lisans Ana Dili Eğitimi Dergisi 2147-6020 Mehmet KURUDAYIOĞLU 10.16916/aded.1021520 Other Fields of Education Alan Eğitimleri Ortaokul Türkçe Ders Kitaplarının Sinektik Tekniği Açısından İncelenmesi A Review of Secondary School Turkish Course Books in Terms of the Synectic Technique https://orcid.org/0000-0002-9190-8908 Ergün Ayşegül https://orcid.org/0000-0001-7437-6754 Temizkan Mehmet EĞİTİM FAKÜLTESİ 01 28 2022 10 1 157 176 11 10 2021 01 18 2022 Copyright © 2013, Journal of Mother Tongue Education 2013 Journal of Mother Tongue Education

Bu çalışmanın amacı ortaokul düzeyi için hazırlanan (5-8. sınıflar) Türkçe ders kitaplarındaki metinleri yaratıcı düşünme tekniklerinden birisi olan sinektik tekniği açısından değerlendirmektir. Araştırmanın veri setini 2005-2006 eğitim öğretim yılından 2018-2019 eğitim öğretim yılına kadar okutulan ortaokul Türkçe ders kitapları oluşturmaktadır. Bu kitaplar içinden araştırmacı tarafından ulaşılabilen toplam 20 ders kitabı veri seti olarak belirlenmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi; veri toplama aracı olarak “Türkçe Ders Kitaplarına Yönelik Sinektik Uygulamaları Formu” kullanılmıştır. Araştırmada ulaşılan verilerin analiz edilmesi amacıyla nitel veri analizi tekniklerinden içerik analizine başvurulmuştur. Yapılan inceleme sonucunda incelenen Türkçe ders kitaplarında toplam 320 sinektik uygulama örneği tespit edilmiştir. Bunlar arasında en fazla %37,25 orana sahip olan doğrudan analoji örneklerine rastlanmıştır. Bunu fantezi analoji %21,25; bastırılmış çatışma %17,81; dolaysız analoji %15,93; kişisel analoji %7,5 takip etmektedir. Araştırma sonucunda Türkçe ders kitabındaki metinlerin sinektik uygulamalarına göre dengeli bir dağılım göstermediği belirlenmiştir.

This study aims to evaluate the texts in the secondary school Turkish textbooks in terms of the synectic technique, which is one of the creative thinking techniques. The data consist of the secondary school Turkish textbooks used from 2005 to 2019. A total of 20 textbooks were used for analysis. Document analysis, a qualitative research method, and the “Synectic Applications Form for Turkish Textbooks” were used as the data collection tool in the study. To analyze the data, content analysis, a qualitative data analysis technique, was used. The analysis showed that a total of 320 Synectic application examples were found in the Turkish textbooks. Direct analogy examples had the highest percentage with 37.25%. This was followed by fantasy analogy /21.25%), suppressed conflict (17.81%), and personal analogy (7.5%). It was determined that the texts in the Turkish textbooks did not show a balanced distribution in terms of synectic applications.

 Ders kitapları yaratıcılık yaratıcı düşünme sinektik tekniği Textbooks creativity creative thinking synectic technique Açıkgöz, K. Ü. (2007). Aktif öğrenme. İzmir: Biliş Yayıncılık. Adıgüzel, Ö. (2006). Yaratıcı drama kavramı; bileşenleri ve aşamaları. Yaratıcı Drama Dergisi, 1(1), 17-30. Aiamy, M. ve Haghani, F. (2012). The effect of synectics and brainstorming on 3rd grade students’ development of creative thinking on science. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 47, 610-613. Asmalı, M. ve Dilbaz Sayın, S. S. (2016). The effects of the Synectics Model on vocabulary learning, attitude and desire to learn English. Asian EFL Journal, 18(3), 41-60. Aydın, B. (2020). Yaratıcı düşünmenin yaratıcı yazmaya etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara. Babayiğit, B., Alagöz Hamzaj, Y. ve Çardak, Ç. S. (2018). Yaratıcı düşünmeyi destekleyici bir bağlantıcı öğrenme etkinliği: Analoji duvarı. İlköğretim Online, 17(4). DOI:10.17051/ilkonline.2019.506953. Balkır, N. (2016). Sinektik modelinin yükseköğrenim düzeyindeki olası İngilizce becerilerine etkisi (Yayımlanmamış doktora tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Çanakkale. Bayındır, N. (2013). Çocuklarda yaratıcılık ve geliştirilmesi. Ankara: Eğiten Kitap. Candar, H. (2009). Fen eğitiminde yaratıcı düşünme öğretim tekniklerinin öğrencilerin akademik başarı, tutum ve motivasyonlarına etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. Ceran Aydın, S. (2010). Yaratıcı düşünme teknikleri ile geliştirilen fen etkinliklerinin öğrenci başarısı ve tutumuna etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Selçuk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Konya. Çelik, E. A. (2015). 7. sınıf sosyal bilgiler dersinde yaratıcı düşünme etkinliklerinin kullanımı (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aydın. Dilek, A. N. (2013). Sosyo-kültürel özelliklerin yaratıcı düşünmeye etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir. Djudin, T. (2017). Synectics model: An offer to develop students’ creativity through science learning. Eğitim, Öğretme ve Öğrenme Dergisi, 2, 65-70. DOI:10.26737/jetl.v2i1.608. Durnacı, Ü. (2019). Sınıf öğretmeni adaylarının eleştirel ve yaratıcı düşünme eğilimlerinin belirlenmesi ve karşılaştırılması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Giresun Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Giresun. Duyar, M. (2019). Türk dili ve edebiyatı öğretmenlerinin yaratıcı düşünme becerilerine ilişkin görüşleri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Sivas. Ercan, S. (2010). Fen öğretiminde yaratıcı düşünme tekniklerinden sinektik kullanımına yönelik bir eylem araştırması (Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Sakarya. Erişti, B. ve Polat, M. (2017). The effectiveness of synectics instructional model on foreign language vocabulary teaching. Online Submission, 5(2), 59-76. DOI:10.18298/ijlet.1753. Guilford, J. P. (1967). Creativity: Yesterday, today, and tomorrow. The Journal of Creative Behavior, 1(1), 3–14. Hızır, B. (2014). İlköğretimde yaratıcı okumanın yaratıcı düşünme becerisine etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Muğla. Jones ve diğerleri (1994). Synectics (Brainstorming). Based on excerpts from the expert educator (Unpublished doctoral thesis). University of Nothern Colorado, Colorado. Kaplan, A. Ö. ve Ercan, S. (2011). Yaratıcı düşünme tekniklerinden sinektik uygulamasına örnek bir araştırma: Çocuğun gözünde yaratıcılık. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 8(2), 765-793. Keyes, K, D. (2006). Metaphorical voices: Secondary students’ exploration into multidimensional perspectives in literature and creative writing using the synectics model. Houston: University of Houston Publication. Kırışoğlu, O. T. (2002). Sanatta eğitim: Görmek, öğrenmek, yaratmak. Ankara: Pegem A Yayınları. Kuyubaşıoğlu, B. (2009). İlköğretim sosyal bilgiler dersinde yaratıcı düşünme becerilerinin kazandırılması ile ilgili öğretmen ve öğrenci görüşleri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mersin. Loy C. J. (2011). Synectics and creative writing. Minnesota: University of Winona. Midilli, M. (2019). Özel yetenekli ilkokul öğrencilerinin yaratıcı düşünme becerilerinin bazı değişkenlere göre incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ordu. Özcan, S. (2009). Yaratıcı düşünme etkinliklerinin öğrencilerin yaratıcı düşünmelerine ve proje geliştirmelerine etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara. Özdemir Erem, N. H. (2015). Yaratıcı düşünme tekniklerinin 5. sınıf öğrencilerinin görsel okuma ve görsel sunu becerilerine etkileri (Yayımlanmamış doktora tezi). Atatürk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Erzurum. Özden, Y. (2005). Öğrenme ve öğretme. Ankara: Pegem Yayıncılık. Öztürk Çağlayan, Ç. (2013). İlköğretim sekizinci sınıf öğrencilerinin bilimsel süreç, eleştirel düşünme ve yaratıcı düşünme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara. Palandökenlier, İ. (2008). İlköğretim sosyal bilgiler dersi çalışma kitaplarında yer alan etkinliklerin yaratıcı düşünme becerisi açısından değerlendirilmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana. Ramadhani, S., Ansari, K. ve Hadi, W. (2017). The effect of synectics learning model and vocabulary mastering to students writing poetry skill in grade V. Journal of Research and Method in Education, 75, 80-88. DOI: 10.9790/7388-0705038088. Rawlinson, G. (1995). Yaratıcı düşünme ve beyin fırtınası (O. Değinilen, Çev.). İstanbul: Rota Yayınları. Saç, N. (2011). Yaratıcı düşünme etkinliklerinin ilköğretim öğrencilerinin yaratıcı web sitesi geliştirmelerine etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Sakarya. Sak, U. (2020). Yaratıcılık gelişimi ve eğitimi. Ankara: Vize Yayıncılık. San, İ. (1979). Sanatsal yaratma ve çocukta yaratıcılık. Ankara: Tisa Matbaası. Saygılı, S. (2008). Analoji ile öğretim yönteminin 9. sınıf öğrencilerinin matematik başarılarına ve yaratıcı düşünmelerine etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çanakkale. Seligmann, E. R. (2007) Reaching students through synectics: A creative solution (Unpublished doctoral thesis). University of Northern Colorado, Colorado. Sungur, N. (1992). Yaratıcı düşünce. İstanbul: Özgür Yayın Dağıtım. Temizkan, M. (2011). Türkçe öğretiminde yaratıcı düşünmeyi geliştirme bakımından Nasreddin Hoca fıkraları. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(16), 195-223. Torrance, E. P., ve Aliotti, N. C. (1969). Sex differences in levels of performance and test‐retest reliability on the Torrance tests of creative thinking ability. The Journal of Creative Behavior, 3(1), 52-57. Toyran, G. (2015). Okul öncesi öğretmen adaylarının yaratıcı düşünme düzeylerinin ve eleştirel düşünme eğilimlerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir. Yasavur, H. (2013). İlköğretim 3. sınıf hayat bilgisi dersinde öğrencilere yaratıcı düşünme becerisini kazandırmak için önerilen etkinliklerin öğretmenler tarafından kullanılma sıklıkları (Malatya ili örneği) (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Malatya. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemi. Ankara: Seçkin Yayınları. Yurdakal, İ. H. (2018). Yaratıcı okuma çalışmalarının 4. sınıfta okuma ve yaratıcı düşünme becerilerini geliştirmeye etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Pamukkale Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Denizli.