akusbd Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 1302-1265 2149-4894 Afyon Kocatepe University 10.32709/akusosbil.1319563 Organisational Behaviour Örgütsel Davranış Lisansüstü Eğitim Gören Öğrencilerin Kariyer Kararlılığı ve Öz Yeterliliklerinin Kariyer Kaygısı Üzerine Etkisi The Effect of Career Determination and Self Efficacy of Graduate Students on Career Anxiety https://orcid.org/0000-0003-4347-8250 Öztürk Funda Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi https://orcid.org/0000-0002-8284-7955 Çiçek Hüseyin BURDUR MEHMET AKİF ERSOY ÜNİVERSİTESİ 06 18 2025 27 2 539 552 06 24 2023 03 02 2024 Copyright © 1999, Afyon Kocatepe University Journal of Social Sciences 1999 Afyon Kocatepe University Journal of Social Sciences

Kaygı, bireylerin endişe halini ifade eden bir kavramdır. Günümüz dünyasının rekabet ortamı düşünüldüğünde ise kaygı, kariyer hedeflerini belirledikleri süreçte olan üniversite öğrencilerinin çoğunlukla karşılaştığı bir gerginlik halidir. Özellikle gençlerin eğitim hayatlarında yaşadığı ciddi ve endişe verici durumların başında gelecek kaygısı gelmektedir. İş bulma kaygısının bu denli güçlü olduğu bir iş piyasası ortamında mezuniyete yaklaşan öğrencilerin kariyer hedefleri konusunda endişelerinin giderek arttığı görülmektedir. Dolayısıyla bu gibi olumsuz durumlarla baş etmede pozitif duyguların ve kararlı bir duruş sergilemenin daha fazla önem arz ettiğini söylemek mümkündür. Bu çerçevede çalışmanın amacı, kariyer kararlılığı ve öz yeterliliğin kariyer kaygısı üzerinde etkisi olup olmadığını tespit etmektir. Araştırmanın örneklemini Batı Anadolu’daki bir üniversitede lisansüstü eğitim görmekte olan 318 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırma için veri toplamada anket yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın verilerini toplamada “Kariyer Kararlılığı, “Psikolojik Sermaye” ve “Kariyer Kaygısı” ölçeklerinden faydalanılmıştır. Toplanan verilerin analizinde SPSS 23.0 ve AMOS 24.0 programları kullanılmıştır. Araştırmanın tanımlayıcı istatistikleri (ortalama, standart sapma, çarpıklık ve basıklık değerleri), korelasyon katsayıları ile kullanılan ölçeklere yönelik geçerlilik ve güvenilirlik değerleri hesaplanmıştır. Araştırmanın hipotezlerini test etmek için ise çoklu regresyon analizi yapılmıştır. Çalışma sonucunda, kariyer kararlılığı ve öz yeterliliğin kariyer kaygısı üzerinde etkisinin olduğu saptanmıştır.

Anxiety is a concept that expresses the state of worry of individuals. Considering the competitive environment of today's world, anxiety is a state of tension that university students often encounter when they are in the process of determining their career goals. Anxiety about the future is one of the most serious and worrying situations that especially young people experience in their educational lives. In a labor market environment where the anxiety of finding a job is so strong, it is seen that students approaching graduation are increasingly worried about their career goals. Therefore, it is possible to say that positive emotions and taking a determined stance are more important in coping with such negative situations. In this context, the aim of the study is to determine whether career determination and self-efficacy have an effect on career anxiety. The sample of the research consists of 318 students studying at a university in Western Anatolia. Survey method was used to collect data for the research. "Career Determination", "Psychological Capital" and "Career Anxiety" scales were used to collect the data of the study. SPSS 23.0 and AMOS 24.0 programs were used to analyze the collected data. Descriptive statistics of the study (mean, standard deviation, skewness and kurtosis values), correlation coefficients, and validity and reliability values for the scales used were calculated. Multiple regression analysis was conducted to test the hypotheses of the research. As a result of the study, it was determined that career determination and self-efficacy had an effect on career anxiety.

 Kariyer kararlılığı öz yeterlilik kariyer kaygısı Career determination self efficacy career anxiety Akçakanat, T. ve Uzunbacak, H. H. (2019). Kariyer kararlılığı ölçeği: Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 4(9), 159-170. Doi:10.25204/iktisad.576572 Akoğlan Kozak, M. (2001). Konaklama işletmelerinde kariyer planlaması. Adana: Nobel Kitabevi. Aksu, G., Eser, M. T. ve Güzeller, C. O. (2017). Açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi ile yapısal eşitlik modeli uygulamaları. Ankara: Detay Yayıncılık. Arseven, A. (2016). Öz yeterlilik: Bir kavram analizi. Electronic Turkish Studies, 11(19), 63-80. Doi:10.7827/TurkishStudies.10001 Azar, A. (2010). Ortaöğretim fen bilimleri ve matematik öğretmeni adaylarının öz yeterlilik inançları. Zonguldak Karaelmas University Journal of Social Sciences, 6(12), 235-252. Azizli, N., Atkinson, B. E., Baughman, H. M. ve Giammarco, E. A. (2015). Relationships between general self-efficacy, planning for the future and life satisfaction. Personality and Individuan Differences, 82, 58-60. Doi:10.1016/j.paid.2015.03.006 Bacanlı, F. (2012). Kariyer karar verme güçlükleri ve meslek seçimine ilişkin akılcı olmayan inançların ilişkisi. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 4(37), 86-95. Bacanlı, F. ve Büyükgöze Kavas, A. (2022). Kariyer psikolojik danışmasında çağdaş kuramlar, yaklaşımlar ve modeller. Ankara: Pegem Akademi. Bandura, A. (1994). Self-efficacy. In V. S. Ramachaudran (Ed.), Encyclopedia of Human Behavior (ss. 71-81). New York: Academic Press. Bandura, A. (1995). Self-efficacy in changing societies. Cambridge: Cambridge University Press. Black, K. E. ve Bonner, A. (2011). Employer-based support for registered nurses undertaking postgraduate study via distance education. Nurse Education Today, 31(2), 163-167. Bolat, O. İ. (2011). Öz yeterlilik ve tükenmişlik ilişkisi: Lider-üye etkileşiminin aracılık etkisi. Ege Akademik Bakış, 11(2), 255-266. Bozkurt, B., Kıran, B. ve Cengiz, Ö. (2020). Üniversite öğrencilerinin umutsuzluk, belirsizliğe tahammülsüzlük, gelecekte iş bulmaya yönelik algı ve öz yeterliklerinin incelenmesi. Kastamonu Education Journal, 28(6), 2401-2409. Doi:10.24106/kefdergi.702233 Büyüköztürk, Ş. (2002). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Ankara: Pegem Yayınları. Can, B. (2023). Türk akademisinde lisansüstü süreçlerde yaşanan sorunlara bir çözüm önerisi olarak akademik koçluk. Üniversite Araştırmaları Dergisi, 6(1), 60-77. Doi:10.32329/uad.993658 Caprara, G. V. ve Cervone, D. (2003). A conception of personality for a psychology of human strengths: personality as an agentic, self regulating system. L. G. Aspinwall ve U. M. Staudinge. A psychology of human strenghs: fundamental questions and future directions for a positive psychology içinde (ss. 61-74), Washington: DC American Psychological Association. Cüceloğlu, D. (1994). İnsan ve davranışı. İstanbul: Remzi Kitabevi. Çetin Gündüz, H. ve Nalbantoğlu Yılmaz, F. (2016). Lise öğrencilerinin kariyer kaygılarını belirlemeye yönelik ölçek geliştirme çalışması. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(3), 1008-1022. Doi:10.17860/mersinefd.282397 Çetin, F. ve Basım, H. (2010). İzlenim yönetimi taktiklerinde öz yeterlilik algısının rolü. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (35), 255-269. Çetin, F. ve Basım, H. N. (2012). Örgütsel psikolojik sermaye: Bir ölçek uyarlama çalışması. Amme İdaresi Dergisi, 45(1), 121-137. Çiçek, B. ve Almalı, V. (2020). COVID-19 pandemisi sürecinde kaygı öz-yeterlilik ve psikolojik iyi oluş arasındaki ilişki: Özel sektör ve kamu çalışanları karşılaştırması. Electronic Turkish Studies, 15(4), 241-260. Doi:10.7827/TurkishStudies.43492 Çöp, S. (2020). Kariyer stresinin kariyer kararlılığı üzerindeki etkisinde sosyal ağ desteğinin aracılık rolü: Gastronomi öğrencileri üzerine bir araştırma. Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Dergisi, 3(10), 835-856. Doi:10.26677/TR1010.2020.553 Daniels, L. M., Clifton, R. A., Perry, R. P., Mandzuk, D. ve Hall, N. C. (2006). Student teachers competence and career certainty: The effects of career anxiety and perceived control. Social Psychology of Education, 9(4), 405–423. Doi:10.1007/s11218-006-9000-0 DeVellis, R. F. (2017). Ölçek geliştirme kuram ve uygulamalar. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık. Dönmezoğulları, C. (2020). Kariyer yapılandırma kuramına dayalı psikoeğitim programının üniversite öğrencilerinin kariyer kararı ve güçlü yönler öz yeterlilik kararı ve güçlü yönler öz yeterlilik düzeylerine etkisi (Doktora Tezi). Ankara Üniversitesi, Ankara. Durmaz, Ş. ve Ören, K. (2017). Öz yeterlilik ve özgüvenin işgücü ve istihdama etkisine bir bakış. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(1), 109-120. Eker, C. (2014). Sınıf öğretmenlerinin öz-yeterlilik inanç düzeyleri üzerine bir araştırma. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 162-178. Erhan, T., Karagöz, Ş. ve Uzunbacak, H. H. (2021). Kariyer kararlılığının psikolojik iyi oluş üzerine etkisinde psikolojik sağlamlığın aracılık rolü. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 19(4), 171-198. Doi:10.11611/yead.994529 Fidan, T., Öztürk Fidan, İ. ve Öztürk, H. (2018). Meslek yüksekokulu öğrenci ve mezunlarının kariyer seçimlerine etki eden faktörler ile kariyer beklentileri: Öz yeterliğin aracı rolü. Yükseköğretim Dergisi, 8(3), 249-263. Doi:10.2399/yod.18.008 Gordon, V. N. (1998). Career decidedness types: A literature review. The Career Development Quarterly, 46(4), 386-403. Doi:10.1002/j.2161-0045.1998.tb00715.x Güneş, A. M. ve Buluç, B. (2017). Sınıf öğretmenlerinin teknoloji kullanımları ve öz yeterlilik inançları arasındaki ilişki. TÜBAV Bilim Dergisi, 10(1), 94-113. Günhan Cantürk, B. ve Başer, N. (2007). Geometriye yönelik öz-yeterlik ölçeğinin geliştirilmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33, 68-76. Gürbüz, S. ve Şahin, F. (2017). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık. Hirschi, A. ve Lage, D. (2007). The relation of secondary students career-choice readiness to a six-phase model of career decision making. Journal of Career Development, 34(2), 164-191. Doi:10.1177/0894845307307473 Işık, E. (2012). The relationship of career decision self-efficacy, trait anxiety, and affectivity among undergraduate students. Psychological Reports, 111(3), 805–813. Doi:10.2466/01.09.10.PR0.111.6.805-813 İşcan, Ö. ve Çakır, S. (2016). Mentorluk ve psikolojik güçlendirmenin öz yeterlilik algısına etkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 21(1), 1-15. Jaensch, V. K., Hirschi, A. ve Freund, P. A. (2015). Persistent career indecision over time: Links with personality, barriers, self-efficacy, and life satisfaction. Journal of Vocational Behavior, 91, 122-133. Doi:10.1016/j.jvb.2015.09.010 Kalaycı, Ş. (2006). SPSS uygulamaları çok değişkenli istatistik teknikleri. Ankara: Asil Yayınları. Karaman, S. ve Bakırcı, F. (2010). Türkiye’de lisansüstü eğitim: Sorunlar ve çözüm önerileri. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 5(2), 94- 114. Kartopu, S. (2012). Lise öğrenci ve öğretmenlerinin durumluk ve sürekli kaygı düzeylerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi. İlahiyat Fakültesi Dergisi, 17(2), 147-170. Kaya, M. ve Varol, K. (2004). İlahiyat fakültesi öğrencilerinin durumluk sürekli kaygı düzeyleri ve kaygı nedenleri (Samsun örneği). Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 17(17), 31-63. Koyuncu, A. (2015). Kariyer kararı yetkinlik beklentisinin yordayıcıları olarak kaygı ve öznel iyi oluş (Yüksek Lisans Tezi). Mevlana Üniversitesi, Konya. Linnenbrink, E. A. ve Pintrich, P. R. (2003). The role of self-efficacy beliefs in student engagement and learning in the classroom. Reading & Writing Quarterly: Overcoming Learning Difficulties, 19(2), 119-137. Doi:10.1080/10573560308223 Lounsbury, J. W., Tatum, H. E., Chambers, W., Owens, K. ve Gibson, L. W. (1999). An ınvestigation of career decidedness in relation to “big five” personality constructs and life satisfaction. College Student Journal, 33(4), 646-652. Doi:10.1177/1069072704270272 Luszczynska, A., Scholz, U. ve Schwarzer, R. (2005). The General self-efficacy scale: Multicultural validation studies. The Journal of Psychology, 139(5), 439-457. Doi:10.3200/JRLP.139.5.439-457 Luthans, F., Avolio, B., Avey, J. B. ve Norman, S. M. (2007). Positive psychological capital: Measurement and relationship with performance and satisfaction. Personnel Psychology, 60, 41-572. Doi:10.1111/j.1744-6570.2007.00083.x Madhlangobe, L., Chikasha, J., Mafa, O. ve Kurasha, P. (2014). Persistence, perseverance, and success (pps): a case study to describe motivational factors that encourage. Zimbabwe open university old students to enroll, persist, and graduate with master’s and doctorate credentials. SAGE Open, 1-15. Manav, F. (2011). Kaygı kavramı. Toplum Bilimleri Dergisi, 5 (9), 201-211. Mevzuat Bilgi Sistemi (2023). Lisansüstü eğitim ve öğretim yönetmeliği. https://www. mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=21510&MevzuatTur=7&- MevzuatTertip=5 (Erişim tarihi: 21 Aralık 2023). Miller, A. D. (2011). Career Decidedness, Meaning in Life, and Anxiety: A Mediation/Moderation Model (Unpublished Master of Arts Thesis). Southern Illinois University, Carbondale. Park, I., Lee, J., Kim, M., Kim, J. ve Jahng, S. (2019). Affect in daily career decision self‐efficacy and career choice anxiety. The Career Development Quarterly, 67(4), 313–326. Doi:10.1002/cdq.12201 Polat, F. B. (2022). Kariyer stresinin ve kariyer kararlılığının psikolojik iyi oluş üzerindeki etkisi. Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(2), 62-80. Doi:10.53443/anadoluibfd.1112084 Salas, E. ve Cannon-Bowers, J. A. (2001). The science of training: a decade of progress. Annual Review of Psychology, 52, 471-499. Doi:10.1146/annurev.psych.52.1.471 Shin, Y. J. ve Lee, J. Y. (2019). Self-focused attention and career anxiety: The mediating role of career adaptability. The Career Development Quarterly, 67(2), 110–125. Doi:10.1002/cdq.12175 Siyez, D. M. ve Mutlu Çaykuş, T. (2020). Yaşam boyu kariyer gelişimi. Ankara: Pegem Akademi. Takıl, N. B. ve Sarı, B. A. (2019). Trait anxiety vs career anxiety in relation to attentional control. Current Psychology, 40(5), 2366-2370. Doi:10.1007/s12144-019-0169-8 Taş, A. ve Aytaç, T. (2021). Kariyer planlama ve geliştirme. Ankara: Anı Yayıncılık. Tınaz, P. (2013). Çalışma yaşamından örnek olaylar. İstanbul: Beta Yayıncılık. Topçu Seçim, G. (2019). Zihinsel yetersizliği olan çocuğa sahip annelerin sürekli kaygı ve uyum düzeyleri. Ankara: Anı Yayıncılık. Tutar, H. (2020). Kariyer planlaması ve yönetimi. Ankara: Seçkin Yayıncılık. Van Dijk, M. (2009). Employeeself-efficacy and job stressduring organizational change: The mediatingeffect of risk perception (Master Thesis). University of Twente, Utrecht. Vignoli, E. (2015). Career indecision and career exploration among older French adolescents: The specific role of general trait anxiety and future school and career anxiety. Journoul of Vocational Behavior, 89, 182-191. Doi:10.1016/j.jvb.2015.06.005 Wisker, G. (2007). The postgraduate research handbook. New York: Red Global Press. Yükseköğretim Kurulu (2023). Yükseköğretim bilgi yönetim sistemi. https://istatistik.yok.gov.tr/ (Erişim tarihi: 21 Aralık 2023).