Research Article

Roma Kanunlarının Zaman Kavramıyla Tanışması: Roma Cumhuriyet Dönemi’nde Kanunların Geriye Yürüme(me)si

Volume: 74 Number: 1 June 11, 2025
TR EN

Roma Kanunlarının Zaman Kavramıyla Tanışması: Roma Cumhuriyet Dönemi’nde Kanunların Geriye Yürüme(me)si

Abstract

Kanunların geriye yürümemesi ilkesi, kişilerin kazanılmış haklarının korunması ve hukukun öngörülebilirliği açısından çağdaş hukuk sistemlerinin temel taşlarından biridir. İlkenin "ilkeleşmesi", hukuk tarihinde nispeten yeni bir gelişme olmakla birlikte, pratik anlamda kanunların geriye yürümesini sınırlandıran yasağın köklerinin Roma’nın Cumhuriyet Dönemi’ndeki kanunlaştırma çalışmalarında yattığı söylenebilir. Bu dönemde Roma hukuk düzeni, kanunların zamansallığı hususunda ve geriye yürütülmelerinin yaratabileceği belirsizlikler bakımından bir farkındalık edinmiş, Romalı hukukçular bu meseleyi tartışmaya başlamış ve bu tür belirsizliklerin sınırlandırılmasına yönelik birtakım adımlar atılmıştır. Özellikle Geç Cumhuriyet Dönemi’nde kanun yazımındaki yeni tekniklerle, örneğin kanunlarda gelecekteki olayları hedef alan fiil kipinin tercih edilmesiyle, yalnızca gelecekteki olaylara uygulanmalarını sağlayan seçilmiş ifadelere başvurulmasıyla yahut geleceğe dair meselelerin sayılması yoluyla bu sınırlandırmalar somut hâle getirilmiştir. Öte yandan Cumhuriyet Dönemi’ndeki bu anlayış, kanunların geriye yürümemesini mutlak bir hukuk ilkesi değil, daha çok esnek bir yasak hâline getirmiştir. Nitekim Romalılar, hukuk güvenliği ve adalet ilkelerini göz önünde bulundurmalarının yanı sıra, pragmatik ve siyasetle iç içe geçmiş bir hukuk anlayışına da sahiplerdi. Bu bağlamda, bu dönemde kamu güvenliğini sağlamak amacıyla ya da siyasi sebeplerle bu yasakla bağdaşmayan kanunların çıkarıldığı da gözlemlenebilmektedir. Bununla birlikte Roma Hukuku'ndaki uygulamalar, kanunların geriye yürüme yasağının modern hukuk sistemlerinin evrensel bir hukuk ilkesine dönüşmesinin zeminini hazırlamıştır.

Keywords

References

  1. Affolter, Friedrich. Geschichte des intertemporalen Privatrechts. Verlag von Veit & Comp., 1902.
  2. Akıllıoğlu, Tekin. “Yasaların (Anayasa Dahil) Zaman İçinde Uygulanması.” Anayasa Yargısı Dergisi 1, 1 (1984): 279-292.
  3. Amunátegui Perelló, Carlos Felipe. “The Twelve Tables and the leges regiae: A Problem of Validity.” İçinde Roman Law Before the Twelve Tables – An Interdisciplinary Approach, Ed. Sinclair W. Bell ve Paul J. Du Plessis. Edinburgh University Press, 2020.
  4. Ansay, Sabri Şakir. Hukuk Bilimine Başlangıç, Yedinci Baskı. Güzel İstanbul Matbaası, 1958.
  5. Banguoğlu, Tahsin. Türkçenin Grameri. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2019.
  6. Baysal, Başak. “Kanunların Zaman Açısından Yürürlüğü.” İçinde Prof. Dr. Necip Kocayusufpaşaoğlu İçin Armağan, Ed. Rona Serozan. Seçkin Yayıncılık, 2004.
  7. Berger, Adolf. Encyclopedic Dictionary of Roman Law. Philadelphia: The American Philosophical Society Press, 1953.
  8. Berger, Adolf. “Ex Post Facto in Roman Sources and Ex Post Facto Laws in Modern Juristic Terminology.” Seminar - An Annual Extraordinary Number of the Jurist 7 (1949): 49-68.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Law in Context (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

June 11, 2025

Submission Date

February 10, 2025

Acceptance Date

March 13, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 74 Number: 1

APA
Tarhan, A. (2025). Roma Kanunlarının Zaman Kavramıyla Tanışması: Roma Cumhuriyet Dönemi’nde Kanunların Geriye Yürüme(me)si. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 74(1), 481-528. https://doi.org/10.33629/auhfd.1636551
AMA
1.Tarhan A. Roma Kanunlarının Zaman Kavramıyla Tanışması: Roma Cumhuriyet Dönemi’nde Kanunların Geriye Yürüme(me)si. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 2025;74(1):481-528. doi:10.33629/auhfd.1636551
Chicago
Tarhan, Alaz. 2025. “Roma Kanunlarının Zaman Kavramıyla Tanışması: Roma Cumhuriyet Dönemi’nde Kanunların Geriye Yürüme(me)si”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 74 (1): 481-528. https://doi.org/10.33629/auhfd.1636551.
EndNote
Tarhan A (June 11, 2025) Roma Kanunlarının Zaman Kavramıyla Tanışması: Roma Cumhuriyet Dönemi’nde Kanunların Geriye Yürüme(me)si. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 74 1 481–528.
IEEE
[1]A. Tarhan, “Roma Kanunlarının Zaman Kavramıyla Tanışması: Roma Cumhuriyet Dönemi’nde Kanunların Geriye Yürüme(me)si”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, vol. 74, no. 1, pp. 481–528, June 2025, doi: 10.33629/auhfd.1636551.
ISNAD
Tarhan, Alaz. “Roma Kanunlarının Zaman Kavramıyla Tanışması: Roma Cumhuriyet Dönemi’nde Kanunların Geriye Yürüme(me)si”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 74/1 (June 11, 2025): 481-528. https://doi.org/10.33629/auhfd.1636551.
JAMA
1.Tarhan A. Roma Kanunlarının Zaman Kavramıyla Tanışması: Roma Cumhuriyet Dönemi’nde Kanunların Geriye Yürüme(me)si. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 2025;74:481–528.
MLA
Tarhan, Alaz. “Roma Kanunlarının Zaman Kavramıyla Tanışması: Roma Cumhuriyet Dönemi’nde Kanunların Geriye Yürüme(me)si”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, vol. 74, no. 1, June 2025, pp. 481-28, doi:10.33629/auhfd.1636551.
Vancouver
1.Alaz Tarhan. Roma Kanunlarının Zaman Kavramıyla Tanışması: Roma Cumhuriyet Dönemi’nde Kanunların Geriye Yürüme(me)si. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 2025 Jun. 11;74(1):481-528. doi:10.33629/auhfd.1636551

Cited By