jaba Ankara Barosu Dergisi 1300-9885 Ankara Barosu Constitutional Law Anayasa Hukuku YARGISAL DİRENİŞ: YARGI BAĞIMSIZLIĞININ EKSİK PARÇASI MI? POLONYA VE ÖTESİ ÖRNEĞİ Judicial Resistance: Missing Part of Judicial Independence? The Case of Poland and beyond https://orcid.org/0009-0004-8100-9812 Bojarski Lukasz Norveç Şahan Havva Gül KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ https://orcid.org/0009-0004-5301-4630 04 30 2026 84 2 1386 1443 04 02 2026 04 10 2026 Copyright © 1942, Ankara Barosu Dergisi 1942 Ankara Barosu Dergisi

Bu makale, Polonya ve uluslararası hukuk çerçeveleri, içtihatlar, ampirik araştırmalar ve literatürden elde edilen bilgiler ışığında, 2015-2023 yılları arasında Polonya'da yargısal direniş kavramını eleştirel bir bakış açısıyla incelemektedir. Çalışma, yargısal direnişi tanımlamak ve diğer yargı tutumlarından ayırmak, hukuki niteliğini incelemek ve yargıçlar için bunun bir hak veya ödev olup olmadığını değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Makale, yargı bağımsızlığını ihlal eden ve yasaları çiğneyen siyasi girişimlere karşı yargıçların toplu ve bireysel, mahkeme içi ve dışı eylemlerine vurgu yaparak yargısal direnişin tanımını ortaya koymaktadır. Öngörülen temel kriter, yargı bağımsızlığını ihlalin ulusal standartlara göre meşruiyet taşımaması ve bu hususun teyit edilmiş olmasıdır. Bunu desteklemek için makalede hem ulusal hem de uluslararası kuruluşların değerlendirmelerine atıfta bulunulmaktadır. Bulgular, yargı bağımsızlığının bir unsuru olarak yargısal direnişin daha geniş ölçüde normatif anlamda kavramsallaştırılmasının potansiyel bir gereklilik olduğunu göstermekte ve bunun hukukun üstünlüğünün gelecekte aşınmasına karşı muhtemel bir koruma önlemi olduğuna işaret etmektedir.

 Yargısal Direniş yargısal aktivizm yargısal itaatsizlik Polonya hukukun üstünlüğü krizi Barber, N., 2013. Self-defence for institutions. The Cambridge Law Journal [online], 72(3), 558–577. Available at: https://doi.org/10.1017/S0008197313000706. Barcik, J., 2017. Standardy udziału sędziów w sferze publicznej w dokumentach międzynarodowych. Krajowa Rada Sądownictwa. Kwartalnik [online], 1(34), 35–46. Available at: http://www.krspl.home.pl/admin/files/kwartalnik/krs_01_2017_druk_prv.pdf. Barcik, J., 2018. Niezawisłość sędziowska jako wartość konstytucyjna Unii Europejskiej – glosa do wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 27.02.2018 r., C-64/16, Associação Sindical dos Juízes Portugueses. Europejski Przegląd Sądowy, 2018/5, 23–29. Barcz, J., Grzelak, A., and Szyndlauer, R., eds., 2021. Problem praworządności w Polsce w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE (2018–2020) [online]. Elipsa. Białogłowski, W., et. al., 2017. Konstytucyjny spór o granice zmian organizacji i zasad działania Trybunału Konstytucyjnego czerwiec 2015- marzec 2016. Warsaw: Wolters Kluwer Polska. Biqdata, 2017. Wszystkie protesty na jednej mapie. W obronie sądów spotkaliśmy się w ponad 250 miastach. Gazeta Wyborcza [online], 24 July. Bobek, M., 2008. The Fortress of Judicial Independence and the Mental Transitions of the Central European Judiciaries. European Public Law [online], 99–123. Bojarski, Ł., 2019a. Bon ton sądowy i trybunalski [Bon Ton in a Court and Tribunal], Dziennik Gazeta Prawna, at D4–D5, 5 Nov. Bojarski, Ł., 2019b. Krajowa Rada Sądownictwa. In: T. Zalasiński, ed., Jak przywrócić państwo prawa? Warsaw: Fundacja Im. Stefana Batorego. Bojarski, Ł., 2020. Sędziowski Ruch Oporu [Judicial Resistance Movement]. Dziennik Gazeta Prawna, at D2-D3, 14 Jan. Bojarski, Ł., 2021. Civil Society Organizations for and with the Courts and Judges— Struggle for the Rule of Law and Judicial Independence: The Case of Poland 1976–2020. German Law Journal [online], 22, 1344–1384. Bojarski, Ł., 2024. For the Rule of Law and Judicial Independence: Robe and Banner – Methods of Judicial Resistance in Poland (2015–2023). Draft. Bojarski, Ł., et al., eds., 2019. Konstytucja, praworządność, władza sądownicza: aktualne problemy trzeciej władzy w Polsce. Warsaw: Wolters Kluwer Polska. Bonelli, M., and Claes, M., 2018. Judicial serendipity: how Portuguese judges came to the rescue of the Polish judiciary: ECJ 27 February 2018, Case C-64/16, Associação Sindical dos Juízes Portugueses. European Constitutional Law Review [online], 14, 622–643. Borkowski, G., ed., 2016. Extraordinary Congress of the Polish Judges [online]. Warsaw: TNOiK “Dom Organizatora” Toruń. Călin, D., and Bodnar, A., 2022. Fighting for European Values. The Story of Romanian Judges and Prosecutors. Conference paper: Judges Under Stress. The Breaking Point of Judicial Institutions. University of Oslo, November 2022. Cardinal, M.C., 2021. The disempowerment of the judiciary in Syria since the March revolution of 2011 and the emergence of off-bench resistance to authoritarian rule: What role for women judges and prosecutors? Oñati Socio-Legal Series [online]. Cardinal, M.C., forthcoming 2024. Judicial Resistance to Authoritarian Rule in Syria since the March Revolution of 2011. Oñati Socio-Legal Series. Coman, R., and Puleo, L., 2022. Judges associations against rule of law dismantlement in Hungary, Poland and Romania. Framing opposition goals and instances of resistance. Conference paper: Judges Under Stress. The Breaking Point of Judicial Institutions. University of Oslo, November 2022. Filipek, P., and Taborowski, M., 2024. Decoding the Euro Box Promotion case: Independence of constitutional courts, equality of States, and the clash in judicial standards in view of the principle of primacy. Common Market Law Review, 61, 831–868. Fleck, Z., 2023. Subordination, conformity and alignment – lack of professional community. Conference paper: Judges Under Stress. The Breaking Point of Judicial Institutions. University of Oslo, November 2022. Forum, 2020. Pismo sędziów polskich do OBWE w sprawie wyborów prezydenckich. Forumfws.eu [online], 28 April. Gałczyńska, M., and Jałoszewski, M., 2022. Śledztwo Onetu i OKO.press. Jak Piebiak szukał haków na sędziów w zielonych teczkach. Wskazywał „szkodników”. OKO Press [online], 20 April. Grabowska-Moroz, B., and Szuleka, M., 2018. It starts with the personnel. Replacement of common court presidents and vice presidents from August 2017 to February 2018. Warsaw: Helsinki Foundation for Human Rights. Graver, H.P., 2015. Judges Against Justice: on Judges When the Rule of Law Is under Attack. Berlin/Heidelberg: Springer. Graver, H.P., 2018. Why Adolf Hitler Spared the Judges: Judicial Opposition Against the Nazi State. German Law Journal [online], 19(4), 845–878. Graver, H.P., 2020. Jussens helter. Oslo: Universitetsforlaget. Graver, H.P., 2023. Valiant Judges, Iniquitous Law. Thirteen Stories of Heroes of the Law. Abingdon: Routledge. Gregorczyk-Abram, S., 2017. „Tydzień Konstytucyjny” w polskich szkołach. Krajowa Rada Sądownictwa. Kwartalnik, 2017/1, 61. Gregorczyk-Abram, S., and Wawrykiewicz, M., 2019. Terra incognita: postępowania indywidualne w obronie sędziów Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego: tematyka pytań prejudycjalnych. In: Ł. Bojarski et al., eds., Konstytucja, praworządność, władza sądownicza: aktualne problemy trzeciej władzy w Polsce. Warsaw: Wolters Kluwer Polska. Gwizdak, J., 2016. Unikaj sądów! [YouTube clip]. TEDx Katowice [online], 11 July. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=o_BDwOZklNs. Halliday, T.C., Karpik, L., and Feeley, M.M., eds., 2007. Fighting for political freedom: comparative studies of the legal complex and political liberalism. Oxford/Portland: Hart. International Commission of Jurists (ICJ), 1999. Universal Charter of the Judge [online]. Israël, L. 2001. La Résistance dans les milieux judiciaires. Action collective et identités professionnelles en temps de guerre. Genèses [online], 45, 45–68. Israël, L. 2005a. From cause lawyering to resistance. French communist lawyers in the shadow of history, 1929–1945. In: A. Sarat and S. Stuart, eds., The worlds cause lawyers make. Structure and Agency in Legal Practice. Palo Alto: Stanford University Press. Israël, L. 2005b. Robes noires, années sombres. Avocats et magistrats en résistance pendant la Seconde Guerre mondiale. Pour une histoire du vingtième siècle. Paris: Fayard. Iustitia, 2017. Uchwała Stowarzyszeń Sędziowskich z 28.12.2017 r. (wzywająca do bojkotu wyborów do KRS) [online]. Iustitia, 2018. Uchwały Zgromadzenia Przedstawicieli Sędziów Apelacji Krakowskiej z dnia 12 października 2018 roku. Iustitia.pl [online], 14 October. Iustitia, 2020a. 18-ty dzień każdego miesiąca Dniem Solidarności z Represjonowanymi Sędziami. Warsaw, Iustitia.pl. Iustitia, 2020b. Fundusz pomocy dla represjonowanych sędziów. Warsaw, Iustitia.pl. Iustitia, 2021. Raporty. Obietnice a rzeczywistość – statystyki sądów rejonowych po pięciu latach „reform” (2015–2020). Warsaw, Iustitia.pl. Iustitia, 2022. Apel polskich sędziów w obronie prawa UE. Rekordowa liczba nazwisk. Warsaw, Iustitia.pl. Jałoszewski, M., 2018. Sędziowie odmawiają współpracy z nową KRS. Nie będą opiniować awansów. OKO Press [online], 26 November. Jałoszewski, M., 2021a. Polish court challenges Disciplinary Chamber’s order. Judge Paweł Juszczyszyn can return to adjudicating. Rule of Law [online], 12 May. Jałoszewski, M., 2021b. Prawnik sędziego Juszczyszyna złożył do prokuratury zawiadomienie na prezes SN Manowską. OKO.press [online], 10 June. Jałoszewski, M., 2022. The Sejm has appointed the neo-NCJ. It contains judges associated with Ziobro’s ministry and from the ‘Kasta’ group. Rule of Law [online], 20 May. Kalb, J., and Bannon, A., 2018. Courts Under Pressure: Judicial Independence and Rule of Law in the Trump Era. New York University Law Review [online], 1, 93. Kalisz, M., and Szuleka, M., 2022. Postępowania dyscyplinarne przeciwko sędziom sądów powszechnych w Polsce. Raport z monitoringu w 2022 r [online]. Warsaw: Helsińska Fundacja Praw Człowieka. Kershaw, I., 2015. The Nazi Dictatorship: Problems and Perspectives of Interpretation. London: Bloomsbury. Kocjan, J., 2023. Znaczenie orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dla naprawy wymiaru sprawiedliwości po kryzysie praworządności w Polsce. Europejski Przegląd Sądowy, 2023/12. Kopińska, G., ed., 2019. Ustawa w 2 godziny 20 minut. XIII Komunikat Obywatelskiego Forum Legislacji podsumowujący aktywność legislacyjną rządów Zjednoczonej Prawicy, Sejmu VIII kadencji i Senatu IX kadencji [Law in 2 hours 20 minutes. The 13th Communiqué of the Citizens’ Legislation Forum summarizing the legislative activity of the governments of the United Right, the Eighth term of the Sejm and the Ninth term of the Senate] (online). Warsaw: Fundacja Im. Stefana Batorego. KOS, 2019. Pomoc Psychologiczna dla Prawników. Pakiet Informacyjny “Prawnik Pod Presją”. Komitetobronysprawiedliwosci.pl [online]. Kosar, D., and Vincze, A., 2022. European Standards of Judicial Governance: From Soft Law Standards to Hard Law. Journal für Rechtspolitik [online], 30, 491–501. Available at: https://doi.org/10.33196/jrp202204049101. Kościerzyński, J., ed., 2020. Justice under pressure – repressions as a means of attempting to take control over the judiciary and the prosecution in Poland. Years 2015–2019 [online]. Warsaw: Iustitia. Kościerzyński, J., ed., 2024. Wymiar sprawiedliwości pod presją. Represje jako metoda walki o przejęcie kontroli nad władzą sądowniczą i prokuraturą w Polsce w latach 2015–2023. Warsaw: Iustitia [onlilne]. Krzyżanowska-Mierzewska, M., 2016. Ochrona proceduralna przysługująca sędziom w sporach z państwem. Komentarz do wyroku Wielkiej Izby w sprawie Baka przeciwko Węgrom z 23.06.2016 r., skarga 20261/12 [Procedural protection accorded to judges in disputes with the state. Commentary on the judgment of the Grand Chamber of the European Court of Human Rights in the case of Baka v. Hungary…]. Krajowa Rada Sądownictwa. Kwartalnik [online], 2016/3(32), 25–30. Krzyżanowska-Mierzewska, M., 2023. Proceduralna reakcja Europejskiego Trybunału Praw Człowieka na kryzys praworządności w Polsce. Europejski Przegląd Sądowy [online], 2023/2. Lyman, R. 2017. In Poland, an Assault on the Courts Provokes Outrage. N.Y. Times, 19 July. Łętowska, E., 2022. Defending the Judiciary: Strategies of Resistance in Poland’s Judiciary. VerfBlog [online], 27 September. Łętowska, E., 2023. Po pierwszej lekturze wyroku Tuleya przeciw Polsce. Europejski Przegląd Sądowy, 2023/10. Maroń, G., 2011. Instytucja Ślubowania Sędziowskiego w Polskim Porządku Prawnym [Institution of judicial oath of office in the Polish legal order]. Studia Prawnicze / The Legal Studies [online], 3-4(189), 265–292. Matczak, M., 2020. The Clash of Powers in Poland’s Rule of Law Crisis: Tools of Attack and Self-Defense. Hague Journal on the Rule of Law [online], 12, 421–450. Matos, J.I., 2020. The speech by the President of the European Judges Association José Igreja Matos at the March of Thousand Robes in Warsaw, Poland. Iustitia.pl [online], 11 January. Matthes, C.Y., 2022. Judges as activists: how Polish judges mobilise to defend the rule of law. East European Politics [online], 38(3). Mazur, D., Pech, L., and Wachowiec, P., 2021. 1825 Days Later: The End of the Rule of Law in Poland, part I and II. VerfBlog [online], 13 January. Mijatović, D., 2019. Report following her visit to Poland from 11 to 15 March 2019, Strasbourg, 28 June 2019 [online]. Strasbourg: Commissioner for Human Rights of the Council of Europe. Moliterno, J.E., and Čuroš, P., 2021. Recent Attacks on Judicial Independence: The Vulgar, the Systemic, and the Insidious. German Law Journal [online], 22(7), 1159–91. Morawski, L. 2017. A Critical Response. VerfBlog [online], 3 June. National Council of the Judiciary of Poland (NCJ), 2003. Zbiór Zasad Etyki Zawodowej Sędziów i Asesorów Sądowych. 16/2003 [online]. Available at: https://krs.pl/pl/o- radzie/zbior-zasad-etyki-zawodowej-sedziow/591-uchwala-nr-25-2017-krajowej- rady-sadownictwa-z-dnia-13-stycznia-2017-r.html. National Council of the Judiciary of Poland (NCJ), 2016. Zgromadzenia Ogólne Sędziów popierają uchwały przyjęte podczas Nadzwyczajnego Kongresu Sędziów Polskich [online]. Available at: https://www.krs.pl/pl/dzialalnosc/konferencje/199- nadzwyczajny-kongres-sedziow/272-zgromadzenia-ogolne-sedziow-popieraja- uchwaly-przyjete-podczas-nadzwyczajnego-kongresu-sedziow-polskich.html. National Council of the Judiciary of Poland (NCJ), 2018. Uchwała nr 626/2018 Krajowej Rady Sądownictwa z 12 grudnia 2018 r. w przedmiocie wykładni zasad etyki zawodowej sędziów [Resolution of December 12, 2018 on the interpretation of the rules of professional ethics of judges. 626/2018]. Oniszczuk, J., 1996. Państwo prawne w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. Zasady państwa prawnego [The rule of law in the jurisprudence of the Constitutional Court. Principles of the rule of law]. Warsaw: Helsińska Fundacja Praw Człowieka. Organization for Security and Co-operation in Europe (OSCE), 2017. Opinion on Certain Provisions of the Draft Act on the Supreme Court of Poland (as of 26 September 2017) [online]. 20 November. Organization for Security and Co-operation in Europe (OSCE), 2020. Urgent Interim Opinion on the Bill Amending the Act on the Organization of Common Courts, the Act on the Supreme Court and Certain Other Acts of Poland (as of 20 December 2019) [online]. 14 January. Parau, C.E., 2012. The Drive for Judicial Supremacy in Central and Eastern Europe. In: A. Seibert-Fohr, ed., Judicial Independence in Transition [online]. Cham: Springer, 619–665. Parau, C.E., 2018. Transnational Networking and Elite Self-Empowerment. The Making of the Judiciary in Contemporary Europe and Beyond. Oxford University Press. Pech, L., 2023. The European Court of Justice’s jurisdiction over national judiciary - related measures [online]. Policy Department for Citizens’ Rights and Constitutional Affairs Directorate-General for Internal Policies. Pech, L., and Kochenov, D., 2021. Respect for the Rule of Law in the Case Law of the European Court of Justice: A Casebook Overview of Key Judgments since the Portuguese Judges Case [online]. Stockholm: SIEPS. Pech, L., and Scheppele, K.L., 2017. Illiberalism Within: Rule of Law Backsliding in the EU. Cambridge Yearbook of European Legal Studies [online], 19, 3–47. Pech, L., Sadurski, W., and Scheppele, K.L., 2020. Open Letter to the President of the European Commission regarding Poland’s “Muzzle Law”. VerfBlog [online], 9 March. Pech, L., Scheppele, K.L., and Sadurski, W., 2019. Open Letter to the President of the European Commission regarding Poland’s disciplinary regime for judges and the urgent need for interim measures in Commission v Poland (C-791/19). VerfBlog [online], 11 December. Pereira Coutinho, L., La Torre, M., and Smith, S.D., eds., 2015. Judicial Activism. An Interdisciplinary Approach to the American and European Experiences [online]. Springer. Ploszka, A. 2020. Granice udziału sędziów sądów powszechnych w debacie publicznej. Standard strasburski a regulacja ustawowa. In: A. Bodnar and A. Ploszka, eds., Wokół kryzysu praworządności, demokracji i praw człowieka. Księga jubileuszowa Profesora Mirosława Wyrzykowskiego. Warsaw: Wolters Kluwer Polska. Puleo, L., and Coman, R., 2024. Explaining judges’ opposition when judicial independence is undermined: insights from Poland, Romania, and Hungary. Democratization [online], 31(1)/2024, 47–69. Rakowska-Trela, A., 2019. Krajowa Rada Sądownictwa po wejściu w życie nowelizacji z 8.12.2017 r. – organ nadal konstytucyjny czy pozakonstytucyjny? In: Ł. Bojarski et al., eds., Konstytucja, praworządność, władza sądownicza. Aktualne problemy trzeciej władzy w Polsce. Warsaw: Wolters Kluwer Polska. Reuters, 2020. Thousands protest against Poland’s plan to discipline judges [online]. 11 January. Sadurski, W., 2019a. Poland’s Constitutional Breakdown. Oxford University Press. Sadurski, W., 2019b. Polish Constitutional Tribunal Under PiS: From an Activist Court, to a Paralysed Tribunal, to a Governmental Enabler. Hague Journal on the Rule of Law [online], 11(2), 63–84. Said, A.S., 2009. The Role of the Judges’ Club in Enhancing the Independence of the Judiciary and Spurring Political Reform. In: N. Bernard-Maugiron, ed., Judges and Political Reform in Egypt [online]. Oxford University Press. Said, M., 2009. A Political Analysis of the Egyptian Judges’ Revolt. In: N. Bernard- Maugiron, ed., Judges and Political Reform in Egypt [online]. Oxford University Press. Sajó, A., 2021. Ruling by Cheating. Governance in Illiberal Democracy. Cambridge University Press. Sanders, A., and Von Danwitz, L., 2017. Defamation of Justice – Propositions on how to evaluate public attacks against the Judiciary. VerfBlog [online], 31 October. Scheppele, K.L., Kochenov, D.V., and Grabowska-Moroz, B., 2021. EU Values Are Law, after All: Enforcing EU Values through Systemic Infringement Actions by the European Commission and the Member States of the European Union. Yearbook of European Law [online], 39, 3–121. Sessa, D., 2019. Statement for the attention of the Association of Polish Judges “IUSTITIA”, International Association of Judges and other national and international associations and institutions concerned with the independence of the judiciary in Poland [online]. 31 December. Spano, R., 2021. Zasada rządów prawa jako gwiazda przewodnia w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka – trybunał strasburski a niezawisłość sądownictwa. Europejski Przegląd Sądowy, 2021/5. Szuleka, M., Wolny, M., and Kalisz, M., 2019. The Time of Trial. How do changes in the justice system affect Polish judges? [online] Warsaw, Poland: Helsinki Foundation for Human Rights. Taborowski, M., 2019. Mechanizmy ochrony praworządności państw członkowskich w prawie Unii Europejskiej. Studium przebudzenia systemu ponadnarodowego. Warsaw: Wolters Kluwer. Tacik, P., 2024. Subject, sovereign, Antigone: Judicial subjectivity and determination of the law. Oñati Socio-Legal Series [online]. Tokson, M., 2015. Judicial Resistance and Legal Change. University of Chicago Law Review [online], 82(2). Trochev, A., and Ellett, R., 2014. Judges and Their Allies: Rethinking Judicial Autonomy through the Prism of Off-Bench Resistance. Journal of Law and Courts [online], 2(1), 67–91. Ustawa, 1989. Ustawa z 29 grudnia 1989 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej [online]. Ustawa, 2001. Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych [online]. Ustawa, 2017. Ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Dz.U.2018.3 [online]. Available at: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20180000003. Ustawa, 2019. Ustawa z 20 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw [online]. Available at: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20200000190. Venice Commission, 2016–2020. European Commission for Democracy through Law (Venice Commission) opinions on Polish ‘judicial reform’. CDL-AD(2020)017, CDL- PI(2020)002, CDL-AD(2017)031, CDL-AD(2017)028, CDL-AD(2016)026, CDL-AD(2016)012, CDL-AD(2016)001 [online]. Venice Commission, 2020. Amendments to the Act on the system of common courts, the Act on the Supreme Court, the Act on Supreme Court, the Act on the National Council of the Judiciary and certain other acts of 20 December 2019 [online]. Verfblog, 2017. Debate - The Polish Constitutional Crisis and Institutional Self-Defense. VerfBlog [online]. Wagner, B., 2019. Nieskazitelność charakteru sędziego [Impeccable character of a judge]. Przegląd Sądowy, 11-12/2019, 7–18. Weill, R., 2023. War over Israel’s Judicial Independence. VerfBlog [online], 25 January. Widłak, T., 2024. Judicial resistance and the virtues. Oñati Socio-Legal Series [online]. Wiwinius, J.C., Matos, J.I., and Sterk, K., 2020. [Letter to the president of the European Commission, Dr. U. von der Leyen from the president of the European network of presidents of Supreme Courts, Jean-Claude Wiwinius, the president of the European Association of Judges, Jose Igreja Matos and the president of the European network of Councils for the Judiciary, Kees Sterk] (online). Brussels: European Network of Councils for the Judiciary, 21 February. Available at: https://pgwrk-websitemedia.s3.eu-west-1.amazonaws.com/production/pwk-web-encj2017-p/News/Letter%20Judicial%20Networks%20to%20President%20Von%20der%20L eyen%2021%20Feb%202020%20.pdf. Wójcik, P., 2022. Exhibition and book “Sprawiedliwość” [Justice] (online). Available at: https://atriumcityhall.nl/en/agenda/photo-exhibitionsprawiedliwosc/. Wróblewski, M., 2017. Granice ekspresji i wypowiedzi sędziego - zarys problemu [Limits of judge’s expression and speech - problem outline]. Krajowa Rada Sądownictwa. Kwartalnik [online], 1(34), 29–34. Wysocka-Schnepf, D., 2020. Władza dyscyplinuje sędziów. Prof. Marek Safjan: To jest niewyobrażalne! [Power disciplines judges. Prof. Marek Safjan: This is unimaginable!]. Wyborcza.pl [online], 28 August. Zajadło, J., 2016. Nieposłuszeństwo sędziów. Państwo i Prawo, 71(1), 18–39. Zajadło, J., 2017. Judicial Conscience. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, Rok LXXIX, 31–41. Zajadło, J., 2019. Istota sędziowskiego oporu. Kwartalnik Stowarzyszenia Sędziów Polskich "IUSTITIA", 10, 137–142. Zajadło, J., and Koncewicz, T.T., 2023. Hostile Constitutional Interpretation: Sending a Warning in Rebuilding the Polish Constitutional Court. VerfBlog [online], 6 January. Zoll, F., and Wortham, L., 2019. Judicial Independence and Accountability: Withstanding Political Stress in Poland. Fordham International Law Journal [online], 42(3), 875.