lisans Ana Dili Eğitimi Dergisi 2147-6020 Mehmet KURUDAYIOĞLU 10.16916/aded.530191 Examining Text-Based Comprehension Questions in Turkish Textbooks of the 1st- the 8st Graders 1.-8. Sınıf Türkçe Ders Kitaplarındaki Metne Dayalı Anlama Sorularının İncelenmesi Çeliktürk Sezgin Zuhal Gedikoğlu Özilhan Yasemin Gül 04 30 2019 7 2 353 367 02 21 2019 04 24 2019 Copyright © 2013, Journal of Mother Tongue Education 2013 Journal of Mother Tongue Education

This study aims to examine text-based comprehensionquestions in Turkish textbooks (1st to 8th grade) basedon text type, sources of response and Barrett's taxonomy. The data of the studywhich was structured on a qualitative approach were obtained through documentreview. Materials were composed of Turkish language textbooks prepared byMinistry of National Education to be used in teaching from the 1stto 8th grade in 2018-2019 academic year. 960 text-based comprehensionquestions of 179 texts were analyzed. The data analysis was carried out inthree stages based on the research questions. Findings primarily indicate thatapproximately half of the text types in Turkish textbooks were narrative(49.7%), and the rest were informative (28.5%) and poetry (21.7%) texts. In line with this finding, it was determinedthat the most frequent questions were from narrative text type. Secondly, itwas found out that most of the text-based comprehension questions in Turkishtextbooks consisted of intratextual questions (78.3%), extratextual questionsranked as the second (21.7%), and intertextual questions were never asked.Thirdly, it was revealed that while the majority of the text-basedcomprehension questions were only literal comprehension questions (66.8%), veryfew of them were reorganization (10,4%), inferential comprehension (8,8%),evaluation (12,6%) and appreciation (1,4%) questions.

Buaraştırmanın amacı Türkçe ders kitaplarındaki (1.-8. Sınıf) metne dayalı anlamasorularını metin türüne, cevap kaynaklarına ve Barrett taksonomisine dayalıolarak incelemektir. Nitel yaklaşıma dayalı olarak yürütülen çalışmada verilerdoküman incelemesine dayalı olarak elde edilmiştir. Araştırmanın çalışmamateryallerini Milli Eğitim Bakanlığı tarafından 2018-2019 eğitim-öğretim yılıiçin hazırlanmış 1.-8. sınıflarda okutulan Türkçe Ders Kitaplarıoluşturmaktadır. Yapılan incelemenin sonunda 179 metne yönelik 960 anlamasorusu çözümlenmiştir. Verilerin çözümlenmesi süreci araştırmanın alt sorularınadayalı olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmada ilk bulgu olarak, Türkçe derskitaplarındaki metin türlerinin yaklaşık yarısının öyküleyici türde (%49,7),geri kalanların ise bilgilendirici (%28,5) ve şiir (%21,7) türünde olduğu, bubulguya paralel olarak da en çok sorunun öyküleyici metin türünde olduğu belirlenmiştir.İkinci olarak, Türkçe ders kitaplarındaki metne dayalı anlama sorularının büyükbir kısmının metin içi anlama sorularından oluştuğu (%78,3), metin dışısorulara az yer verildiği (%21,7), metinler arası soruların ise hiç sorulmadığıanlaşılmıştır. Üçüncü olarak, metne dayalı anlama sorularının Barretttaksonomisine göre, büyük bir kısmının basit anlama (%66,8) düzeyinde olduğu belirlenmiştir.Yeniden organize etme (%10,4), çıkarımsal anlama (%8,8), değerlendirme (%12,6)ve takdir (%1,4) türünde sorulara da az oranlarda yer verildiği belirlenmiştir.Anahtar Kelimeler: Okuduğunu anlama, metin türü, Barretttaksonomisi

 metin türü Okuduğunu anlama soruları Barrett taksonomisi Reading comprehension questions text type Barrett's taxonomy Aktaş, E. (2017) Öğretmen Adaylarının Farklı Metin Türlerine yönelik Soru Sorma Becerilerinin Yenilenmiş Bloom Taksonomisine Göre Değerlendirilmesi Akyol, H. (1996) Metinler arası (Intertextuality) okuma ve sorular. Bilgi Çağında Eğitim, 7, 8-11. Akyol, H. (1997). Okuma metinlerindeki soruların sınıflandırılması. Eğitim ve Bilim, 21, 10-17. Akyol, H. (2001). İlköğretim okulları 5. sınıf Türkçe kitaplarındaki okuma metinleriyle ilgili soruların analizi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 26, 169-178. Akyol, H. (2011). Yeni programa uygun Türkçe öğretim yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi Yayınları. Akyol, H., Yıldırım, K., Ateş, S. ve Çetinkaya, Ç. (2013). Anlamaya yönelik nasıl sorular soruyoruz?. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(1), 41-56. Applegate, M. D. (2007). Teacher’s use of comprehension questioning to promote thoughtful literacy. Journal of Reading Education, 32(3), 12-19. Applegate, M. D., Quinn, K. B. ve Applegate, A. J. (2002). Levels of thinking required by comprehension questions in informal reading inventories. The Reading Teacher, 56, 174-180. Aslan, C. (2011). Soru sorma becerilerini geliştirmeye dönük öğretim uygulamalarının öğretmen adaylarının soru oluşturma becerilerine etkisi Ateş, S., Güray, E., Döğmeci, Y. ve Gürsoy, F. F. (2016). Öğretmen ve öğrenci sorularının gerektirdikleri zihinsel süreçler açısından karşılaştırılması/Comparison of questions of teachers and students in terms of level. Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 4(1), 1-13. Aydemir, Y. ve Çiftçi, Ö. (2008). Edebiyat öğretmeni adaylarının soru sorma becerileri üzerine bir araştırma. Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Eğitim Fakültesi Dergisi, 5, 103-115. Barrett Taksonomisi Dokümanı1. Cognitive and Affective Dimensions of Reading Comprehension. İnternetten 29 Kasım 2018 ‘de http://joebyrne.net/curriculum/barrett.pdf adresinden alınmıştır. Barrett, T. C. (1968). Taxonomy of cognitive and affective dimensions of reading compre hension. Discussed by Clymer, T. in "What is reading?": some current concepts. Helen M. Robinson (Ed.). Innovation and change in reading instruction. Sixty-seventh yearbook: National Society for Study in Education, University of Chicago Press, 1-30. Bloom, B. S. (1956). Taxonomy of education objectives. The Classification of Educational Goals. Handbook I: Cognitive Domain. New York, NY: McKay. Bozkurt B. Ü., Uzun G. L., Lee Y. H. (2015). Korece ve Türkçe ders kitaplarındaki metin sonu sorularının karsılastırılması: PISA 2009 sonuçlarına dönük bir tartısma. IJLA, 3(9), 295313. Clymer, T. (1968). What is “reading”? some current concepts. H. Richie ve H. Robinson (Eds.), Innovations and change in reading instruction (s. 7-29). Chicago: National Society for the Study of Education. Çeçen, M. A. ve Kurnaz, H. (2015). Ortaokul Türkçe dersi öğrenci çalışma kitaplarındaki tema değerlendirme soruları üzerine bir araştırma. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 7(02). Çelik, T., Demirgüneş, S. ve Fidan, D. (2015). Okur dostu metin olma özelliği ile okuduğunu anlama başarısı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Başkent University Journal of Education, 2(1), 115-122. Day, R. R. ve Park, J. (2005). Developing reading comprehension questions. Reading in a Foreign Language, 17(1), 60-73. Duke, N. ve Carlisle, J. F. (2011). Comprehension development. Handbook of reading research, 4, 199-228. Durukan, E. (2009). 7. Sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinleri anlamaya yönelik sorular üzerine taksonomik bir inceleme. Milli Eğitim, 181, 84-93. Eroğlu, D. ve Sarar Kuzu, T. (2014). Türkçe ders kitaplarındaki dilbilgisi kazanımlarının ve sorularının yenilenmiş Bloom taksonomisine göre değerlendirilmesi. Başkent University Journal of Education, 1(1), 72-80. Fordham, N. W. (2006). Strategic questioning. Principal Leadership, 7, 33-37. Göçer, A. (2014). The Assessment of Turkish written examination questions based on the text in accordance with the Barrett's Taxonomy. International Journal of Languages' Education and Teaching, 3, 1-16. Guthrie, J. T. (2004). Teaching for literacy engagement. Journal of Literacy Research, 36(1), 1-29. Guthrie, J. T. ve Taboada, A. (2004). Fostering the cognitive strategies of reading comprehension. J. T. Guthrie, A. Wigfield, ve K. C. Perencevich (Eds.), Motivating reading comprehension: Concept-oriented reading instruction (s. 87-112). Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum. Güfta, H. ve Zorbaz, K. Z. (2008). İlköğretim ikinci kademe Türkçe dersi yazılı sınav sorularının düzeyleri üzerine bir değerlendirme. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitü Dergisi, 17, 205-218. Hervey, S. (2006). Who asks the questions? Teaching PreK-8, 37, 68-69. Keray, B. ve Güden, Z. (2013). The analysis of students’ skills of asking questions through informative texts. Sakarya University Journal of Education, 3(1), 9097. Kintsch, W. ve Rawson, K.A. (2005) The acquisition of reading comprehension skill. Snowling, M. J., ve Hulme, C. (Eds.). The science of reading: A handbook (s. 209-226). UK: Blackwell Publishing. Klingner, J. K. (2004). Assessing reading comprehension. Assessment for effective intervention, 29(4), 59-70. Kocaarslan, M. ve Yamaç, A. (2018). Sınıf öğretmenlerinin Türkçe dersi sınavlarında sordukları metne dayalı anlama sorularının incelenmesi. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(2), 431-448. Krippendorff, K. (1995). On the reliability of unitizing continuous data. Sociological Methodology, 25, 47-76. Accessed: 30-11-2018 Kutlu, Ö. (1999). İlköğretim okullarındaki Türkçe ders kitaplarındaki okuma parçalarına dayalı olarak hazırlanmış sorular üzerine bir inceleme. Eğitim ve Bilim Dergisi, 23 (111), 14-21. Kuzu, T. S. (2013). Türkçe ders kitaplarındaki metin altı sorularının yenilenmiş Bloom taksonomisindeki hatırlama ve anlama bilişsel düzeyleri açısından incelenmesi, CÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 37(1), 58- 76. Lah, Y. C. ve Hashim, N. H. (2014). The acquisition of comprehension skills among high and low achievers of year 4 to 6 students in primary School. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 114, 667-672. MEB (2018). Türkçe Ders Kitabı (1.,3.,4.,5.,6.,7.,8. sınıf). Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları. MEB (2018). Türkçe Ders Kitabı (2. sınıf). Ankara: Koza Yayınları. Milli Eğitim Bakanlığı (2018). Türkçe Dersi Öğretim Programı (İlkokul ve Ortaokul 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar). İnternetten 17 Ocak 2019 http://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/201812312239736-T%C3%BCrk%C3%A7e%20%C3%96%C4%9Fretim%20Program%C4%B1%202018.pdf adresinden alınmıştır. Nicholas, D. W. ve Trabasso, T. (1980). Toward a taxonomy of inferences for story comprehension. Information integration by children, 243-265. Parker, M. ve Hurry, J. (2007). Teachers' use of questioning and modelling comprehension skills in primary classrooms. Educational Review, 59(3), 299-314. Pearson, P.D. ve Johnson, D.D. (1978). Teaching reading comprehension. New York: Holt Rinehart and Winston. Rosenblatt, L. M. (1978). The reader, the text, the poem: The transactional theory of literacy work. Carbondale, IL: Southern Illinois University Press Ruddell, R. B. (1978). Developing Comprehensive Abilities: Implications From Research for an Instructional Framework. Educational Perspectives, 17(1), 8-13. Sanders, N. M. (1966). Classroom questions: What kinds? New York, N.Y.: Harper & Row. Savaşkan, V. (2016). Ortaöğretim 9. sınıf Türk Edebiyatı ders kitaplarındaki metin altı soruları üzerine bir inceleme. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(2), 821-836. Sever, S. (2008). Eğitimde ve bilimde Türkçe. Türkiye Cumhuriyeti’nin Kuruluşunun 100’üncü Yılında Eğitim Kurultayı (s.435-471). Malatya: İnönü Üniversitesi Yayınları. Ülper, H. ve Yalınkılıç, K. (2010). Son iki Türkçe programına göre hazırlanan Türkçe ders kitaplarındaki metin sonu sorularının nicel ve nitel görünümü. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(12), 449-461. Wallen, C. (1972). Comprehension Skills. Competency in Teaching Reading. Chicago, III.: Science Research Associates, Inc. Wang, J. H. ve Guthire, T. J. (2004). Modeling the effect of intrinsic motivation, extrinsic motivation, amount of reading, and past reading achievement on text comprehension between U.S. and Chinese students. Reading Research Quarterly, 39, 2, 162-186. Wixson, K. K. (1983). Questions about a text: What you ask about is what children learn. The Reading Teacher, 37, 287-293. Yıldırım, A. ve Şimsek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (7. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık. Yıldırım, K. (2012). Öğretmenlerin Öğrencilerin Okuduğunu Anlama Becerilerini Değerlendirmede Kullanabilecekleri Bir Sistem: Barrett Taksonomisi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(18), 45-58.