Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi

2602-2788 2717-7289

Ataturk University

AKSU KÖYÜ KİREÇ OCAKLARI

https://orcid.org/0000-0002-4633-5688

Sağlam

Temel

Şükrüpaşa İlkokulu Yakutiye Erzurum

12 27 2019

63 305 324 10 09 2019 12 26 2019

1970

Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi

Geleneksel mimarininoluşturulmasında, inşa evrelerinin birçok yerinde karşılaştığımız kireç, çok eskiçağlardan itibaren bilinen ve kullanılan bir malzemedir. Erzurum ve çevresindemeydana getirilen anıtsal yapılarda; Horasan harcı olarak bilinen, duvar örgüharcı karışımının ana maddesi, sıva harcı karışımının ana maddesi ile sıva üstübadana uygulamalarında gördüğümüz kireç, belli noktalardan temin edilmektedir.Mimariye kireç temin noktalarından birisi olan Aksu Köyü kireç ocakları,Osmanlı döneminden başlayarak yakın zamana kadar kullanılagelmiştir. Eskiyöntemlerle yapılan kireç üretimi alanı ve kalıntısı günümüze kadar ulaşamamışolsa da yöredeki bilirkişiler tarafından sözlü nakil yöntemi ileanlatılmaktadır. Harman ve havuz ocak adı verilen geleneksel kireç ocaklarınınOsmanlı dönemi yapımı oldukları bilinmektedir. Aksu Köyü düşey fırınlı kireçocaklarından günümüze gelebilen en eski olanı 1892 yılına tarihlenmektedir.Kompleks olarak yapılan kireç ocaklarının ana yapısını kireç ocağıoluşturmaktadır. Fırın adı da verilen ocağın dışında; elek, ayıklama ve yüklemerampası ile işçi damı binaları bulunmaktadır. Tamamen insan gücü ileçalıştırılan bu ocaklar, 1980’li yıllara kadar faal olarak bölgenin kireçihtiyacının çoğunu karşılamıştır. Günümüzde işlevini modern fabrikaişletmelerine devreden geleneksel kireç ocakları birer birer yokolmaktadır.

Aksu Köyü kireç kireç ocağı

Akman M.S. (1997). “Building Materials in Early ages of Mankind”, Int. Conf. on Studies of Ancient Structures, Faculty of Architecture of Yıldız Technical Uni., İstanbul, 177-186.Akman, S. (2003/4). “Yapı Malzemelerinin Tarihsel Gelişimi”, Türkiye Mühendislik Haberleri Dergisi, Sayı 426, İstanbul, 30-36. Akman, S.(1986). “Horasan Harcı ve Betonunun Tarihi ve Teknik Özellikleri”, II. Uluslar arası Türk İslam Bilim ve Teknoloji Tarihi Kongresi, İstanbul. Akman, S.(1990). Yapı Malzemeleri, İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul: İnşaat Fakültesi Yayınları.Akyol, Cengiz (2012). Mimarlık Üzerine On Kitap Vitrivius, 13 Eylül 2019 tarihinde https://www.academia.edu.tr adresinde erişildi.Ashurst, J.N. (1983). Practical Building Conservation-Mortars, Plasters and Renders, V., 3, London: English Heritage Technical Handbook.Böke, H; Akkurt, S; İpekoğlu, B. (2004). “Tarihi Yapılarda Kullanılan Horasan Harcı ve Sıvalarının Özellikleri”, Yapı Dergisi 65, 90-95 Böke, H; Akkurt, S; İpekoğlu, B; Uğurlu, E. (2007). “Onarım Amaçlı Horasan Harç ve Sıvaların Hazırlanması”, Mimarlıkta Malzeme Dergisi, 8-19. Çiçek, T. (1999) “Kireç ve Kullanımı”, 3. Endüstriyel Hammaddeler Sempozyumu, İzmir, 184‐194.Dal, M; Öcal, A. D. (2013). “Investigations on Stone Weathering of Ottoman Archi‐ tecture: A KirklareliHizirbeyKulliye Case Study”, Paripex ‐ Indian Journal of Research, Volume: 2, Issue : 11, 1‐6. Dal, M; Öcal, A. D. (2013/1). “Limestone In Islamic Religious Architecture: Istanbul And Turkish Thrace”, METU (Middle East Technical University), JFA (Jour‐ nal Of The Faculty Of Archıtecture), 29‐44.Eriç, M. (1994). “Yapı Fiziği ve Malzemesi”, İstanbul: Literatür Yayıncılık.Esin, U (1996). “Aşıklı, Ten Thousand Years ago: A Habitation Model from Central Anatolia”, ibid 6, 31-42.Evliya Çelebi bin Derviş Mehemmed Zıllî, (2011). Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi 2. Kitap, Hazırlayanlar: Zekeriya Kurşun, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, İstanbul.Güleç, A. (1992). Bazı Tarihi Anıt Harç ve Sıvaların İncelenmesi, Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. Günay, R.(2002). Geleneksel Ahşap Yapılar Sorunları ve Çözüm Yolları, İstanbul: Birsen Yayınevi.Karademir, Z. (2018). “XVIII. Yüzyılda Osmanlı Ülkesinde Kireç üretimi ve Tüketimi”, Tarihin peşinde-Uluslararası Tarih ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, S. 19, 541‐570.Kılıç, İ. (2007). “Horasan Harç ve Sıvaları”, Tarihi Eserlerin Güçlendirilmesi ve Geleceğe Güvenle Devredilmesi Sempozyumu-1, Malzeme Araştırmaları, ODTÜ, Ankara, 277-286. Kitab-ı Mukaddes, Tevrat, Eski Ahitler, Türkçe Baskı, Çıkış (Exodus), bölüm 5, Tekvin-Yaradılış (Genesis), bölüm 11, Tesniye-Kolaylaştırma (Deuteronomy), bölüm 27.Köşklü, Z. (2005). “Eski Erzurum Mutfağında Tandır: Yapılışı, Kullanımı ve Doğu Anadolu’daki Yeri Üzerine”, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), Eskişehir, 155-178.Malinowski, R; Garfinkel, Y. (1991). “Prehistory of Concrete”, ACI Concrete International, March, 62-68.Mavi, Ö. (2000). “Kireç Harç ve Sıvaların Fiziksel ve Mekanik Özelliklerinin İyileştirilmesi”, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. Moropoulou A; Bakolas A; Bisbikou, K. (2000). “Investigation of the technology of historic mortars”, J. Cultural Heritage 1, 45-58.Özkan, H. (2016). Bizans Mimarisi Ders Notları, Erzurum: Eser Ofset.Parlakyıldız, M.(2008). Hammadde Olarak Kireçtaşı ve Üretilen Kirecin Standartlara Uygunluğunun araştırılması, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Çukurova Üniversitesi fen Bilimleri enstitüsü, Adana.Pusat, S.E. (2002). “Tarihi Yapıların Onarımında Kullanılacak Harç Üretimi”, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. Sabbioni, C; Zappia, G. (1997). “Sulphur and Carbon Compounds on Damaged Mortars in Ancient Masonry”, 4th International Symposium on the Conservation of Monuments in the Mediterranean, C-1, Rodos. Satongar, Ş. (1994) “İstanbul Şehir Surları Horasan Harçları Üzerine Bir Araştırma”, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. Sickels, B.L. (1981). “Organics vs. Synthetics: Their Use as Addivities in Mortars”, Cements and Grouts Used in Conservation of Historic Buildings, Roma, 25- 52.Straub, H. (1964). History of Civil Engineering, MIT Press, Cambridge MA.Şahin, K. (2007). “Konya Kadı İzzeddin Mâristân-ı Atik (Hastanesi) ve Sultan Âlaaddin Keykubat Dârüşşifâsı”, Vakıflar Dergisi, S. 30, Ankara, 103-116.Usûl-i Mi’mârî-i Osmânî, (2011). Selman Soydemir (Haz.), İstanbul: Çamlıca Yayınları.