Iranian geography, which hosted various Turk states in the historical period, is an important geography where the Turks continue to live as a fundamental element today. Kazakk, Khorasan, Turkoman, Qashqai, Sonqur, Khalaj and others. Aforementioned Turkish groups are scattered all over Iran. In this distribution, the region where the Turkish population is densest appears to be the northwest of Iran. The Sonqur dialect, which is the subject of the study, is located at the southwestern end of the mentioned region. Since the Sonqur dialect is located in a region where different ethnic groups intersect, it has its own grammatical features. In this study, the Sonqur dialect will be taken into the center and the situation of some word and suffix suffix /n/ consonant will be compared with other neighboring Turkish dialects. Thus, the characteristics that the Sonqur dialect, which shares the same dialect, and other neighboring Turkish dialects are similar and differentiated will be revealed.
Территория Ирана, где в исторические периоды были созданы различные тюркские государства, по-прежнему остается одной из важнейших территорий, населенных тюркскими народами. Казахи, хорасанские тюрки, туркмены, кашкайцы, сунгуры, халаджи и др. так называемые тюркские народы разбросаны по всей территории Ирана. С точки зрения распространения тюрков северо-запад Ирана является самым густонаселенным регионом. Сунгурский диалект, который является предметом данного исследования, также расположен на юго-западной части упомянутого региона. Поскольку сунгурский диалект расположен в регионе, где пересекаются различные этнические группы, он проявляет свои грамматические особенности. В данном исследовании, взяв сунгурский диалект за основу, будет сравниваться положение согласного /н/ в конце некоторых слов и окончаний с другими соседними тюркскими диалектами. Таким образом, рассматриваются сходства и различия между сунгурским диалектом и другими соседними тюркскими диалектами, проживающими на той же территории.
Тарихи кезеңдерде әртүрлі түркі мемлекеттері құрылған Иран жері – қазіргі таңда да түркі халықтары өмір сүріп жатқан маңызды территориялардың бірі. Қазақ, хорасан, түркімен, қашқай, сунгур, халач, т.б. түркі қауымдары Иранның әртүрлі аймағына таралған. Таралу кеңістігі бойынша Иранның солтүстік-батысы түркілердің ең көп мекен еткен аймағы саналады. Мақаланың тақырыбына айналып отырған сунгур диалектісі де аталған аймақтың оңтүстік-батысына тән. Сунгур диалектісі әртүрлі этникалық топтардың араласып отырған аймағында орналасқандықтан өзіне тән тілдік ерекшеліктері бар. Бұл мақалада сунгур диалектісі орталық ретінде алынып, кейбір сөздер мен қосымшалардың соңындағы /н/ дауыстысына қатысты құбылыстар көрші түркі диалектілеріндегі ерекшеліктермен салыстырылады. Осылайша бір территорияда мекен ететін сунгур диалектілері мен басқа да көрші диалектілердің ұқсастықтары, өзіндік ерекшеліктері қарастырылады.
Tarihsel dönemde çeşitli Türk devletlerine ev sahipliği yapmış olan İran coğrafyası günümüzde de Türklerin yaygın olarak yaşamaya devam ettiği önemli bir coğrafyadır. Kazak, Horasan, Türkmen, Kaşkay, Sungur, Halaç vd. olarak adlandırılan Türk grupları İran’ın dört bir yanına dağılmış durumdadır. Bu dağılımda Türk nüfusunun en yoğun olduğu bölge İran’ın kuzeybatısı olarak karşımıza çıkmaktadır. Çalışmaya konu olan Sungur diyalekti de zikredilen bölgenin güneybatı ucunda yer almaktadır. Sungur diyalekti farklı etnik grupların kesiştiği bir bölgede yer alması sebebiyle de kendine has dil bilgisel özellikler göstermektedir. Bu çalışmada da Sungur diyalekti merkeze alınarak bazı kelime ve ek sonu /n/ ünsüzünün durumu diğer komşu Türk diyalektleriyle karşılaştırılacaktır. Böylece aynı ağız coğrafyasını paylaşan Sungur diyalekti ile diğer komşu Türk diyalektlerinin benzeştiği ve farklılaştığı özellikler ortaya konulacaktır.