallar bütünü ile çeşitli davranışları destekleyen ya da engelleyen etkili toplumsal kabuller bağlamında değerlendirmektedir. 
OECD’nin tanımına göre ise sosyal kapital, “gruplar arasındaki ve içindeki işbirliğini kolaylaştıran norm ve değerlerin paylaşılması ile kurulan ağlar” şeklinde belirtilmektedir (Anonymous 2001). 
Bu tanımlarda sosyal kapitalin; güven, karşılıklı ilişkiler, ortak bir amaç için eyleme geçme ve yararlılık gibi temel kavramları içerdiği anlaşılmaktadır. OECD’nin tanımında sosyal kapitalin diğer kapital çeşitlerinden ayrılan yönlerini ortaya koyan bir açıklama yapılmaktadır. Bu tanımda sosyal kapital kavramının; bireyin, sahip olduğu ekonomik kaynakları ile değil, toplumsal ve bireylerarası ilişkileri ile değerlendirildiği belirtilmektedir. Bu nedenle sosyal kapital çoğu zaman; emek, toplumsal yatırım, zaman üretim süreci, kaliteli ürün gibi kavramlar ile açıklanabilen ekonomik kapitale göre daha az kabul görebilmektedir. Oysa, özellikle çalışma yaşamında motivasyonu ve verimliliği artıran, insansal kaynakların gelişmesine katkı sağlayan sosyal kapital; ortak eylemler ile kurulan iletişim ağları, normlar, değerler ve kültürel faktörlerin paylaşılması ile gelişmektedir. Sosyal kapitali, diğer kapital çeşitlerinden farklılaştıran en önemli özelliklerinden biri; sosyal kapitalin normlar, ağlar ve değerlerin desteği ile kullanıldıkça gelişmesi; diğer yandan kullanılmadıkça azalmasıdır (Anonymous 2002).

2. Sosyal Kapitalin Boyutları
Sosyal kapitali gelişmiş olan birey; çeşitli dernek ve organizasyonlara üye olan, sosyal ve informal etkinliklere sıklıkla katılan bireyi ifade etmektedir. Putnam’ ın “Tek başına bowling” başlıklı eserinde belirttiği gibi; Amerika Birleşik Devletleri’nde bireylerin futbol takımı ya da toplumsal grup ve dernek üyeliklerine katılımları önemli ölçüde azalırken, özellikle televizyon izleme gibi bireysel faaliyetlerinin artması, bu anlamda en büyük endişe kaynağı olarak gündemdeki yerini almaktadır. Grup olarak bowling takımına üyelikler azalırken, bireysel bowling oyununa olan üyeliklerin sayısının gün geçtikçe arttığı belirtilmektedir. Bu sonuç, son yıllarda sosyal kapitalin zayıfladığına işaret etmektedir (Smith 2007). Bu nedenle sosyal kapitalin güçlendirilmesi için Michael Woolcock (2001) ilişkiler esasına dayanarak sosyal kapitalin üç farklı boyutu arasındaki bağlantıyı şu şekilde açıklamıştır: 
1.	Bağ kuran sosyal kapital (bonding): Aile üyeleri, yakın arkadaş, komşular ve aynı etnik gruplar arasındaki daha yakın etkileşimleri sağlayan bağları gösterir. 
2.	Köprü kuran sosyal kapital (bridging): Farklı sosyo-ekonomik statü, farklı kuşak ve farklı etnik gruplardan gelen, aralarında mesafe bulunan bireyler, arkadaşlar ve dostlar arasındaki ilişkilere dayalı bağları geliştirmeyi hedefler.
3.	Bağlayan sosyal kapital (linking): Özel alan dışında, yakın çevrenin ötesinde daha geniş formal kurumlardan kaynak, fikir ve bilgi alışverişinde bulunan birey ve toplulukların birbirleriyle iletişim kurmalarını sağlamaktadır.
Burada topluluk kavramı; komşuluk, işyeri, banliyö, kasaba ya da şehir, bölge ya da mahalle, ülke ya da vilayet, daha geniş küresel topluluk gibi coğrafik düzeyde yerleşim yerlerine göre varlığını sürdüren yer odaklı topluluklar ile ortak ilgileri paylaşan gruplar, spor klüpleri ya da hobi grupları gibi yer odaklı olmayan iletişim ve etkileşime dayalı toplulukları içermektedir. 
Sözü edilen topluluklarda bağ ve köprü kuran sosyal kapital ile bağlayan sosyal kapital arasında doğal bir denge vardır. Aksi durumda bu topluluklarda bölünme ortaya çıkabilmektedir. Örneğin bağ kuran sosyal kapitalin baskın olduğu aile, arkadaşlar, komşular gibi mikro çevredeki topluluklarda güven ve işbirliği normlarına ilişkin güçlü bağlar kurulurken, kendi grupları dışında kalan ve makro çevrede yer alan topluluklar ile daha az güven ve işbirliği söz konusu olur, ilgiler daha az paylaşılır ve grup dışındakilere karşı ayrım yapılır (Woolcock 2001). 
Putnam, geçmişte belirli kişiler ve homojen grupları destekleme ve bu gruplara dahil olmanın daha içsel bir olgu, bir anlamda maneviyat bağlamında değerlendirildiğini öne sürmektedir. Günümüzde ise ilişki ve etkileşimlerin sadece bir görüntü olarak daha yüzeysel ele alındığını, bu bakış açısının ise farklı sosyal bölünmeleri oluşturduğunu ifade etmektedir (Smith 2007). 

3.	Sosyal Kapital ve Sosyal Refaha Yatırım: Ekosistem Yaklaşımı
Bireyin yaşamında kurmuş olduğu sosyal ağlar, hem bireysel hem de toplumsal ilişki ve etkileşimleri etkilemektedir. Bu sosyal ağlar, bireyin belirli bir amaca yönelik olarak iletişim kurduğu bir grup insanı içermektedir. Bu bağlamda sosyal ağların yapısı, büyüklüğü, doğası ve kaynakları bireylerin sosyal kapital düzeyini belirlemektedir. Örneğin; karşısına çıkan yeni bir iş fırsatı için arkadaşına bir telefonla kolaylıkla ulaşarak, tavsiyeler alabilen bireylerin sosyal kapital düzeylerinin yüksek olduğu söylenebilir. Bu noktada etkileşimde bulunulan sosyal ağlar yani sosyal kapital sistemleri; bireylerin insan kapitallerinin yanı sıra toplumun sosyal kapitalinin de gelişmesine destek olmakta ve sosyal refahı arttırmaktadır (Coleman 1990).
Sosyal refahın odağı, aile bireyleri ve gruplar arasındaki etkileşimdir. Bu etkileşimin dinamikleri altı temel fonksiyon ile açıklanabilmektedir. Bunlar; doğum, sosyalizasyon, ekonomik üretim ve tüketim, sosyal kontrol, fiziksel bakım ve yaşamı sürdürme, sevgi ve duygusal destek olarak sıralanmaktadır. Sosyalizasyon, diğer bireyler ile bağımlı ilişkiler geliştirmeyi ve birlikte iş yapma yeteneğini kazanmayı, toplumsal katılım ve günlük yaşam deneyimleri edinmeyi içerir. Bu da sosyal kapital ağlarının geliştirilmesinin esasını oluşturmaktadır
Sosyal refahın açıklanmasında öncelikle sosyal bir birim olarak ailenin, gücünü ya da güçsüzlüğünü yansıtan aile üyelerinin etkileşimlerine ilişkin iç dinamiklerin değerlendirilmesi gerekmektedir (McGregor ve Goldsmith 1998).
Sosyal refah, daha tatmin edici bir yaşam için ailelere ve bireylere yardımcı olmak şeklinde kavramsallaştırılabilir. Sosyal refahın anlaşılmasında; ailelerin ya da bireylerin nasıl bir yaşam arzu ettikleri, yaşamlarını ne şekilde sürdürmeyi istedikleri, yaşama ilişkin kararları ve mevcut kaynakların belirlenmesi gerekmektedir. Sosyal refah; bireylerin, ailelerin ve toplumdaki diğer kurumların daha etkili ve verimli bir şekilde sorumluluklarını yerine getirebilmelerine yardımcı olmak için gerçekleştirilen hükümet ve hükümet dışı çabaları içermektedir. 
Sosyal refahın amacı, birey ve ailelerin yaşadıkları sosyal çevrede daha verimli olmalarına yardım etmektir. Bu da gıda, giyecek, barınma gibi temel ihtiyaçların yanı sıra psikolojik gelişme ve toplumsal verimlilik için gerekli tüm ihtiyaçların karşılanması anlamındadır (Federico 1990).  
Sosyal refahın gelişmesi, insanı mutlu eden gerçek özgürlüklerin genişletilmesi sürecini de yansıtmaktadır (Sen 1999). Özellikle bireyin kurmuş olduğu sosyal ağlar; ekonomik, sosyal ve toplumsal fırsatlardan yoksun yaşamaktan, hoşgörüsüz tutumlara kadar; yaşamdaki yoksulluk, yoksunluk ve temel bağımlılık kaynaklarının iyileştirilmesini sağlamaktadır. Aynı zamanda sosyal kapitalin genişletilmesi; ekonomik fırsatların gelişmesini, sağlık ve eğitim hizmetlerinin iyileştirilmesini ve bu hizmetlerden yararlanabilmeyi olanaklı kılmakta ve sosyal refahı arttırmaktadır. Bu noktada sosyal refah; mevcut varlıkların gerçek ve potansiyel kalitesinin ölçüsü olup, toplumda yaşayan her bireyi mutlu edecek doğru tercihler ve bu tercihlerden elde edilen kazanımlar ile açıklanmaktadır.
Sen (1985) sosyal kapitalin sosyal refah sisteminin gelişmesine katkı sağladığını belirterek, bunun için bireylerin “olmak” ve “yapmak” gibi özelliklerinin geliştirilmesine ihtiyaç duyulduğunu açıklamaktadır. Sen’e göre “olmak” ve “yapmak” kavramları; bireylerin sahip oldukları yeteneklere göre yaptıkları seçimlerin yaşamlarına ne kadar işlevsellik kattığını göstermektedir. Örneğin ailelerin yaşam standardı; aile bireylerinin sağlık durumuna ve okul çağındaki çocukların okur-yazarlık durumuna göre değerlendirilmektedir. Çünkü bir bütün olarak aile; toplumsal bir kurumdan hizmet satın alma kararını verebilecek kapasitededir ve böylece yaşamını sürdürebilir; okul çağındaki çocuklar ise ailelerinin desteği ile toplumsal hizmet olarak sunulan bir okula (devlet okulu) devam etme seçimini yaparak okur-yazar olabilmektedirler (Grootaert et al. 2002). Böylece bireyler ya da aileler “olmak” ve “yapmak” eylemlerini gerçekleştirerek, sosyal kapitallerini geliştirmekte ve sosyal refah düzeyine ulaşmaktadırlar. 
Jose Molinas (1998), Paraguay’ın kırsal kesimlerinde bağ kuran, köprü kuran ve bağlayan sosyal kapital biçimlerini araştırmıştır. Araştırmada konu; köylü heyeti performansı, bu heyetlere katılımın belirleyicileri ve köylü heyetine katılmak için köylülerin vermiş oldukları kararlar bağlamında irdelenmiştir. Araştırma sonucunda hanehalkları arasındaki informal etkileşimlerin ve köylü heyeti ile güçlü stratejik bağların, heyet performansını ve üye katılımını köprü kuran ve bağ kuran sosyal kapital anlamında güçlendirerek, sosyal refaha katkıda bulunduğu saptanmıştır. Sen’in sosyal refah anlayışı, kavramsal olarak hanehalkı üretim modeli ile ilişkilendirilmektedir. Hanehalkı üretimi, bireylere doğrudan fayda sağlamak üzere seçilen öncelikli ürün ve hizmetleri kapsamaktadır. Bu temel ürün ve hizmetler, bireylerin sosyal refahını artırmada işlevsel bir etkiye sahiptir. Bu işlevselliği sağlayan ise bireylerin alternatifler arasından bilinçli seçimler yaparak, pazardaki sınırlı mal ve hizmetleri çevresel, fiziksel ve sosyal çıktılara dönüştürmesi ile gerçekleşmektedir (Kwachi et al. 1997; Isham et al. 2001). 
Dasgupta ve Weale (1992) hanehalkı üretim modelinde, sosyal refah ve sosyal kapital arasındaki ilişkiyi; gerçek satın alma gücü, eğitim, sağlık ve seçim özgürlüğü gibi temel göstergeler ile açıklamaktadırlar. Burkina Faso’da farklı sosyal kapital formlarının eğitim kurumlarının performansı ve kredi pazarlarının işlevselliği üzerindeki etkisini belirlemek amacı ile yapılan araştırmada, okul-aile birliklerine toplumsal katılım arttığında, okullaşma oranının da arttığı ve toplumsal katılımın daha aktif olduğu kasabalarda tüketim krizlerinin görülme sıklığının azaldığı saptanmıştır (Grootaert et al. 2002).  Narayan  (1997) da informal ve formal gönüllü grup ve ağlara dahil olmanın; sosyal ilişki ve etkileşimi genişleterek,  sosyal kapitalin gelişmesini sağladığını belirtmektedir. Böylece informal ve formal gönüllü grup, kurum ve ağlara katılımın sosyal refahı artırdığını, bu grup ve kurumlarla sağlanan etkileşimlerin genişleyen sosyal kapital ağları ile ilişkili olduğunu belirtmektedir. Bu noktada sosyal refahın gelişmesinde esas oluşturan sosyal kapital dinamiklerinin ekosistem yaklaşımı ile açıklanmasına ihtiyaç duyulmaktadır (Şekil 1). 
Şekil 1’de sosyal kapital ve sosyal refah arasındaki ilişki, sosyal kapitalin alanı/çevresi (mikro, mezo ve makro çevre) ve biçimi (kavramsal ve yapısal) olmak üzere iki önemli açıdan açıklanmıştır. Ayrıca fayda üretme ve bu fayda ile bir sentez oluşturmaya katkı sağlayan sosyal kapitalin bağ kuran, köprü kuran ve bağlayan boyutları arasındaki dengeye de vurgu yapılarak sosyal refaha katkısı belirtilmiştir (Quentin-Grafton 2007). 
Ekosistem yaklaşımına göre mikro çevrede sosyal kapital; aile ya da hanehalkları ağları arasında kurulan ilişki ve etkileşimler ile öne çıkmaktadır. Bu alanda bireyler; yakın çevrelerinde ortak normları, değerleri, güveni, tutumları ve inançları paylaşarak, sosyal kapitalin kavramsal biçimi ile ilişkilere ve etkileşimlere yön vermektedirler (Uphoff  2000). 
Öyle ki sosyal kapitalin en küçük sosyal ağı olan mikro çevrede, toplumun bütünü için farklılıklar yaratmak üzere toplumsal norm ve değerleri yaratan sosyal örgütleyiciler olarak aileler, sosyal kapitalin merkezini oluşturmaktadırlar. Ailelerin kendi içinde ve daha geniş ağlar ile kurmuş oldukları bağlar, özellikle genç bireylerin gelişimsel ihtiyaçlarını şekillendirmek açısından önemlidir. Aileler doğrudan ve dolaylı olarak çocuklarının sosyal gelişimlerini etkilemektedirler. Bu nedenle aile, sosyal yapının da vazgeçilmez bir kurumudur. Sosyal değerlerin gelişmesi ve model alınmasında önemli sorumluluklar üstlenmiş olan aile; ebeveyn olma, karşılıklı ilişki, güven ve işbirliği gibi sosyal kapitali karakterize eden değerlerin geliştirilmesinde etkili bir ajandır. 

                                                              MAKRO ÇEVRE                                                                       

                                                                                                                                                                                             

                                          MEZO ÇEVRE

                                           

Mahkemeler

MİKRO ÇEVRE

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 

İş arkadaşları

Sivil toplum örgütleri

Polis

Aile

Dini organizasyonlar

Hükümetler

                                        

Arkadaşlar

Klüp ve dernekler

Birey                                     a

Bağ kuran sosyal kapital

Köprü kuran sosyal kapital

Bağlayan sosyal kapital

                                                                               

                                                                      

Şekil 1. Sosyal Refahı Destekleyen Sosyal Kapital Dinamiklerinin Ekosistem Yaklaşımı ile Açıklanması (Grootaert ve Van-Bastelaer (2001) ve Quentin-Grafton (2007)’den uyarlanmıştır)

Aileleri güçlendirerek, toplumların güçlendirilmesi anlayışı; sosyal kapitale ilişkin bilgilerle ortaya konulan toplumsal politikaların en önemli hedeflerinden birini oluşturmaktadır. Özellikle ailelerin ebeveynliğe ve erken çocukluğu desteklemeye ilişkin eğitim programlarından yararlanarak sosyal kapitallerini iyileştirmeleri, sosyal refah ile ilişkilendirilmektedir. Bu noktada sosyal kapital hem aile birimi, hem de toplumların lehine önemli bir fark yaratmaktadır. Aileler, böylece sahip oldukları sosyal beceriler ve kaynaklara göre çocuklarına şefkat göstermekte, yaşa bağlı olarak entelektüel uyarı sistemi geliştirmekte, ev güvenliği ve temizlik gibi ihtiyaçları karşılamakta, ileri düzeyde anne-çocuk iletişimi kurabilmekte, aile bireylerinin faaliyetlerini izleyebilmektedirler. Bir anlamda günlük yaşamın çocuklar ya da gençler için faydaya dönüştürülmesinde köprü görevi üstlenmektedirler (Parcel ve Dufur 2001). Ayrıca ailenin ev dışındaki iş yaşamına ve sosyal ağlara olan ilgisi, çocuklar üzerinde etkili olmakta; çocukların çalışma yaşamından duydukları tatmini ve diğer informal sosyal ağlara olan ilgi düzeylerini etkilemektedir. 
Günümüzde yapılan araştırmalar özellikle gençlerin mikro çevrede kurmuş oldukları sosyal ağlar nedeni ile pek çok sorun yaşadıklarını göstermektedir. Bu sorunların daha çok komşuluk ilişkilerinde ortaya çıktığı gözlenmektedir. Oysa, kuşaklararası ilişkilerin daha güçlü olduğu, komşular ile düzenli olarak bilgi ve kaynak alışverişinin yaşandığı, karşılıklı güven duyulan, birbirine bağlı ve destekleyici komşuluk ilişkileri; bu sosyal kapital ağını sorun olmaktan çıkarmaktadır.  Çünkü gençlerin komşuları ile iyi ilişkiler kurmaları, herhangi bir sorun anında dayanışma örneği ortaya koymaları sosyal kapitalin yüksek olduğunu göstermektedir (Leventhal ve Brooks-Gunn 2000). 
Gençlerin mikro çevredeki en önemli iletişim ve etkileşim alanlarından biri de okuldur. Son yıllarda gençlerin kendilerini okula bağlı olarak hissettiklerinde; akran, öğretmen ya da okul personeline daha bağlı oldukları, okulun sunmuş olduğu çeşitli sosyal ve akademik faaliyetlere daha çok katıldıkları ve okul alanlarında kendilerini daha güvenli hissettikleri belirlenmiştir (Whitlock 2003).
Toplumda yaşayan tüm bireylerin aile, komşular ve okul gibi yakın çevreler dışındaki bireyler ve kurumlarla olan ilişkileri de sosyal refahı arttırmaktadır. Bu noktada mezo çevrede sosyal kapital, iletişim ve etkileşimler ağının genişliği ile belirlenmektedir. Mezo çevrede sosyal kapital, daha geniş ağlara açılan kapıları ifade etmekte ve sivil toplum kuruluşları, çeşitli dini, sosyal ve toplumsal organizasyonlar, klüp ve derneklere üyelik ve katılımlar ile yatay ve dikey boyutta gerçekleşen ilişkileri içermektedir. Bu alanda yaşanan hiyerarşik ilişkiler ve eşit olmayan güç dağılımı ise bireylerin sosyal refahını belirlemektedir (Coleman 1990).
Bu noktada mezo çevrede bireylerin katılımları ile gerçekleşen iletişim ve etkileşimler; onların daha geniş formal ağlara ulaşabilmelerini, bir anlamda seslerini duyurabilmelerini sağlamaktadır. Böylece bir yandan sosyal yapıyı biçimlendiren, diğer yandan da gelişme için kuralların uygulanması ve yürütülmesini sağlayan sosyal, politik ve ekonomik çevrelere ulaşan birey; sosyal kapitalin makro alanına ulaşmış olmaktadır. Makro çevre; dikey ve yatay ilişkiler, yönetim biçimi, yasalar, yargı sistemi, sivil ve siyasi özgürlükler gibi makro düzeyde kurumsallaşmış ilişki ve etkileşimleri diğer bir deyişle sosyal kapitalin yapısal biçimini içermektedir. Makro çevrede sosyal kapitalin yapısı; sosyal ağlar arasındaki bilgi paylaşımı, karar verme mekanizmaları ile sosyal yapıların kuralları ve işleyişleri ile desteklenir (North 1990; Olson 1982). Ayrıca makro çevredeki yatay ve hiyerarşik ilişkiler ile kurumlar arasında birbirlerini bütünleyen bir güç bulunmaktadır. Sosyal kapitalin gelişmesi ile bu güç birliği, ekonomik ve sosyal açıdan en üst düzeye ulaşmaktadır. 
Putnam (1995) 21. yüzyılın sonlarında toplumdaki depresyon, intihar ve şiddet olaylarının arttığını, bunda bireyler ve kurumlar arasındaki bağlılık düzeyinin azalmasının etkili olduğunu belirtmektedir. Gerçekte sosyal bağlılık, bireylerin yaşam kalitesi algılarını doğrudan etkilemekte ve sosyal refah düzeylerini belirlemektedir. Toplumdaki bireylerin birbirlerine güven duymaları, toplumsal yaşama katılmaları, farklı arkadaşlık ilişkilerine sahip olmaları ve siyasi yaşama katılmaları; eğitim ve kariyer yaşamlarında da daha başarılı ve mutlu olmalarını sağlamaktadır (Putnam 1995;Helliwell ve Putnam 2004).
Bu nedenle sosyal kapitalin gelişmesine katkı sağlayan eğitim, istihdam, sağlık, toplumsal hizmet ve olanaklar gibi sosyal refah dinamiklerinin açıklanmasına ihtiyaç duyulmaktadır.
Eğitim:  Pek çok araştırmada sosyal kapital ve sosyal refah ile eğitim arasındaki ilişki; aile ve toplumun gelişmişlik düzeyi ve eğitim düzeyi arasındaki doğru orantı ile açıklanmaktadır. Ancak toplumda yaşayan her bireyin vatandaşlık hakkı olarak kaliteli eğitim alabilmesi öncelikli hedefine; toplumsal aidiyet duygusunun, eğitim kaynaklarının ve kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi ile ulaşılabilir. Diğer yandan eğitime katılım; karşılıklı ilişkiler, güven, kabul ve işbirliği açısından sosyal kapitali desteklemekte ve toplumun okullaşmaya olan ilgisini de arttırmaktadır. Bu noktada sosyal kapitalin gelişmesi; çocukların eğitiminde okul-aile işbirliğini sağlamayı, toplumsal aidiyet duygusunun geliştirilmesini, toplumun okulları destekleme mekanizmalarına katılmasını desteklemektedir. Çocukların eğitim ve öğrenim aşamalarına gönüllü katılımları, sosyal refah düzeyinin artması olarak da anlamlandırılmaktadır. Böylece çocukların arzu ettikleri iş alanlarında kendilerini ifade edebilmeleri de kolaylaşmaktadır. Böylece eğitim düzeyi yüksek toplumlarda işsizlik, düşük sağlık statüsü, yetersiz barınma koşulları, ulaşım olanaklarına ilişkin problem ve suç oranları gibi sorunlar azalmakta; gönüllü kurum ve kuruluşlara katılım artmakta, ayrıca kadınların yaşadığı toplumsal sorunlar da çözümlenmeye çalışılmaktadır.
İstihdam: İstihdam olanakları, bireylerin yalnızca sahip oldukları ekonomik kaynakların miktarı ile değil, sosyal ağlara ulaşma potansiyelleri ile de ilişkilidir. Bu da çalışma yaşamındaki ilişkilere, sosyal ağlara ve destek yapılarına ilişkin bilgi edinmeyi içermektedir. Aynı zamanda istihdam, her ülkede özellikle yoksullar, engelliler, kadınlar vb. dezavantajlı gruplardaki bireylerin kişisel, sosyal ve ekonomik refahları açısından da önemlidir.  
Sağlık: Bireylerin sağlık durumları, toplumsal katılım potansiyellerini belirlemektedir.   Sağlık ve iyilik hali; birey ve toplumların toplam refahı için değerlidir. Örneğin bebek ölüm oranlarının az olduğu, sağlık risklerinin yaşanmadığı, sosyal iletişim ve toplumsal katılım düzeyi yüksek toplumlarda, sosyal kapitalin gelişmiş olduğu söylenebilir. Pek çok ülkede yapılan çalışmalarda da, sağlık durumu kontrol altında ve sosyal bağlılıkları güçlü olan, arkadaşlık ilişkilerinden kazanım elde eden bireylerin yaşam beklentilerinin yüksek olduğu ileri sürülmektedir (Anonymous 2002). 
Kwachi ve arkadaşları (1997) sosyal kapitali; bireylerin kurmuş oldukları sosyal bağ ve iletişimler ile mevcut sosyo-ekonomik göstergeler düzeyinde sağlıkla ilişkili olarak açıklamaktadırlar. Sosyal kapital ve sağlık durumu arasındaki ilişki yalnızca bireysel düzeyde değil, toplumsal düzeyde de irdelenmektedir. Bu noktada sağlık politikalarında sosyal kapitalin değerlendirilmesi; sağlık hizmetlerinin planlanmasını ve dağılımını, etkili bir şekilde yürütülmesi için kaynakların tahsis edilmesini, toplumsal gruplara kaynak ayrılmasını, gönüllü programlar ve sağlığa ilişkin çeşitli destek gruplarının oluşturulmasını ve disiplinlerarası projelerin yürütülmesini hızlandırmaktadır. Böylece toplumun sağlık durumu ile ilgilenen karar mekanizmalarının daha geniş bir bakış açısı geliştirmeleri sağlanmaktadır. Sağlığa ilişkin temel göstergeleri kapsayan sosyal kapital; sağlıkla ilgili toplumsal inisiyatif, eğitim ve hizmet stratejilerinin daha etkili bir şekilde geliştirilmesi ve yürütülmesine yardımcı olmaktadır. Ayrıca bir toplumun sosyal kapital düzeyi; bireylerin sağlık hizmetlerini kullanmaları ve hizmetleri talep etmeleri, sağlığa ilişkin verilen hizmetlere duydukları güven düzeyini de belirlemektedir.  Diğer yandan kırsal alanda daha zorunlu bir ihtiyaç olan sağlık, özellikle barınma ihtiyaçları ile birlikte sosyal altyapının önemli bir parçasını oluşturmaktadır. 
Toplumdaki hizmet ve olanaklar: Kentlerde ve kırsal alanda sağlıklı konutların planlanması ve yerleşim yerlerinde gerekli altyapı hizmetlerinin sağlanması; bireylerin hem sosyal kapitallerinin gelişmesine, hem de sosyal refahlarının iyileşmesine katkı sağlamaktadır.  Barınma ihtiyacını karşılamak üzere planlanan konutların tipleri ve toplumsal düzen, toplumlardaki sosyal etkileşimi geliştirmek üzere kullanılmaktadır. 
Buna bağlı olarak ulaşım olanaklarının geliştirilmesi de bireylerin zaman ve enerjilerini verimli bir şekilde kullanmalarına destek olmaktadır. Ulaşım altyapısının planlanması, toplumdaki bireylerin politik sisteme güven duymalarını sağlamakta ve toplu ulaşımı kullanma konusundaki kararlarını etkilemektedir. Toplumun toplu ulaşıma duyduğu güven; konuya ilişkin politika ve stratejilerin geliştirilmesinde, ilgili kişi ve kuruluşlara yardımcı olmaktadır. Aynı zamanda bireylerin yürüme ya da bisiklet gibi ulaşım biçimlerini tercih etme konusundaki güvenlik algıları da bu konudaki politika ve planlama sistemlerine yön vermektedir (Anonymous 2002).
Konut ve ulaşım koşullarının yetersiz olduğu alanlarda genellikle suç oranı da yüksek olmaktadır. Bir toplumda anti-sosyal davranışlar ve suçların topluma yansıyan sosyal ve ekonomik maliyeti önemli bir sorundur. Bu sorunları yaşayan toplumlar; insansal ve ekonomik kaynakların önemli bir bölümünü; suçu engellemeye, yargılama sisteminin işlemesini sağlamaya, suçla ilgili zararları gidermeye, suçlulardan zarar görmüş olanları desteklemeye ve savunmaya yönelik girişimlerde bulunmaya ayırmaktadır. Bununla birlikte suç oranlarının yükselmesi; topluma güven, dürüstlük ve bağımsızlık duygusunun azalmasına ve kayıplara neden olabilecek olası korku kültürünün gelişmesine, toplum yaşamına katılım ve işbirliği ruhu gibi sosyal dinamiklerin sarsılmasına neden olmaktadır. Böylece sosyal kapital ağlarına olan güven ve dayanışma azalmakta ve sosyal refah algısı kötüleşmektedir (Graycar 1999). 
Sağlıklı toplumlarda ise bireylerin çeşitli grup ve organizasyonlarla iletişim ağları kurmaları ve bu ağları genişletmek için çaba göstermeleri, kaçınılmaz bir ihtiyaç olmaktadır. Farlı kültür ve eğlence aktivitelerine gönüllü katılım; ulusal kimliğin gelişmesine, toplumsal ağlar ve sosyal kohezyon için önemli bağların biçimlendirilmesine yardımcı olmaktadır. Böylece bireylerin aidiyet, destek ve sosyal etkileşim duygularını geliştirmelerini sağlamaktadır. Bireylerin sosyal kapitallerine ilişkin bilgilere ulaşılması; politikacıların bu anlamda ihtiyaç alanlarını belirlemelerine, çeşitli stratejileri geliştirme ve uygulamalarına, bu alanlara yatırım yapmalarına destek olmaktadır. Kültürel, spor ve rekreasyon aktivitelerine katılımın artırılması, toplumda ortak duyguların paylaşılmasına ve bireylerin birlikte çalışmalarına öncülük etmektedir (Takashi ve Akiyoshi 2002). 
Karşılıklı ilişkilerde sosyal norm ve değerleri paylaşmak; bireylerin daha kolay iletişim kurmalarına, işbirliği yapmalarına ve ortak duygularla, kadın-erkek toplumdaki tüm bireylerin birlikte eylemde bulunmalarına neden olur.  Bu dayanışma toplumsal cinsiyet tarafsızlığına ilişkin algıları güçlendirerek; kadınların toplumsal yaşama daha aktif katılmaları için formal ve informal destek hizmetlerinin ve ağlarının artırılmasına önem verilmesini ve daha fazla kaynak ayrılmasını sağlar. Böylece  kadın yaşamının desteklenmesine ilişkin politikalar hız kazanmış olur.
4. Sonuç 
Toplumsal yaşama ilişkin kaynakları, ortak değerleri ve güven gibi olguları kavramsallaştırarak, değerli bilgiler elde edilmesini sağlayan sosyal kapital; toplumların ulaştıkları sosyal refah düzeylerinin daha geniş bir bakış açısı ile anlaşılmasını sağlamaktadır Bu anlamda özellikle az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde sosyal kapitale yapılacak olan yatırım programlarının geliştirilmesi ve uygulanması ivedi olarak gereklidir. Çünkü sosyal sorunlar; toplum yaşamının hemen her alanına olumsuz etkileri ile yansıyabilmektedir. Bu nedenle sosyal kapital; bireylerin kendi yaşamlarına ilişkin farklı seçenekler arasından en uygun seçimi yapabilmelerini, yaşamlarını en verimli ve başarılı bir şekilde yönetebilmelerini, işbirliği ve grup çalışmasını geliştirmelerini, iletişim becerileri sayesinde kendilerini ifade edebilmelerini, bir anlamda kendi insan kapitallerine yatırım yapmalarını sağlamaktadır.
Diğer yandan evlilik ve aile, arkadaşlar ve komşuluk bağları, iş yaşamında iş arkadaşları ve yöneticiler ile ilişkileri içeren bireyin içinde yaşadığı tüm çevrelerde (mikro-mezo ve makro) toplumsal katılımın güvene dayalı olarak kurulması; bireylerin yaşamlarında mutlu olmalarını sağlamakta ve yaşamdan duydukları tatmini artırmaktadır. Bu noktadan hareketle gelişmiş toplumlarda güven temelleri üzerine kurulan verimli bir yaşam; sağlıklı toplumun işareti ve sosyal kapitalin güvencesi olup, sosyal refaha yatırımdır.

 

YARARLANILAN KAYNAKLAR
•	Anonymous, 1999, What is Social Capital, PowertyNet. Online: http://www.worldbank.org. Erişim Tarihi: 04.04.2008, World Bank.
•	Anonymous, 2001, The Wellbeing of Nations: The Role of Human and Social Capital, Education and Skills., Paris, France, OECD Center for Educational Research and Innovation.
•	Anonymous, 2002, Social Capital and Social Well-Being, Discussion Paper, Commeanwealth of Australia, Australian Bureau of Statistics.
•	Baum, F., Palmer, C., Modra, C., Murray, C. and Bush, R. 2000,  Families, Social Capital and Health, in Winter, I. (ed.), Social Capital and Public Policy in Australia, Australian Institute of Family Studies, Melbourne
•	Bourdieu, P. 1983, Forms of Capital in J.C. Richards (ed.) Handbook of Theory and Research for The Sociology of Education, Routledge, Newyork 
•	Coleman, 1988, Social Capital in The Creation of Human Capital, American Journal of Sociology, 94; 95-120.
•	Coleman, J. 1990, Foundations of Social Theory Mass.: Harvard University Press, Cambridge.
•	Dasgupta, R., and M., Weale. 1992, On Measuring the Quality of Life, World Development, 20; 119-131.
•	Federico, R.C. 1990, Social Welfare In Todays World, McGraw-Hill Pub., Comp., New York
•	Field, J. 2003, Social Capital and Lifelong Learning: An Analysis of Survey Data, European Conference on Educational Research, University of Hamburg, 17-20 September, pp.1-21.
•	Field, J. 2006, Sosyal Sermaye, Çev. Bahar Bilgen, Bayram Şen. Bilgi İletişim Grubu Yayıncılık Müzik Yapım ve Haber Ajansı Ltd.Şti., İstanbul.
•	Graycar, A. 1999, Crime and Social Capital, 19th. Biennial International Conference on Prevententing Crime, Australian Crime Prevention Council, Melbourne, 20 October, pp.1-19. 
•	Grootaert, C. and Van-Bastelaer, T. 2001, Understanding and Measuring Sosyal Capital: A Synthesis of Findings and Recommendations from The Social Capital Initiative, Social Capital Working Papers Series,  No:24, Social Development Department Publication, The World Bank, Washington, DC.
•	Grootaert, C. Oh, G. and Grootaert, A.S. 2002,  Social Capital, Household Welfare and Poverty in Burkina Faso, Journal of African Economies, 11; 4-38.
•	Heliwell, J.F. and Putnam, R.D. 2004, The Social Context of Well-Being, Philosophical Transactions: Biological Sciences, 359 (1449); 1435-1446.
•	Isham, J., Kelly, T. and Sunder, R. 2001, Social Capital and Well-Being In Developing Countries: An Introduction, Edward Elgar Publications.
•	Kwachi, I., Kennedy, B.P. Lochner, K. and Prowther-Stith, D. 1997, Social Capital, Income Equality and  Mortality, American Journal of Public Health, 87(9); 1491-1499. 
•	Leventhal, T., and Brooks-Gunn, J. 2000, The Neighborhoods They Live in: The Effects of Neighborhood Residence on Child and Adolescent Outcomes, Psychological Bulletin, 126(2); 309-337.
•	McGregor, S.L. and Goldsmith, E.B. 1998, Expanding our Understanding of Quality of Life, Standard of Living and Well-Being, Journal of Family and Consumer Sciences, 90(2).
•	Molinas, J. 1998,  The Impact of Inequality, Gender, External Assistance and Social Capital on Local- Level Cooperation, World Development, 26 (3); 413-431.
•	Narayan, D. 1997, Voices of the Poor: Poverty and Social Capital in Tanzania, Environmentally and Socially Sustainable Development Network, Studies and Monographs Series, No. 20. Washington, DC: World Bank.
•	North, D. 1990, Institutions, Institutional Change and Economic Performance, Cambridge University Press, New York.
•	Olson, Mancur. 1982, The Rise and Decline of Nations: Economic Growth, Stagflation  and Social Rigidities, Yale University Press, New Haven. 
•	Parcel, T.L., and Dufur, M.J.  2001, Capital at Home and at School: Effects on Child Social Adjustment, Journal of Marriage and The Family, 63(1); 32-47.
•	Putnam, R.D. 1995, Bowling Alone: America’s Declining Social Capital, Journal of Democracy, 6(1); 65-78.
•	Quentin-Grafton, R. 2007, Social Capital, Online: www.apsc.gov, Erişim Tarihi: (03.05.2008).
•	Sen, A. 1985, Well-Being, Agency and Freedom, The Journal of Philosophy, 82(4); 169-221.
•	Sen, A. 1999, Development as Freedom. Random House, New York.
•	Smith, M.K. 2007, Social Capital The Encylopedia of Informal Education, Online: www.infed.org/biblio/social_capital.htm, Erişim Tarihi: (04.05.2008).
•	Takashi, O., and Akiyoshi, Y. 2002, Measurement of Social Capital in Japan, Social Capital Measurement Conference, 25-27 September, pp.1-11, OECD and the UK Office of National Statistics, London.
•	Uphoff, N. 2000, Understanding Social Capital: Learning from the Analysis and Experience of Participation,  In Partha Dasgupta and Ismail Serageldin (eds.), Social Capital: A Multifaceted Perspective, World Bank. Washington, DC.
•	Whitlock, J. 2003, Social Capital and Wellbeing of Youth, Cornell University, University of Rochester, New York State Center for School Safety.
•	Woolcock, M. 2001, The Place of Social Capital in Understanding Social and Economic Outcomes, Canadian Journal of Policy Research, 2(1); 1-17.