In the article, examples of the vocalization of the front sound seen in the written language of Kazakh Turkish are discussed. In order to determine the development of this phenomenon, which is known as a characteristic feature of Oghuz dialects, in Kazakh Turkish, the characteristics of /t/, /d/, /k/ ~ /ḳ/, /g/ ~ /ġ/ sounds in Turkish and the phonetic events related to these sounds are examined. The opinions put forward on this subject are analyzed and voicing events and examples in other dialects of Turkish are also mentioned. Especially according to the information given by Mahmud of Kashgar, XI. The /t-/ > /d-/ change, which we encountered in the 19th century, developed further in Kazakh Turkish and was both Turkish in origin (some scientists have identified the origins of some words that were claimed to be borrowed during this time) and borrowed (dabıl < ṭabl, dilda ~ dildä < tille, däm < ṭa'ām, däme < ṭama', däret < It is emphasized that it is seen in words such as ṭahāret, dät < ṭāḳat etc.). It has been compared with examples of voicing phenomena in Oghuz dialects and dialects, and it has been concluded that this irregular sound phenomenon in Kazakh Turkish is due to the primary length in many examples (de- < tī-, delbe < tilbe, dambal < tōn, dolı < tōl-, döñ < tȫn, gözel < kȫzel etc.). He determined that some of the examples related to the change /k-/ > /g-/, /ḳ-/ > /ġ-/ may have been transferred to literary works from other dialects, and some of them were prepositions that became voiced to harmonize with the word before them as an enclitic structure.

В статье рассматриваются примеры вокализации переднего согласного, зафиксированные в казахском письменном языке. С целью определить эволюцию данного явления, которое известно как характерная особенность огузских диалектов, в казахском языке анализируются особенности звуков /t/, /d/, /k/ ~ /q/, /g/ ~ /ğ/ в тюркских языках, а также связанные с ними фонетические процессы. Рассматриваются и систематизируются мнения исследователей по данной проблеме, приводятся факты озвончения и примеры из других тюркских диалектов. Особое внимание уделяется сведениям Махмуда Кашгарского: отмечается, что изменение /t-/ > /d-/, зафиксированное уже в XI веке, получило дальнейшее развитие в казахском языке и наблюдается как в собственно тюркской лексике (при этом некоторые учёные выявили тюркское происхождение слов, ранее считавшихся заимствованными), так и в заимствованных единицах (dabıl < ṭabl, dilda ~ dildä < tille, däm < ṭaʿām, däme < ṭamaʿ, däret < ṭahāret, dät < ṭāqat и др.). Сопоставление с примерами озвончения в огузских диалектах и говорах позволило сделать вывод о том, что данное нерегулярное звуковое явление в казахском языке в ряде случаев восходит к первоначальной долготе гласных (de- < tī-, delbe < tilbe, dambal < tōn, dolı < tōl-, döñ < tȫn, gözel < kȫzel и т.п.). Также установлено, что часть примеров перехода /k-/ > /g-/, /q-/ > /ğ-/ могла проникнуть в письменные памятники из других диалектов, а некоторые случаи объясняются озвончением служебных элементов, функционирующих как энклитики и подстраивающихся под фонетический облик предшествующего слова.

Мақалада қазақ жазба тілінде көрініс тапқан алдыңғы дауыссыздың вокализациясы мысалдары қарастырылады. Оғыз диалектілеріне тән ерекшелік ретінде белгілі бұл құбылыстың қазақ тіліндегі дамуын айқындау мақсатында түркі тілдеріндегі /t/, /d/, /k/ ~ /q/, /g/ ~ /ğ/ дыбыстарының ерекшеліктері және соларға қатысты фонетикалық үдерістер талданады. Зерттеушілердің аталған мәселе жөніндегі пікірлері сараланып, басқа түркі диалектілеріндегі дауыссыздың ұяңдану құбылысына байланысты мысалдар салыстырылады. Әсіресе Махмұд Қашғаридің берген мәліметтеріне сүйене отырып /t-/ > /d-/ ауысуының XI ғасырда-ақ байқалғаны және бұл өзгерістің қазақ тілінде әрі қарай дамығаны, оның әрі төл сөздерде (осы тұста кейбір ғалымдардың кірме деп көрсеткен кейбір сөздерге байланысты шешімдер жасалды) әрі кірме сөздерде көрініс тапқаны атап өтіледі (dabıl < ṭabl, dilda ~ dildä < tille, däm < ṭaʿām, däme < ṭamaʿ, däret < ṭahāret, dät < ṭāqat және т.б.). Оғыз диалектілеріндегі ұяңдану құбылыстарымен салыстыру нәтижесінде қазақ тіліндегі бұл тұрақсыз дыбыстық алмасулардың бірқатары бастапқы дауыстының созылыңқылығына байланысты екені анықталды (de- < tī-, delbe < tilbe, dambal < tōn, dolı < tōl-, döñ < tȫn, gözel < kȫzel және т.б.). Сондай-ақ /k-/ > /g-/, /q-/ > /ğ-/ өзгерісінің кейбір мысалдары басқа диалектілерден жазба мұраларға ауысқан болуы мүмкін екені, ал кей жағдайларда бұл құбылыс алдындағы сөзбен үндесу мақсатында ұяңданған энклитикалық элементтердің әсерінен туындағаны анықталды.