Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1303-295X Ataturk University MEHMET ÂKİF’TE MİLLÎ BİRLİK DÜŞÜNCESİ Bilgiz Musa 12 30 2009 0 32 11 34 01 13 2011 Copyright © 1975, Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1975 Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi

Âkif, hayatı boyunca vatanını ve milletini sevmiş ve bu yolda hiçbir fedakârlıktan kaçınmamıştır. O, milletini severken ırk üstünlüğü iddiasında bulunmamıştır. Çünkü İslam'a göre ırk ögesi, insanlara fıtrî bir üstünlük sağlamamaktadır. Âkif, milletleri parçalayan ve yok olmaya sürükleyen ırkçılığa şiddetle karşı çıkmış ve onunla mücadele etmiştir. Âkif, milliyetçi ayrılıklar karşısında birliği ve kardeşliği tavsiye etmiştir. Bunun dini ve insani bir zorunluluk olduğunu bütün gücüyle haykırmıştır. Birlik ve beraberliği tavsiyede, Âkif‟in dayandığı kaynak dindir. Âkif‟e göre din, insanlar arasındaki birliği sağlayan en kuvvetli bağdır. O, birlik ve beraberlikten uzaklaşmayı Allah‟tan uzaklaşmak olarak değerlendirir

 Mehmet Âkif Irkçılık Kur‟an İslam Okay, M. Orhan - Düzdağ, M. Ertuğrul “Mehmet Akif Ersoy”, İslam Ansiklopedisi, TDV, 28 / 434 Meriç, Cemil, Kültürden İrfana, İnsan Yayınlan, İstanbul, 1986, s. 223 Okay, M. Orhan - Düzdağ, M. Ertuğrul, c. 28 / 434-436 Sebilu‟r-Reşad, c. 9-2, Sayı: 231-49, s. 390-392. Düzdağ, Ertuğrul, Mehmet Akif Ersoy Hakkında Araştırmalar 1, İFAV. Yay., İst. 1987,, s.73. Topçu, Nurettin, Mehmet Akif, Dergah Yay., İst., 1998, s.38 Timurtaş, Faruk Kadri, Mehmet Akif ve Cemiyetimiz, Kültür ve Turizm Bak.,Yay., Ank., 1987, s.53; Kabaklı, Ahmet, Mehmet Akif, Türk Edebiyat Vakfı Yay., İst., 1984, s. 67 Kabaklı, s. 43, 52 Sebilü‟r-Reşâd, c. 8-1, Sayı: 208-26, s. 493-494. Esed, Muhammed, Kur‟an Mesajı, çev., Cahit Koytak-Ahmet Ertürk, İşaret Yay., İst., 1996, III, 1058, dipnot: 16 Acluni, İsmail b. Muhammed, Keşfu‟l-Hafa, Daru’l-Kutubi’l-İlmiyye, Beyrut, 1988, 1/312, hadis no: 1007 ; İbn Ebi Dünya, Mekârimu‟l Ahlak, Abdullah Ebu Bekr el-Kureşi, Mektebetu’l-Kur’an, Kahire, 1411, s. 18 Tirmizi, Tefsir, 49; el-Muttaki, el-Hindi, Kenzu‟l -Ummal, Müessesetü'r-Risâle, Beyrut, 1989, 1/ 452; hadis no: 1296 Elmalılı, Muhammed Hamdi Yazır, Hak Dini Kur'ân Dili, Eser Kitabevi, İst, 1971, 6/4479 Sebilu‟r-Reşad, C.8-1, Sayı: 192-11, s. 193-194; Abdulkadiroğlu, Abdulkerim - Abdulkadiroğlu, Nuran, Mehmed Akif‟in Kur‟an-ı Kerim‟i Tefsiri Mev‟ıza ve Hutbeleri, Diyanet İşleri Başk. Yay., Ank., 1991, s.35; Şengüler, İsmail Hakkı, Açıklamalı Mehmed Akif Külliyatı, Hikmet Neşriyat, İst., 1992, C. 9/61 Sebilu‟r-Reşad, c.8-1, Sayı: 198-16, s. 293-294. Sebilu‟r-Reşad,c.9-2, Sayı: 212-30, s. 62-63; konunun şiirsel ifadeleri için bkz., Safahat, s.178-179; 205; 461-462. Sebilu‟r-Reşad, c.9-2, Sayı: 213-31, s. 81-82. Konuyla ilgili âyetler için bkz. Bakara, 2/130, 135; Al-i İmran, 3/95; Nisa, 4/125; En’am, 6/161; Nahl,16/123; Hac, 22/78. Sebilu‟r-Reşad, c.9-2, Sayı: 214-32, s.101-102. Buhari, Mesacid, 54, Mezalim, 6, Edeb, 36; Müslim, Birr ve’s-Sıla, 45; Tirmizi, Birr ve’s-Sıla, 18; Nesai, Zekat, 67; İbn hibban, Sahihu İbn Hibban, Müessesetu’r-Risale, Beyrut, 1993, 6/163 Sebilu‟r-Reşad, c. 9-2, Sayı: 230-48, s. 373-376 Ersoy, Mehmet Akif, Safahat, Haz: M. Ertuğrul Düzdağ, Kültür Bakanlığı Yay., Ankara, 1987, s. 163164 Ersoy, Safahat, s.187; kaltaban: namus duygusundan yoksun olan kişi Buhari, İman, 6; Müslim, Îmân, 17; Tirmizî, Kıyâme, 59; Nesâî, Îmân, 19, 33; İbn-i Mâce, Mukaddime, 9, Cenâiz, 1; Dârimî, İsti'zân, 5, Rikâk, 29. Enfal, 8/25 Ersoy, Safahat, s. 249-251 Ersoy, Safahat, s.273 Ersoy, Safahat, s.278 Ersoy, s.249 Ersoy, s. 423 Erkân: Direkler, temeller Ersoy, s. 424 Sebilu‟r-Reşad, c. 9-2, Sayı: 212-30; s.62-63 Sebilu‟r-Reşad, c. 15, sayı: 382, s.331-332 Sebilu‟r-Reşad, c. 8-1, sayı: 195-13, s.233-234 Ersoy, s. 423-424 Sebilu‟r-Reşad, c. 9-2, Sayı: 213-31, s. 81-82 Okay, Orhan, Mehmet Akif Bir Karakter Heykelinin Anatomisi, Akçağ Yayınları, Ankara, 2005, s. 79, 83-84 Ersoy, s.436 Müslim, İmare, 53, 54, 57; Ebu Davud, Edeb, 112; el-Muttaki, el-Hindi, 3/916, hadis no: 7657 Bkz. Fatır, 35/28 Sebilu‟r-Reşad, c. 18, sayı: 465, s. 267-271 Şengüler, c. 9, s. 144, 253, 254. Ersoy, s. 188 Sebilu‟r-Reşad, c. 8-1, sayı: 198-16, s. 293-294 Müslim, Birr, 33; İbn Mâce, Zühd, 9; İbn Hibban, 2 /119; Ebu Nuaym, Hilyetu‟l-Evliya, Daru’l-Kitabi’lArabi, Beyrut, 1405, 7/124 Ayrıca bkz. et-Taberî, Ebu Cafer Muhammed b. Cerir, Camiu'l-Beyan an Te„vili Ayi‟l-Kur'ân, tah: M. Muhammed Şakir, Daru'l-Maarif, Kahire, 1119, 1/514; en-Nehhas, Ebu Cafer, Meani‟l-Kur‟an, tah. M. Ali es-Sabunî, Camiatu Ümmi’l-Kura, Mekke, 1.b, 1409, 1/453; en- Nesefi, Ebu'l Berekât Abdullah, Medariku‟t-Tenzi‟l ve Hakaiku‟t-Te‟vil (Tefsiru'n-Nesefî) , Kahraman Yay., İst., 1984, 1/173; Elmalılı, 2/1152 Elmalılı, 2/1152 Sebilu‟r-Reşad, c. 9-2, Sayı: 213-30. Tefsir kaynaklarımızda hablullah’ın, taat, cemaat ve ahd anlamlarına geldiği de bildirilmiştir. Bkz. İbn Kesir, Ebu’l-Fida İsmail, Tefsiru‟l-Kur‟ani‟l-Azim, Daru Kahraman, İstanbul, 1985,2/73; Elmalılı, 2/1152 el-Kurtubi, Ebu Abdillah, el-Cami‟u li Ahkami‟l-Kur‟an, (baskı yeri ve tarihi yok), 8/27 Sebilu‟r-Reşad, c. 8-1, Sayı: 195-13, s. 233-234 İbn Hibban, 1/330; el-Muttaki, el-Hindi, 1/323, hadis no: 923; el-Münavi, Abdu’r-Rauf, Feyzu‟l-Kadir, el-Mektebetu’t-Ticariyyeti’l-Kübra, Mısır, 1356, 4/548 Şar Balkanı, Makedonya ve Kosova bölgesinin en yüksek dağıdır. www.ukid.org.tr/gora_tulin/1_bolum.pdf Sebilu‟r-Reşad, c. 9-2, Sayı: 213-30 Sebilu‟r-Reşad, c. 9-2, Sayı: 213-30 Sebilu‟r-Reşad, c. 9-2, Sayı: 213-31, s. 81-82 Sebilu‟r-Reşad, c. 8-1, Sayı: 195-13, s. 233-234 İsfehani, Rağıb, Müfredatu Elfazi‟l-Kur'ân, tah: Safvan Adnan Davudî, Daru'l-Kalem, Şam, 1997, s.269 Buhârî, Mezâlim, 5, Salât, 88; Tirmizî, Birr, 18; İbn Hibban, 1/467; Ebu Bekr el-Beyhaki, Sünenu‟lBeyhaki el-Kübra, Daru’l-Baz, Mekke, 1994, 4/90; İbn Mubarek, ez-Zühd, Daru’l-Kutubi’l-İlmiyye, Beyrut, 1/118; el-Muttaki, el-Hindi, 1/238; Hatib et-Tebrizi, Mişkatu‟l-Mesabih, Mektebetu’l-İslami, Beyrut, 1405, 3/74 Sebilu‟r-Reşad, c. 9-2, sayı: 230-248, s. 373-376 Müslim, İman, 93-94; Ebu Davud, Edeb, 131; Tirmizi, İsti’zan, 1; Kıyamet, 56; İbn Mace, Mukaddime, 9, Edeb, 11. Buhari, Edeb, 27; Müslim, Kitabu’l-Birr ve’s-Sıla ve’l-Adab, 17; el-Muttaki, el-Hindi, 1/267 Sebilu‟r-Reşad, c. 9-2, sayı: 231-49, s. 389-395 Cevizci, Ahmet, Felsefe Sözlüğü, Paradigma Yay., İst., 1999, s. 433; Emiroğlu, Kudret- Aydın, Suavi, Antropoloji Sözlüğü, Bilim ve Sanat Yay., Ank., 2003, s. 406; Marshall, Gordan, Sosyoloji Sözlüğü, çev: Osman Akınhay- Derya Kömürcü, Bilim ve Sanat Yay., Ank., 1999, s. 438; Budak, Selçuk, Psikoloji Sözlüğü, Bilim ve Sanat Yay., Ank, 2000, s. 375 Şengüler, c. 10/268