Bu makale, Teftâzânî’nin (ö.1390) Tehzîbü’l-Mantık adlı eserinde ortaya koyduğu kıyas anlayışını, Molla Bakır (ö.1972) tarafından kaleme alınan Mehdevî Mantığı adlı şerh ekseninde incelemektedir. Çalışmanın amacı, Mehdevî Mantığı’nın ana metne olan bağlılığını korurken, kıyas teorisini hangi yönlerden açıkladığını ve derinleştirdiğini ortaya koymaktır. Bu bağlamda kıyasın tanımı, türleri, şekilleri ve sonuç verme şartları nicelik, nitelik ve kip bakımından ele alınmaktadır. Özellikle orta terimin konumu, öncüllerin tümellik ve olumlu–olumsuz yapıları ile hulf, döndürme ve tertip değişimi gibi ispat yöntemleri, şerhin öne çıkan yönleri olarak analiz edilmektedir. Makalede, Mehdevî Mantığı’nın Tehzîbü’l-Mantık’taki kapalı ve özlü ifadeleri sistematik bir çerçeveye kavuşturduğu; böylece kıyası yalnızca biçimsel bir çıkarım modeli olarak değil, tasdikî bilginin zorunlu bir aracı olarak ele aldığı gösterilmektedir. Bu yönüyle çalışma, Mehdevî Mantığı’nın İslam mantık geleneği içindeki teorik konumunu değerlendirmeyi hedeflemektedir.
This article examines the conception of syllogism presented by al-Taftāzānī (d. 1390) in his Tahdhīb al-Manṭiq, through the commentary Mahdavī Logic authored by Molla Bakir (d. 1972). The aim of the study is to determine in which respects Mahdavī Logic, while preserving its fidelity to the base text, explicates and further develops syllogistic theory. In this context, the definition of syllogism, its types, figures, and the conditions under which it yields conclusions are analyzed with respect to quantity, quality, and modality. Particular attention is given to the position of the middle term, the universality of the premises, their affirmative and negative forms, and methods of proof such as hulf (indirect proof), conversion, and permutation of order. The article demonstrates that Mahdavī Logic systematizes the concise and often implicit formulations found in Tahdhīb al-Manṭiq, thereby treating the syllogism not merely as a formal model of inference but as a necessary instrument of assentive knowledge. From this perspective, the study aims to assess the theoretical position of Mahdavī Logic within the tradition of Islamic logic.