Türkoloji 1727-060X 2664-3162 Khoja Akhmet Yassawi International Kazakh-Turkish University ҚОЖА АХМЕТ ЯСАУИ КЕСЕНЕСІНДЕГІ ҚОЛА ШЫРАҒДАНДАРДЫҢ ШЫРАҚҚА БАЙЛАНЫСТЫ КӨНЕ ДӘСТҮРЛЕРМЕН РУХАНИ ҰШТАСУЫ THE SPIRITUAL CONNECTION BETWEEN THE COPPER LAMPS IN THE MAUSOLEUM OF KHOJA AHMED YASAVI AND ANCIENT CUSTOMS RELATED WITH FIRE Mustapayeva D. HOCA AHMET YESEVİ ULUSLARARASI TÜRK-KAZAK ÜNİVERSİTESİ 04 24 2017 82 104 111 04 24 2017 Copyright © 2002, Türkoloji 2002 Türkoloji

Мақалада Қожа Ахмет Ясауи кесенесіндегі 1397 жылмен мерзімделген қола шырағдандар, олардың жасалу, әрлену сипаттары қарастырылады. Қола шырағдандардың ислам өнерінің туындысы ретіндегі мәні, олардың жасалуы мен қойылуы, ежелгі және ерте ортағасырлық Отырар оазисінде табылған заттай мәдениет туындыларымен сабақтастықтары сараланады. Елдің отқа, шырақтарға байланысты көне наным-сенімдер, рәсімдерінің мәні туралы баяндалады.

The article considers copper lamps in the mausoleum of Khoja Ahmed Yasavi dating from the year 1397, as well as their manufacturing and decoration. The analysis of the value of copper lamps as the works of Islamic art, their manufacturing and placement, as well as the relationship with the objects of material culture, found in ancient and medieval Otrar oasis is given. The significance of the ancient folk beliefs and rituals associated with fire and lamps is narrated herein.

 Қожа Ахмет Ясауи Ислам өнері Шырағдан Кесене Қолтаңба Сульс Рухани Көркем Керамика Khoja Ahmed Yassavi Islamic art Lamp Mausoleum Signature Suls Spiritual Artistic Ceramics 1. Иванов А.А. О бронзовых изделиях конца XІV в из мавзолея Ходжа Ахмеда Ясеви // Средняя Азия и ее соседи в древности и средневековье . –М.: Наука, 1981. – 155 с. 2. Ахмед Йасауи / Неджет Тосун. –Анкара: Қожа Ахмет Йасауи Халықаралық қазақ-түрік университеті, 2015. -119 бет. 3. Әмір Темір аманаты / Ауд. Сапарбай И. –Алматы: Білім, 2008 – 144 бет. 4. Ахмеров П.Н. Надписи мечети Ахмеда Ясеви //Известия общества археологии, истории и этнографии при Казанском университете. Казань: Типо-литография Императорского Казанского университета. 1896, -вып.6. –С.538-551. 5. Семенов А.А. Мечеть Ходжи Ахмеда Есевийского в г. Туркестане // Известия Средазкомстариса. –Ташкент. 1926, -вып.1. –124 с. 6. Покража части подсвечника из мечети Хазрета Ходжи Ахмеда Ясави //Туркестанские ведомости. 1906. -№26. 7. Попытка возвратить в туркестанскую мечеть украденный тамерлановский подсвечник //Туркестанские ведомости. 1910. - №162. 8. Мавзолей Ходжа Ахмеда Ясеви (Библиографический указатель). –Шымкент, 1992. –30 с. 9. Просьба археологической комиссии //Туркестанские ведомости. 1913. -№253. 10. Шәлекенов У.Х. V-XIII ғасырлардағы Баласағұн қаласы. –Алматы: Жібек Жолы, 2006. -248 бет. 11. Дербісәлиев Ә. Қазақ даласының жұлдыздары. –Алматы, 1995.-212 бет. 12. Аргынбаев Х.А. Обычай и поверья казахов, связанных со скотоводством// Хозяйство казахов на рубеже XIX-XX веков. Материалы к историко-этнографическому атласу. –Алма-Ата: Наука, 1980.-249 с. 13. Михайлов Т.М. Из истории бурятского шаманизма(с древнейших времен XVIII в) –Новосибирс: Наука, 1980.-318с. 14. Қожа М. Отырар керамикасы.-Түркістан:Мұра, 1996.-159 бет. 15. Смагулов Е.А. Комплекс ритуальных атрибутов из отрарского оазиса//Археологические исследования в Казахстане. Сб.научных.тр. /КазГПТу им. Абая.- Алма-Ата, 1992. -87 с. 16. Байпаков К.М. По следам древних городов Казахстана (Отрарский оазис.)-Алма-Ата:Наука, 1990. -208 с. 17. Әмір Темір аманаты. - Шымкент: Жібек жолы, 2000. –97 б. 18. Всеобщая история искусств. В шести томах, том второй "Искусство средних веков"-М.:Искусство, 1961.