Bu araştırmanın amacı, lise düzeyindeki öğrencilere değerler eğitimini Türkçenin farklı lehçelerinden örneklerle zenginleştirerek aktarılabilirliğini ve etkisini incelemektir. Değerler eğitimi, öğrencilerin bilişsel, duyusal ve toplumsal yönlerini geliştiren temel bir alan olarak önem taşımaktadır. Araştırmada doküman analizi yöntemi kullanılmış; inceleme materyali olarak Azerbaycan edebiyatının önemli temsilcilerinden Bahtiyar Vahabzade’nin Ürekdedir Sözün Kökü adlı şiir kitabı seçilmiştir. Kitaptaki 57 şiir, Millî Eğitim Bakanlığı’nın kök değerleri (Maltepe, 2022) ve Özgür’ün (2019) değer sınıflandırması ışığında analiz edilmiştir. Şiirlerdeki değer temaları başlıklar altında incelenmiş; öğrenciler ve okuyucular tarafından anlamının bilinmeyebileceği ya da yalancı eş değerliğe sahip olabileceği tarafımızca düşünülen sözcüklerin Türkiye Türkçesindeki karşılıkları dipnotlarda belirtilmiştir. Analiz sonucunda, eser çoğunlukla MEB tarafından belirtilen kök değerlerle örtüşmekte; sevgi, vatanseverlik, adalet, sorumluluk, çalışkanlık, özgürlük ve dürüstlük gibi temalar ön plana çıkmaktadır. Sonuç olarak hem bu eserin hem de Türkçenin farklı lehçelerinde yazılmış benzeri eserlerin, öğrencilerin değer farkındalığını artırmada, dil çeşitliliğine yönelik duyarlılık geliştirmede ve kültürel birikimlerini güçlendirmede önemli katkılar sağlayacağı söylenebilir.
The aim of this study is to examine the transferability and impact of values education for high school students, by enriching with examples from different dialects of Turkish. Values education is important as a fundamental field that develops students’ cognitive, affective, and social dimensions. The study employed a document analysis method. As the material for examination, the poetry book Ürekdedir Sözün Kökü by Bahtiyar Vahabzade, an important representative of Azerbaijani literature, was selected. The 57 poems in the book were analyzed in light of the Ministry of National Education’s core values (Maltepe, 2022) and Özgür’s (2019) value classification. Value themes in the poems were examined under headings; words that might be unknown to students and readers or could have false equivalents in Turkish were noted with their corresponding Turkish meanings in footnotes. The analysis revealed that the work largely overlaps with the core values identified by the MEB; themes such as love, patriotism, justice, responsibility, diligence, freedom, and honesty stand out among all. In conclusion, it can be stated that this work, as well as similar works written in various dialects of Turkish, can make significant contributions to increasing students’ value awareness, developing sensitivity to linguistic diversity, and strengthening their cultural accumulation.
Цель данного исследования — изучить переносимость и влияние обучения ценностям среди старшеклассников, обогащённого примерами из различных диалектов турецкого языка. Обучение ценностям важно как фундаментальная область, развивающая когнитивные, эмоциональные и социальные аспекты учеников. В исследовании использовался метод анализа документов; в качестве исследовательского материала была выбрана книга стихов Бахтияра Вахабзаде Юрекдедир Сёзюн Кёкю, выдающегося представителя азербайджанской литературы. 57 стихотворений из книги были проанализированы в свете основных ценностей Министерства национального образования (Малтепе, 2022) и классификации ценностей Ëзгюр (2019). Темы ценностей в стихах рассматривались по заголовкам; слова, которые могли быть неизвестны студентам и читателям или иметь ложные эквиваленты в турецком языке, были указаны с соответствующими турецкими значениями в сносках. Анализ показал, что произведение в значительной степени совпадает с основными ценностями, обозначенными Министерством национального образования; выделяются такие темы, как любовь, патриотизм, справедливость, ответственность, трудолюбие, свобода и честность. В заключение можно сказать, что это произведение, а также подобные работы, написанные на различных диалектах турецкого языка, могут в значительной мере способствовать повышению осведомлённости студентов о ценностях, развитию чувствительности к языковому разнообразию и укреплению их культурного багажа.
Бұл зерттеудің мақсаты – жоғары сынып оқушыларына құндылықтар білімін түрік тілінің әртүрлі диалектілерінен алынған мысалдармен байытып жеткізудің ықтималдылығы мен әсерін зерттеу. Құндылықтар білімі оқушылардың когнитивтік, эмоционалдық және әлеуметтік аспектілерін дамытатын негізгі сала ретінде маңызды. Зерттеуде құжаттық талдау әдісі қолданылған; зерттеу материалы ретінде әзербайжан әдебиетінің көрнекті өкілі Бахтияр Вахабзаденің «Үректедир сөзүн көкі» атты өлеңдер жинағы таңдалды. Кітаптағы 57 өлең Ұлттық Білім министрлігінің негізгі құндылықтары (Малтепе, 2022) мен Өзгүрдің (2019) құндылық классификациясы негізінде талданды. Өлеңдердегі құндылық тақырыптары топтастырылып зерттелді; оқушылар мен оқырмандарға белгісіз болуы мүмкін немесе баламасы жоқ сөздер түрік тіліндегі аудармалары ескеріле отырып ескертпе арқылы берілді. Талдау нәтижесінде шығарманың Ұлттық Білім министрлігі белгілеген негізгі құндылықтармен көбінесе сәйкес келетіні анықталды; махаббат, патриотизм, әділдік, жауапкершілік, еңбекқорлық, еркіндік және адалдық сияқты тақырыптар алдыңғы қатарда. Қорытындылай келе, бұл шығарма және түрік тілінің әртүрлі диалектілерінде жазылған ұқсас шығармалар оқушылардың құндылық туралы білімін арттыруға, тілдік әртүрлілікке, сезімталдықты дамытуға және мәдени танымдарын нығайтуға маңызды үлес қосатыны айтылады.