Türkoloji 1727-060X 2664-3162 Khoja Akhmet Yassawi International Kazakh-Turkish University Linguistics Dilbilim KAZAK VE KIRGIZ TÜRKÇELERİNDEKİ DEYİMLERİN BİLİŞSEL TEMELİ ҚАЗАҚ ЖӘНЕ ҚЫРҒЫЗ ТІЛДЕРІНДЕГІ ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕРДІҢ ТАНЫМДЫҚ НЕГІЗІ THE COGNITIVE BASIS OF SUSTAINABLE COMBINATIONS OF WORDS IN KAZAKH AND KYRGYZ LANGUAGES ПОНЯТИЙНЫЕ ОСНОВЫ УСТОЯВШИЙХСЯ СЛОВОСОЧЕТАНИЙ В КАЗАХСКОМ И КИРГИЗСКОМ ЯЗЫКАХ Sarekenova Karlygash L. N. GUMILEV EURASIAN NATIONAL UNIVERSITY 04 27 2018 88 38 46 04 27 2018 Copyright © 2002, Türkoloji 2002 Türkoloji

Günümüzde, dünya görüşünün genel kendini ifade etmesini ve bireyin, bir grup insanın veya bir ülkenin bütününün birikmiş deneyimini analiz eden bilimsel terimleri araştırmaya ihtiyaç vardır. Deyimler, bir ülkenin ekonomi, ev hayatı ve kültürü hakkında ortak bir bilgi içerir. Makalede, ülkenin özünü ve içinde yaşayan toplumu gösteren kararlı ifadeleri ele almaktadır. Kazak ve Kırgız Türkçelerindeki düzenli ifadelere ve ayrıca bilim adamlarının efsaneler ve efsaneler alanındaki keşiflerine özellikle dikkat edilmektedir.

Қазіргі таңда жалпы фразеологизмдерді белгілі бір халықтың, ұлттың көзқарасын, өзіндік тәжірибесін, жалпы алғанда, дүниетанымын талдап тану үшін когнитивтік тұрғыдан зерттеу қажеттілігі туындап отыр. Фразеологизмдердің бойында сол халықтың, ұлттың танымынан, шаруашылығынан, кәсібінен, мәдениетінен, жинақтай айтқанда, тұтас болмыс-бітімінен хабар беретін ақпарат болады. Осы орайда мақалада тұрақты тіркестерде ұлттық болмыстың даралық сипаты айқын көрінетіні талданып көрсетіледі. Оның ішінде қазақ және қырғыз тілдеріндегі тұрақты тіркестердің танымдық негізі мифтік тұрғыдан ғалымдар тұжырымдарымен байланыстырыла сөз болады.

It is now necessary to study cognitive terms in order to analyze common phraseology in order to analyze the identity of certain people, a nation, one's own experience and worldview. Phraseologisms contain information that conveys the whole truth about the collective knowledge, economics, profession and culture of this nation. In this case, the article analyzes permanent expressions of the identity of the national identity. In particular, the cognitive basis of regular expressions in the Kazakh and Kyrgyz languages is associated with the mythical findings of scientists

В настоящий момент существует необходимость исследования научных терминов, анализирующих общего самовыражения мировоззрения и накопленного опыта личности, группы людей либо целой страны. Фразеологизмы содержат в себе коллективное знание об экономике, бытовой жизни и культуре этой страны. В статье рассматриваются устойчивые выражения, показывающие сущность страны и проживающего в ней общества. Особое внимание уделено упорядоченным выражениям в казахском и киргизском языках, а также открытия ученых в области легенд и преданий.

 Фразеологизм Сөз Миф Тұрақты тіркестер Қазақ және қырғыз тілдері Deyimler Kelime Efsane Ifadeler Öykü Eşdizimlilik Phraseology Word Myth Regular expressions Kazakh and Kyrgyz word Фразеология Слово Легенда Устоявшиеся Выражения Предание Словосочетание 1. Сағидолда Г. С. (2011). Түркі-моңғол дүние бейнесінің тілдік фрагменттері. – Астана: Сарыарқа. – 304 б. 2. Нұрдәулетова Б. И. (2011). Когнитивтік лингвистика. Оқулық. – Алматы: ҚР Жоғары оқу орындарының қауымдастығы, – 312 б. 3. Уәли Н. (2007). Қазақ сөз мәдениетінің теориялық негіздері. Филол. ғыл. док. дисс.автореф: 10.02.02. – Алматы: А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты, - 58 б. 4. Қоңдыбай С. (2004). Арғықазақ мифологиясы. Бірінші кітап. – Алматы: Дайк-Пресс, – 512 б. 5. Сыздықова P. F. (1993). Қазақ әдеби тілінің тарихы. – Алматы. 6. Валиханов Ч. Ч. (1958). Избранные произведения. – Алматы. 7. Қырғыз халық ертегілері. (1992). Алматы: Қазақстан, – 176 б.