Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, 13. yy.da yaşadığı düşünülen şair, mutasavvıf ve düşünce adamıdır. Mevlânâ’nın eserleri sadece Anadolu’da okunmakla kalmamış, farklı kıtalardaki farklı milletleri de etkisi altına almıştır. Eserleri Orta Asya müslümanları tarafından da benimsenmiştir. Mevlânâ eserlerini çoğunlukla Farsça kaleme almıştır ancak nadiren Türkçe, Arapça ve Rumca kullanmayı tercih ettiği de bilinmektedir. En önemli eserlerinden birisi hiç şüphesiz Fars dilinde yazılan ve 25.632 beyitten oluşan Mesnevî’dir. Mevlânâ, Kur’an-ı Kerîm’in bizlere anlatmak istediğini hikayeler, kıssalar ve deyimler aracılığıyla anlatmıştır. Bu anlatılar içinde “nefs” konusu da önemli bir yere sahiptir ve çeşitli metaforlarla nefs kavramı üzerinde durulmuştur. Tasavvuf düşüncesinin özünü teşkil ettiğine inanılan “nefs” kavramı, Kur’an’da yaklaşık olarak 300 yerde geçmektedir ve Allah’a ulaşmada insanın önündeki en büyük engel olarak kabul edilmekte; menfî bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu kavram, Klasik Türk Edebiyatında da üzerinde durulan ve manzumelerde yer alan bir kavramdır. 18. yy.da yaşayan Kazak akınlarından Şal Akın’ın şiirlerinde de çeşitli metaforlar aracılığıyla nefs, iman, akıl gibi kavramlar üzerinde durulmuştur. Şal Akın’ın bu metaforları kullanması tesadüfî değildir. Eserleri Orta Asya müslümanları tarafından da benimsenen Mevlânâ’nın Mesnevî adlı eseri bizim Şal Akın’ı da etkilemiştir diyebiliriz. Biz bu makalemizde metafor ve nefs kavramlarına açıklık getirdikten sonra Mevlânâ’nın Mesnevî’sinden ve Şal Akın’ın şiirlerinden örneklerle nefs kavramı için kullanılan metaforları karşılaştıracağız.
Мәулана Желаледдин Руми – шамамен XIII ғасырда өмір сүрген ақын, сопы және филоcоф. Мәулана туындылары тек Анадолы халқына ғана емес, Орта Азия мұсылмандары арасында да танымал. Мәулана негізінен парсы тілінде жазған, сонымен бірге түрік, араб және грек тілдерінде жазылған шығармалары да бар. Парсы тілінде жазылған 25 632 бәйіттен тұратын мәснәуилерінде Мәулана құрандағы хикаяларды қисса мен тұрақты тіркестер арқылы баяндайды. Бұл шығармаларда нәпсі ұғымы әртүрлі метафоралар арқылы түсіндірілген. «Сопылық ойдың мәні» деп есептелетін «нәпсі» ұғымы құранда шамамен 300 рет қайталанған. Құдай мен адам арасындағы ең үлкен кедергі болып саналатын нәпсі теріс элемент ретінде сипатталған. Бұл тұжырым классикалық түрік әдебиетіне де тән. XVIII ғасырда өмір сүрген Шал ақын өлеңдерінде метафоралар арқылы сенім мен ақыл сияқты ұғымдар ерекше аталған. Шал ақынның бұл метафораларды қолдануы кездейсоқ емес. Орта Азия мұсылмандарына танымал Мәулананың Шал ақынға әсері мол. Мақалада нәпсі түсініктеріне қатысты Мәулананың Мәснәуиі және Шал ақынның өлеңдеріндегі метафоралар салыстырылған.
Mevlana Jalaluddin Rumi is a poet and sufi philosopher who is believed to have lived in the 13th century. Rumi's works were not only read in Anatolia. These works also influenced different nations from different continents. His works have been adopted by Muslims of Central Asia, as well. In his work Masnavi, Rumi expresses the ideas that Koran means to say through stories, parables, and idioms. Within these narratives, the subject of “nafs” has an important place and the concept of nafs is emphasized through various metaphors. In the poems of Shal Akyn, who lived in the 18th century, the concepts such as nafs, faith and reason were emphasized through various metaphors. It is not accidental that Shal Akyn uses these metaphors. We can say that Masnavi by Rumi, whose works were adopted by the Muslims of Central Asia, also influenced our Shal Akyn.After clarifying the concepts of metaphor and nafs in this article, we will compare the metaphors used for the concept of nafs with examples from the poems by Rumi and Shal Akyn.
Мевлана Джалалиддин Руми - поэт и суфийский философ, который, по мнению исследователей, жил в XIII веке. Работы Руми изучались не только в Анатолии. Они представляли интерес для ученых всего мира и повлияли на развитие литературы и философии народов разных стран и континентов. Его произведения также были приняты мусульманами Центральной Азии. В своей работе «Маснави» Руми выражает идеи священного писания мусульман Корана в текстах рассказов, притч и идиом. В этих повествованиях тема «nafs» занимает важное место, и концепция «nafs» объясняется посредством различных метафор.В стихах Шал акына, жившего в XVIII веке, такие понятия, как «nafs», вера и разум также объясняются различными метафорами. Не случайно Шал Акын использует данные метафоры. Можно сказать, что творчество Маснави Руми, чьи работы были приняты мусульманами Центральной Азии, оказало огромное влияние на развитие творчества Шала акына. В статье после разъяснения понятий метафора и нафс проводится сравнительный анализ метафор из стихов Руми и Шал акына, использованных для понятия нафс.