atasobed Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 1304-4990 2717-6568 Ataturk University İşgal Yıllarında Mersin (1918-1922) https://orcid.org/0000-0002-6787-4920 Bozkurt İbrahim 04 10 2018 22 1 407 435 02 05 2018 03 16 2018 Copyright © 2003, Journal of Graduate School of Social Sciences 2003 Journal of Graduate School of Social Sciences

30 Ekim 1918 tarihinde imzalananMondros Ateşkes Antlaşması sonrası Mersin, İngiltere ve Fransa tarafından işgaledilmiştir. Kentin iki ülke tarafından işgal edilmesinden yaklaşık bir yılsonra Mersin ve çevresinin askeri ve idari yönetimi, 1919 sonlarında,aralarındaki anlaşma gereği (Suriye İtilafnâmesi ile) Fransa’yabırakılmıştır. Mersin, verimli bir tarımsahasının ve çeşitli değerli madenlere sahip bir bölgenin, Çukurova’nın,demiryolu bağlantısı bulunan bir limanıdır. Fransa, hem ekonomik hem de politiknedenlerle Mersin ve çevresini işgal etmiştir.Diğer yandan politik çıkarları gereği Fransa, bölgede kendine bağlı birErmenistan kurulması doğrultusunda çalışmalar yürütmüştür. Dolayısıyla iktisadive politik hedefleri uyarınca Fransız yönetimi, işgalin ilk günlerindenitibaren kentin askeri ve idari yönetimine müdahalede bulunmuşlar; Türktoplumunu ayrıştırmaya dayalı planlarını uygulamaya koymuşlardır. Bu bağlamdaaraştırmanın odak noktasını, FransaHükümeti’nin yaklaşık üç yıllık işgal döneminde Mersin’deki sosyo-ekonomik vepolitik uygulamaları oluşturmaktadır. Bir başka deyişle, Mütareke ve ardındanbaşlayan işgal yıllarında kentin idari yönetimine ve yöneticilerine, Osmanlıyönetsel yapılanması içinde bulunmamasına rağmen “Kilikya” adlandırmasıylakurmuş oldukları bölgede, gümrük teşkilatı ve çeşitli ürünlerin ithalat-ihracatsınırlandırmaları, fiyatlara müdahale makalenin konusunu oluşturmuştur. Kentinkurtuluşunda görev almış dönemin tanıklarının anlatımıyla işgal ortamındakikargaşa, karaborsa, vurgunculuk, gasp ve cinayet olaylarına da yer verilmiştir.

 Mersin’in İşgali Fransa İngiltere B.O.A., (Başbakanlık Osmanlı Arşivi), B.E.O. (Babıâlî Evrak Odası), No: 340887 TBMM Gizli Celse Zabıtları, 24 Nisan 1336 (1920), Cilt.1, Devre.1, İçtima.1., s.5. TBMM Zabıt Ceridesi, 26.2.1337 (1921), Cilt.1, Devre.1, İçtima.1., s.434, 435, 443, 444. Harp Tarihi Vesikaları Dergisi (HTVD) Journal Officiel, 24 Dѐcembre 1920 İrade-i Milliye Gazetesi Yeni Mersin Gazetesi Tarsus Gazetesi Milliyet Gazetesi Kuvayi Milliye Dergisi Akgün, S. (1981). General Harbord’un Anadolu Gezisi ve Ermeni Meselesine Dair Raporu. İstanbul:Tercüman Yayınları Akyüz Y. (2003). “Kurtuluş Savaşımız ve Fransa’da Ermeni Propagandası”. Bilim ve Aklın Aydınlığında Eğitim, 4 (38): 47-50. Akyüz, Y. (1988). Türk Kurtuluş Savaşı ve Fransız Kamuoyu, 1919-1922. Ankara: TTK Basımevi. Ali Saib. (1340). Kilikya Faciaları ve Urfa’nın Kurtuluş Mücadeleleri. Ankara. Arıkoğlu, D. (1961). Hâtıralarım. İstanbul: Tan Gazetesi ve Matbaası. Atatürk’ün Tamim, Telgraf ve Beyannameleri IV. (1991). Ankara: TTK Basımevi. Ateş, T. (1999). Türk Devrim Tarihi. İstanbul: Der Yayınları. Ayhan, Y. (1963). Mustafa Kemal’in Pozantı Kongresi ve Adana’nın Kurtuluşu. Adana: İpek Matbaası. Bıyıklıoğlu, T. (1962). Türk İstiklal Harbi I, Mondros Mütarekesi ve Tatbikatı. Ankara: Genelkurmay Basımevi. Bozkurt, B. (2015). “Yılmaz Müfrezesi Kumandanı Şeref Genç’e Göre Mersin’in İşgali”, [Bildiri]. Erdem Ünlen vd. (Yay.Haz.) Milli Mücadele’de Güney Bölgesi Sempozyumu Bildirileri , (25-27 Aralık 2013). (ss.403-427). Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları. Cebesoy, A.F. (1953). Milli Mücadele Hâtıraları. İstanbul: Vatan Neşriyatı. Çelik, K. (1999). Milli Mücadele’de Adana ve Havalisi (1918-1922). Ankara: TTK Basımevi. Çelik, K. (2005). “Fransız İşgal Dönemi Mersin Belediye Başkanı Ahmet Hallaç’ın Anıları”. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi. XXI, (62): 695-746. Çıplak, M.N. (1968). İçel Tarihi. Ankara: Güzel Sanatlar Matbaası. Çiftçi, A. (2009). Milli Mücadele Döneminde Mersin ve Havalisinde İz Bırakanlar. Mersin: Bizim Grup Basımevi. E. Brẻmond E. (1921), La Cilicie en 1919-1920. Paris. Ener, K. (1996). Çukurova Kurtuluş Savaşı’nda Adana Cephesi. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları. Erdeha, K. (1975). Mili Mücadelede Vilayetler ve Valiler. İstanbul: Remzi Kitabevi. Erden, A. F. (1954). Birinci Dünya Harbinde Suriye Hatıraları. C.1. İstanbul. Erikan, C. (1972). Komutan Atatürk. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. Gürbüz, C. (1996). Milli Mücadelede Develi ve Ermeniler. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları. Gürün, K. (1985). Ermeni Dosyası. Ankara: TTK Basımevi. Hatipoğlu, S. (2002). “Çukurova’da Fransız-Ermeni İşbirliği (1918-1921)”. Belleten, LXVI, (247): 943-965. Hatipoğlu, S. (2015). “Milli Mücadele’de Suriye İtilâfnâmesi’nin Yeri” [Bildiri]. Erdem Ünlen vd. (Yay.Haz.) Milli Mücadele’de Güney Bölgesi Sempozyumu Bildirileri . (25-27 Aralık 2013). (ss.195-209). Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları. İlter, E. (1989). “Milli Mücadele’de ‘Doğu Lejyonu’ (Legion D’Orient)’nun Fransız İşgal Bölgesindeki Fonksiyonu”. Atatürk Yolu Dergisi. (3): 419-436. İslam, İ. (1995). Milli Mücadele’de Yeni Adana Gazetesi. Atatürk Üniversitesi. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Erzurum: Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı. İslam, İ. (2004). “Kurtuluş Savaşı Yıllarında Çukurova”. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi. XX, (58): 47-64. Kasalak, K. (1993). Milli Mücadele’de Manda ve Himaye Meselesi. Ankara: Genelkurmay ATASE Başkanlığı Yayınları. Kemal Atatürk. (1969). Nutuk (1920-27). Cilt II, İstanbul: Türk Devrim Tarihi Enstitüsü. Milli Eğitim Basımevi. Kemal Atatürk. (1969). Nutuk (Vesikalar). Cilt III, İstanbul: Türk Devrim Tarihi Enstitüsü. Milli Eğitim Basımevi. Keser, U. (2015). “Doğu Lejyonu (Legion D’Orient) ve Güney Bölgesindeki Ermeni Faaliyetleri (1918-1922)”, [Bildiri]. Erdem Ünlen vd. (Yay.Haz.) Milli Mücadele’de Güney Bölgesi Sempozyumu Bildirileri , (25-27 Aralık 2013). (ss.83-125). Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları. Kılıç Ali. (2005). Atatürk’ün Sırdaşı Kılıç Ali’nin Anıları. İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları. Kır, S. (2004). Milli Mücadele Döneminde Dörtyol ve Çevresi (1918-1922). (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü. Kocatürk, U. (1983). Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Kronolojisi, 1918-1938. Ankara: TTK Basımevi. Kurt, M. (2010). “Roma Egemenliğinde Kilikya ve Roma İç Savaşlarının Bölgedeki Yansımaları”. Tarih İncelemeleri Dergisi. XXV, (2): 483-501. Kurtuluş Savaşı’nda İçel. (1971). İstanbul: Türkiye Kuvayi Milliye Mücahit ve Gazileri Cemiyeti Mersin Şubesi Yayınları. Öke, M.K. (1986). Ermeni Meselesi. İstanbul, 1986. Aydınlar Ocağı Yayınları. Özoğuz, E. (1934). Adana’nın Kurtuluş Mücadelesi Hatıraları. İstanbul: Ülkü Matbaası. Öztoprak, İ. (1981). Kurtuluş Savaşında Türk Basını. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. Payaslı, V. (2017). “Fransız İşgalinde Osmaniye (Cebel-i Bereket) ve Rahime Hatun Üzerine Bir Değerlendirme”. Atatürk Yolu Dergisi, (61): 269-308. Sakallı, B. (1997). Milli Mücadele’nin Sosyal Tarihi (Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri). İstanbul: İz Yayıncılık. Sakarya, İ. (1984). Belgelerle Ermeni Sorunu. Ankara: Genelkurmay ATASE Yayınları. Saral, A.H. (1966). Türk İstiklal Harbi. C.IV. Güney Cephesi, Ankara. Selek, S. (1982). Milli Mücadele (Ulusal Kurtuluş Savaşı). C.1, İstanbul: Örgün Yayınevi. Sonyel, S.R. (1972). “Yeni Belgelerin Işığı Altında Ermeni Tehcirleri”. Belleten, XXXVI (141): 31-49. Strabon, (2000). Antik Anadolu Coğrafyası (Geographika: XIV). (Çev: Adnan Pekman). İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları. Şalvuz, İ. F. (1938). Kurtuluş Savaşında Kahraman Çukurovalılar, (Adana, Tarsus, Mersinliler). İstanbul: Aydınlık Basımevi. Şıvgın, H. (2015). “Antep’e Suriye Yönünden 86 Yıl Arayla Gelen İki İşgalin Mukayeseli Analizi”, [Bildiri]. Erdem Ünlen vd. (Yay.Haz.) Milli Mücadele’de Güney Bölgesi Sempozyumu Bildirileri , (25-27 Aralık 2013). (ss.214-236). Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları. Tansel, S. (1991). Mondros’tan Mudanya’ya Kadar. C.I-IV, İstanbul: MEB Yayınları. Tevetoğlu, F. (1987). “Mustafa Kemal Paşa-General Harbord Görüşmesi Tanık ve Tercümanı: Prof.Hulûsi Y.Hüseyin (Pektaş)”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, IV (10): 197- 207. Toros, T. (2001). Kurtuluş Savaşı’nda Çukurova. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları. Toynbee A.J. (1923). The Western Question in Greece and Turkey. London. Turan, Ş. (1992). Türk Devrim Tarihi. Ankara: Bilgi Yayınevi. Umar, B. (1982). Türkiye Halkının İlkçağ Tarihi. İzmir: Ege Üniversitesi Basın-Yayın Yüksek Okulu. Vural, S. (2010). Huğ’dan Gökdelen’e Mersin. İzmir: Lamineks Matbaacılık. Yavuz, B. (1992). “1921 Tarihli Türk-Fransız Anlaşması’nın Hazırlık Aşamaları”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi. VIII, (23): 273-308. https:// www.tbmm.gov.tr/TBMM_Album /Cilt1/index.html (Erişim Tarihi: 10.09.2017)