acujff Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi 2146-1880 2146-698X Artvin Çoruh University 10.17474/artvinofd.954066 Forest Industry Engineering Orman Endüstri Mühendisliği Effects of altitude on some seedling quality characteristics of Carpinus betulus L. (Common Hornbeam) and Carpinus orientalis Mill. (Oriental Hornbeam) Carpinus betulus L. (Adi Gürgen) ve Carpinus orientalis Mill. (Doğu Gürgeni) fidanlarının bazı kalite özellikleri üzerine yükseltinin etkisi https://orcid.org/0000-0003-4594-8148 Atar Fahrettin KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ, ORMAN FAKÜLTESİ 11 19 2021 22 2 257 265 06 17 2021 09 13 2021 Copyright © 2000, Artvin Coruh University Journal of Forestry Faculty 2000 Artvin Coruh University Journal of Forestry Faculty

This study aims to determine some morphological characteristics of two-year-old common hornbeam (Carpinus betulus L.) and oriental hornbeam (Carpinus orientalis Mill.) seedling and to determine the quality classes of the seedlings according to Turkish Standards Institute’s (TSI) seedling quality standards and sturdiness quotient values. As a study material, two-year-old common hornbeam and oriental hornbeam seedlings, grown from seed obtained from three different altitudes as lower (0-400 m), mid (400-800 m) and upper (800-1200 m) in the Trabzon-Maçka watershed were used. The seedlings were grown in seedbeds in open nursery conditions of Karadeniz Technical University Forestry Faculty Research and Application Greenhouse. Seedling length and root collar diameter were measured in two-year-old seedlings. The sturdiness quotient was calculated with the data of the measured seedling morphological characteristics. Quality classes were classified according to TSI seedling quality standards determined for hornbeam seedlings. The highest mean seedling length for common hornbeam was determined as 48.76 cm at the 3rd altitude level, while the highest mean seedling length for oriental hornbeam was found as 38.90 cm at the 2nd altitude level. The mean root collar diameters for were varied between 4.97-5.23 mm in common hornbeam and 4.62-5.09 mm in oriental hornbeam. As a result of variance analysis, statistically significant differences (p

Çalışmada iki yaşındaki adi gürgen (Carpinus betulus L.) ve doğu gürgeni (Carpinus orientalis Mill.) fidanlarının bazı morfolojik özelliklerinin belirlenmesi ve fidanların TSE fidan kalite standartları ve gürbüzlük indisi değerlerine göre kalite sınıflarının tespit edilmesi amaçlamaktadır. Çalışma materyali olarak, Trabzon-Maçka havzasının üç farklı yükseltisinden (0-400 m, 400-800 m, 800-1200 m) toplanan tohumlardan yetiştirilmiş 2+0 yaşındaki Adi gürgen ve doğu gürgeni fidanları kullanılmıştır. Fidanlar Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi Araştırma ve Uygulama Serası açık alan fidanlık koşullarında yetiştirilmiştir. İki yaşındaki fidanlarda fidan boyu ve kök boğaz çapı değerleri ölçülmüştür. Ölçümü yapılan fidan morfolojik karakterine ait veriler ile gürbüzlük indisi değeri hesaplanmıştır. Ayrıca, gürgen fidanı için belirlenmiş Türk Standartları Enstitüsü (TSE) fidan kalite standartlarına göre kalite sınıfları tasnifi yapılmıştır. Çalışma sonucunda, yükseltiler arasında en yüksek ortalama fidan boyu adi gürgende 48.76 cm ile 3. yükseltide, doğu gürgeninde 38.90 cm ile 2. yükseltide elde edilmiştir. Ortalama KBÇ değerleri adi gürgende 4.97-5.23 mm, doğu gürgeninde 4.62-5.09 mm arasında değişmektedir. Varyans analizi sonucunda, yükseltiler arasında fidan boyu ve gürbüzlük indisi açısından %95 güven düzeyinde istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar (p

 Carpinus betulus Carpinus orientalis variation morphology sturdiness quotient Carpinus betulus Carpinus orientalis varyasyon morfoloji gürbüzlük indisi Abildtrup J, Riis J, Jellesmark TB (1997) The reservation price approach and internationally efficient markets. J. For. Econ. 3:229-246 Aksu Y, Tilki F (2015) Orijin ve tohum büyüklüğünün Quercus pontica fidanlarının yaşama yüzdesi ve morfolojik özellikleri üzerine etkisi. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi 16(2):216-226. Aldhous JR (1994) Nursery policy and planning. Forest Nursery Pratice. In JR Aldhous and WL Mason (Eds.), Forestry Commission Bulletin, London, U.K. 111 pp 1-12 Anonymous (1988) TSE Yapraklı orman ağacı fidanları. TS 5624, Ankara Anonymous (2015) Türkiye Orman Varlığı Kitabı. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Orman Genel Müdürlüğü, Geçmişten Bugüne Ulusal Orman Alanlarımızın Durumu, Yayınlar, Ankara Anşin R, Özkan ZC (2006) Tohumlu Bitkiler (Spermatophytha) Odunsu Taksonlar. KTÜ Orman Fakültesi, Genel Yayın No: 167, Fakülte Yayın No: 19, Trabzon Apholo P, Rikala R (2003) Field performance of silver-birch planting-stock grown at different spacing and in containers of different volume. New Forests 25:93-108 Atar F, Turna İ (2018) Fruit and seedling diversity among sweet chestnut (Castanea sativa Mill.) populations in Turkey. Šumarski list 142(11-12):611-619 Atar F, Atar E, Bayraktar A, Turna İ (2018) Growth performance in seedlings of common hornbeam (Carpinus betulus L.) in nursery conditions. International Congress on Engineering and Life Sciences, 26 - 29 Nisan, Kastamonu Ayan S, Tilki F (2007) Morphological attributes of oriental spruce (Picea orientalis (L.) Link.) seedlings grown in peat-based media amended with natural zeolite. Acta Agronomica Hungarica 55:363-373 Ayan S (2002) Tüplü doğu ladini (Picea orientalis (L.) Link.) fidanı büyüme ortamları özellikleri ve üretim tekniğinin belirlenmesi. Doğu Karadeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü, 11, 72 s, Trabzon Ayan S, Gedi̇k F, Yer Çeli̇k EN, Gülseven O, Yılmaz E, Akın Ş, Özel H (2020) Bazı geniş yapraklı orman ağacı fidanlarının morfolojik özellikleri. Bartın Orman Fakültesi Dergisi 22(1):245-255 Bilgin S (2019) Fıstıkçamı (Pinus pinea L.), palamut meşesi (Quercus ithaburensis Decne. subsp. macrolepis (Kotschy) Hedge and Yalt.) ve saçlı meşe (Quercus cerris L.) fidanlarının fidan kalite özelliklerinin belirlenmesi. Türkiye Ormancılık Dergisi 20(4): 297-304 Bland JM, Altman DG (1996) Statistics notes: measurement error proportional to the mean, British Medical Journal 313, 106. Bobrov EG (1970) Carpinus L., In Flora of the U.S.S.R., Keter Press, Jerusalem, Israel, ed. N. Landau, 5, 202-207 Browicz G (1982) Chronology of Trees and Shrubs in South-west Asia and Adjacent Regions. Polish Scientific Publishers, Warszawa-Poland, pp 172 Çanakçı ZE (2011) İran palamut meşesinde ekim sıklığı ve derinliğinin bazı morfolojik fidan özellikleri üzerine etkisi. Artvin Çoruh Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Artvin, 45 s Çiçek E, Çiçek N, Tilki F, (2011) Four-year field performance of Fraxinus angustifolia Vahl. and Ulmus laevis Pall. seedlings grown at different nursery seedbed densities. Res J For 5:89-98 Cleary BD, Zaerr JB (1984) Guidelines for measuring plant moisture stress with a pressure chamber. PMS Instrument Co., 2750 N. W. Royal Oaks Drive, Corvallis, Oregon 97330, 15, USA Demirci A (2006) Silvikültürün Temel İlkeleri, KTÜ Orman Fakültesi, Ders Notları Serisi No: 83, Trabzon Dirik H (1991) Kızılçam (Pinus brutia Ten.)’da bazı önemli fidan karakteristikleri ile dikim başarısı arasındaki ilişkiler. İstanbul Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi, İstanbul, 116 s Dirr MA (1998) Manual of woody landscape plants; their ıdentification, ornamental characteristics, culture, propagation and uses, 5 th Ed., Stipes Publishing L.L.C., Champaign, Illinois, U.S.A., pp 1187 Donahue JK, Upton JL (1996) Geographic variation in leaf, cone and seed morphology of Pinus greggii in navite forests. Forest Ecology and Management 82(1-3):145-157 Duryea ML (1985) Evaluating seedling quality: importance to reforestation. In: Proceedings of a workshop: Evaluating seedling quality: principles, procedures, and predictive abilities of major tests. Workshop held October 16–18, 1984. Corvallis: Forest Research Laboratory, Oregon State University. ISBN 0-87437-000-0 Genç M (1992) Doğu Ladini (Picea orientalis (L.) Link.) fidanlarına ait bazı morfolojik ve fizyolojik özelliklerle dikim başarısı arasındaki ilişkiler. KTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi, Trabzon, 284 s Gezer A, Yücedağ C (2006) Ormancılıkta ekim ve dikim yoluyla ağaçlandırma tekniği. SDÜ Orman Fakültesi Yayınları. No: 63, Isparta Gülseven O, Ayan S, Özel HB, Yer EN (2019) Farklı doğu kayını (Fagus orientalis Lipsky.) populasyonlarına ait fidanların morfolojik ve fizyolojik karakteristikleri. Türkiye Ormancılık Dergisi 20(3):180-186 Güney D (2009) Doğu kayını’nda (Fagus orientalis Lipsky) bazı coğrafik varyasyonların morfogenetik olarak belirlenmesi. Karadeniz Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Doktora Tezi, Trabzon, 173 s Haase DL (2008) Understanding forest seedling quality: measurements and interpretation tree planters. Notes 52(2):24–30 Hatipoğlu E (2013) Doğu gürgeni (Carpinus orientalis Miller) ’nde yükseltiye bağlı olarak bazı morfolojik karakterlerin ve çimlenme özelliklerinin araştırılması. Karadeniz Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Trabzon, 107 s Hora B (1981) The Oxford Encyclopedia of Trees of the World, Oxford Unviersity Press, Oxford, U.K. pp 288 Huss J, Kahveci O (2009) Türkiye’de doğaya yakın yapraklı orman işletmeciliği. OGEM-VAK yayını Ivetić V, Grossnickle S, Škorić M (2016) Forecasting the field performance of Austrian pine seedlings using morphological attributes. iForest 10:99–107 Jacobs DF, Salifu KF, Seifert JR (2005) Relative contribution of initial root and shoot morphology in predicting field performance of hardwood seedlings. New For. 30: 235–251 Jaenicke H (1999) Good tree nursery practices: practical guidelines for research nurseries. ICRAF, Nairobi, pp 8–15 Johnson JD, Cline ML (1991) Seedling quality of southern Pines. Chapter 8: forest regeneration manual. Edited by Duryea ML, Dougherty PM. Volume 36 of series Forestry Sciences. pp 143–159 Kahveci O, Tüfekçioğlu U (1998) Ülkemizde hızlı gelisent türlerle yapılan çalışmaların değerlendirilmesi. Hızlı gelişen türlerle yapılan ağaçlandırma çalışmalarının değerlendirilmesi ve yapılacak çalışmalar, Orman Bakanlığı. Ankara Kestek D (2012) Sapsız meşe türünde yapılan seyreltmenin fidanların bazı morfolojik kalite kriterleri üzerine etkisinin araştırılması, Artvin Çoruh Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Artvin, 53 s Krüssmann G (1984) Manual of Cultivated Broad-Leaved Trees and Shrubs. Vol. 1, A-D, Timber Press, Inc, Portland, Oregon, U.S.A., p 448 Larsen HS, South DB, Boyer JM (1986) Root growth potential, seedling morphology and bud dormancy carreiate with survival of lob-lolly pine seedlings planted in December in Alabama. Tree Physiology 1(41):253-263 Löf M, Thomsen A, Madsen P (2004) Sowing and transplanting of broadleaves (Fagus sylvatica L., Quercus robur L., Prunus avium L. and Crataegus monogyna Jacq.) for afforestation of farmland. Forest Ecology and Management 188(1-3) 113-123 Manas P, Castro E, De las Heras J (2009) Quality of maritime pine (Pinus pinaster Ait.) seedlings using waste materials as nursery growing media. New Forests 37:295-311 Mattsson A (1997) Predicting field performance using seedling quality assessment. New For. 13:227–252 Mexal JG, Landis TD (1990) Target seedling concepts: height and diameter. In: Rose R, Campbell SJ, Landis TD, editors. Proceedings, Western Forest Nursery Association, Aug 13-17 Nyoka BI, Kamanga R, Njoloma J, Jamnadass R, Mng’omba S, Muwanje S (2018) Quality of tree seedlings produced in nurseries in Malawi: an assessment of morphological attributes. Forests Trees and Livelihoods 27(2):103-117 Pipinis E, Milios E, Kiamos N, Mavrokordopoulou O, Simiris P (2012) Effect of stratification and pre-treatment with gibberellic acid on seed germination of two Carpinus species. Seed Science and Technology 40:21-31 Ritchie GA (1984) Assessing seedling quality. In: Duryea ML, Landis TD, editors. Forest nursery manual: production of bareroot seedlings. The Hague: Martinus Nijhoff Publishers, pp 243–259 Semerci A (2002) Sedir (Cedrus libani A. Rich.) fidanlarına ait bazı morfolojik ve fizyolojik karakteristikler ile iç anadolu’daki dikim başarısı arasındaki ilişkiler, İç Anadolu Ormancılık Araştırma Müdürlüğü, Teknik Bülten No: 279, Ankara, 142 s Şevik H, Ayan S, Demircioğlu N, Sıvacıoğlu A (2003) Kastamonu - Gölköy orman fidanlığı çıplak köklü geniş yapraklı orman ağacı fidanlarının TSE normlarına göre değerlendirilmesi. Gazi Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi 3(2):233-245 Shafiei AB, Akbarinia M, Jalali G, Hosseini M (2010) Forest fire effects in beech dominated mountain forest of Iran. Forest Ecology and Management 259:2191-2196 Şimşek Y (1987) Ağaçlandırmada kaliteli fidan kullanma sorunları, Ormancılık Araştırma Enstitüsü Dergisi 33(65):5-29 South DB, Harris SW, Barnett JP, Hainds MJ, Gjerstad DH (2005) Effect of container type and seedling size on survival and early height growth of Pinus palustris seedlings in Alabama U.S.A. For Ecol Manage. 204:385–398 Sykes MT, Prentice IC (1996) Climate change, tree species distribution and forest dynamics: A case study in the mixed conifer/northern hardwood Zone of Europe. Clim. Change 34:161-177 Thompson BE (1985) Seedling morphological evaluation- What you can tell by looking. Evaluating seedling quality: Principles, procedures, and predictive abilities of major tests, M.L. Duryea (ed.), Forest Research Laboratory, Oregon State University, Corvallis, OR, 59-71 Tuttle CL, South DB, Golden MS, Meldahl RS (1987) Relationship between initial seedling height and survival and growth of loblolly pine seedlings planted during a droughty year. Southern Journal of Applied Forestry 11(3):139-143 Üçler AÖ, Gülcü S, Bilir N (2000) Anadolu karaçamı ve kızılçam'da tohum kaynağı-morfolojik fidan kalitesi ilişkileri. Bildiri Özetleri Kitapçığı s, 39. II. Ulusal Fidancılık Sempozyumu, Eylül, İzmir Yahyaoğlu Z, Genç M (2007) Fidan Standardizasyonu. Standart Fidan Yetiştirmenin Biyolojik ve Teknik Esasları, SDÜ Orman Fakültesi Yayın, 75, 555 s Yahyaoğlu Z, Güney D, Turna İ, Atar F (2012) Fıstıkçamı (Pinus pinea L.)’nda bazı morfolojik özelliklere bağlı varyasyonların belirlenmesi. KSÜ Doğa Bilimleri Dergisi 234-239 Yaltırık F (1982) Flora of Turkey and Aest Eagen Island, Universty Press, Edinburgh., Ed. P.H. Davis, 7, p 684 Yer EN, Ayan S (2011) Eskişehir Orman Fidanlık Koşullarında Yetiştirilen Çıplak Köklü Toros Sediri ve Anadolu Karaçam Fidanlarının Gelişim Dönemleri. K.Ü. Orman Fakültesi Dergisi 11(2):219-227 Yılmaz M (1995) Karaçam Fidanlarının kalite sınıflarının belirlenmesi üzerine araştırmalar, Ormancılık Araştırma Enstitüsü Yayınları 238-241:5-37