Bu çalışmanın amacı, Ardahan ilinde köy yerleşmelerinin mekânsal dağılışını topoğrafik ve klimatolojik koşullarla ilişkili olarak incelemektir. Köy yerleşmelerinin kuruluş yeri, yerleşme dokusu ve nüfusun zamansal değişimi; yükselti, eğim, rölatif topoğrafik konum ve soğuk hava birikimi gibi fiziki parametrelerle birlikte değerlendirilmiştir. Analizlerde Topoğrafik Pozisyon İndeksi (TPI), eğim analizi ve bu değişkenleri bütünleştiren soğuk hava birikimi indeksi kullanılmış; nüfus verileri Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine dayalı olarak çözümlenmiştir. Bulgular, yerleşmelerin mutlak depresyon tabanlarından kaçınarak daha çok vadi içlerinde ve taban düzlüklerini çevreleyen hafif eğimli görece yüksek geçiş sahalarında yoğunlaştığını göstermektedir. Yerleşmelerin çoğu düşük ve orta düzey soğuk hava birikimi alanlarında yer alması, don riski ile yaşanabilirlik arasında görece dengeli bir mekânsal uyuma işaret etmektedir. Ayrıca nüfus verileri, 1965’ten günümüze belirgin bir küçülme ve küçük ölçekli yerleşmelere doğru yapısal bir dönüşüm yaşandığını ortaya koymaktadır. Sonuçlar, Ardahan gibi topoğrafik çeşitliliğin belirgin olduğu sahalarda yerleşme düzeninin yükseltiye dayalı basit modeller yerine çok faktörlü bir seçilim süreciyle şekillendiğini göstermektedir.
The aim of this study is to examine the spatial organization of village settlements in Ardahan Province in relation to topographic and climatological conditions. The locations, settlement patterns, and temporal population changes of village settlements were evaluated alongside physical parameters such as elevation, slope, relative topographic position, and cold-air pooling. The analyses employed the Topographic Position Index (TPI), slope analysis, and a cold-air pooling index that integrates these variables; population data were analyzed using data provided by the Turkish Statistical Institute (TURKSTAT). The findings indicate that settlements tend to avoid absolute depression floors and are concentrated mainly in valley interiors and slightly sloping, relatively elevated transitional zones surrounding flat-bottomed valley floors. M ost settlements are located in areas with low to moderate cold-air pooling, indicating a relatively balanced spatial adjustment between frost risk and habitability. In addition, population data reveal a marked decline since 1965 and a structural shift toward smaller-scale settlements. The results demonstrate that in areas such as Ardahan, where topographic diversity is pronounced, settlement patterns are shaped by a multi-factor selection process rather than by simple elevation-based