Kıbrıs Türk Basınında Misyonerlik Faaliyetleri (1947-1971)

Year 2025, Issue: 22, 50 - 80, 30.12.2025

Mustafa Şengil

https://doi.org/10.47098/babertidergisi.1759708

https://izlik.org/JA22AD26KH

Abstract

Bu çalışma, Kıbrıs Adası’nda Hıristiyan misyonerlik faaliyetlerinin toplumsal, kültürel ve dini etkilerini Türk basınında yayımlanan haberler üzerinden ele almaktadır. Çalışma, 1947-1971 yılları arasında Kıbrıs Türk toplumunun misyonerlik faaliyetlerine nasıl tepki verdiğini ve bu faaliyetlerin yerel kimlik, inanç sistemi ve toplumsal yapı üzerindeki etkilerini incelemektedir. Bu bağlamda KKTC Milli Arşiv Araştırma Dairesi’nde yapılan incelemeler sonucunda, misyonerlikle ilgili haber ve yorumların yer aldığı Hür-Söz, Nacak, Akın ve Bozkurt gazetelerinden örnekler derlenmiştir. Toplamda dört gazetenin haber içerikleri analiz edilerek misyonerlik faaliyetlerinin yerel medyaya yansımaları incelenmiştir. 1947 yılı misyonerlikle ilgili arşivdeki ilk haberi, 1971 yılı ise son haberi ifade etmektedir. Bu bağlamda, misyonerlik haberlerinin dinler tarihi, sosyoloji ve medya çalışmaları açısından değerlendirilmesi sağlanmıştır. Çalışma, dinler tarihi perspektifinden Kıbrıs Türk toplumunun dini ve milli kimlik algısını anlama noktasında Kıbrıs Türk basını kapsamında misyonerlik konusunda yapılmış ilk çalışmadır. Dönemin gazetelerinde yer alan yazılar, misyonerlik faaliyetlerinin toplumsal bir tehdit olarak algılandığını ve Kıbrıs Türk toplumunun kimliğini koruma çabalarını şekillendirdiğini ortaya koymaktadır. Bu çalışmanın amacı, Kıbrıs Türk toplumunun misyonerlik faaliyetleri karşısındaki tutumunu anlamaktır. Araştırma, misyonerlik faaliyetlerinin Kıbrıs Türk basını tarafından milli bir tehdit olarak yorumlanmasının arkasındaki nedenleri analiz etmekte ve bu faaliyetlerin Türk toplumunun toplumsal dayanışma ve kimlik bilincine olan etkilerini tartışmaktadır. Sonuç olarak bu çalışma, Kıbrıs Türk basınında misyonerlik faaliyetlerine yönelik eleştirilerin toplumsal anlamını ve bu eleştirilerin dönemin politik, dini ve sosyal dinamikleri üzerindeki etkisini irdelemektedir.

Keywords

Dinler Tarihi , Kıbrıs , Misyonerlik , Medya , Basın

Missionary Activities in the Turkish Cypriot Press (1947-1971)

https://izlik.org/JA22AD26KH

Abstract

This study examines the social, cultural, and religious impacts of Christian missionary activities on the island of Cyprus through news reports published in the Turkish press. The study investigates how the Turkish Cypriot community responded to missionary activities between 1947 and 1971 and the effects of these activities on local identity, belief systems, and social structure. In this context, following research conducted at the TRNC National Archives Research Department, examples were compiled from the Hür-Söz, Nacak, Akın, and Bozkurt newspapers, which contained news and commentary related to missionary work. The news content of a total of four newspapers was analyzed to examine the reflections of missionary activities in the local media. The first news item related to missionary work in the archives dates to 1947, while the last one is from 1971. In this context, missionary news items were evaluated from the perspectives of religious history, sociology, and media studies. From a religious history perspective, this study is the first to examine missionary work in the Turkish Cypriot press in terms of understanding the religious and national identity perception of the Turkish Cypriot community. Articles in the newspapers of the period reveal that missionary activities were perceived as a social threat and shaped the efforts of the Turkish Cypriot community to preserve its identity. The aim of this study is to understand the attitude of the Turkish Cypriot community towards missionary activities. The research analyzes the reasons behind the interpretation of missionary activities as a national threat by the Turkish Cypriot press and discusses the effects of these activities on the Turkish community's social solidarity and identity awareness. Ultimately, this study examines the social meaning of criticism of missionary activities in the Turkish Cypriot press and the impact of this criticism on the political, religious, and social dynamics of the period.

Keywords

History of Religions , Cyprus , Missionary Work , Media , Press

References

• Balıkçıoğlu, Emrah. “KKTC Millî Arşiv Belgeleri Işığında Kıbrıs Adası Türk Azınlığı Kurumunun (KATAK) Kıbrıs Türk Toplumu Yararına Yürüttüğü Faaliyetler (1943-1946)”. Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi 4/1 (23 Mart 2019), 26-50. https://doi.org/10.24186/vakanuvis.513895
• Balyemez, Mehmet - Yavaş, Tuba. “Osmanlı’dan İngiliz Dönemine Kıbrıs Türk Eğitimi ve Türk İşleri Komisyonu Raporu (1878-1960)”. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 32 (Kasım 2020), 179-195. https://doi.org/10.20875/makusobed.745448
• Batuk, Cengiz. Bir Polemik Aracı Olarak Barnabas İncili: Tartışmalar - İddialar. Ankara: FCR Yayın Reklam, 2. Baskı., 2018.
• Batuk, Cengiz - Altuncan, Veysel. “Erken Dönem Hıristiyanlığı Anlamak İçin Açılan Bir Pencere: Didache”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 24/2 (30 Eylül 2024), 401-432. https://doi.org/10.33415/daad.1482927
• Batuk, Cengiz - Turan, Süleyman. “Misyonerlik Perspektifinden 20 ve 21. Yüzyıllarda Dünya Dinleri ve Mensupları”. Milel ve Nihal 3/1-2 (01 Haziran 2006), 137-160.
• CMGA, Cumhuriyet Meclisi Gazete Arşivi. “Kıbrıs Türk Gazete Arşivi”. Erişim 10 Aralık 2024. https://evrakcm.gov.ct.tr/siteler/gazeteler/default.aspx
• CYN, CyprusNet. “Terra Santa College”. Cyprus Schools. Erişim 23 Aralık 2024. https://www.cyprusschools.com/terra-santa-college
• Çakıcı, Derya. “İngiliz İdaresi Döneminde Kıbrıs Türklerinin Toplumsal Meselelerinin Çözümünde Dr. Fazıl Küçük’ün Rolü”. Mavi Atlas 11/1 (28 Nisan 2023), 120-139. https://doi.org/10.18795/gumusmaviatlas.1242835
• Çay, Abdulhalûk Mehmet. Kıbrıs’ta Kanlı Noel, 1963. Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, 1989.
• Çelik, Cemil. İngiliz Yönetiminde Kıbrıs’ın İdari ve Sosyal Durumu (1878-1914). Antalya: Akdeniz Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2012.
• Çevikel, Nuri. Kıbrıs’ta Osmanlı Mirası 1570-1960. İstanbul: 47 Numara Yayıncılık, 2006.
• Çoban, Bekir Zakir. “Sebilürreşad Dergisinde Hıristiyanlık ve Papalık”. Tarih ve Gelecek Dergisi 4/2 (24 Ağustos 2018), 8-26. https://doi.org/10.21551/jhf.431932
• Danielou, Jean. “Kilisede Misyoner Düşüncesi”. çev. Abdurrahman Küçük. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 37/3-4 (Aralık 1997), 101-104.
• Dvornik, Francis. Konsiller Tarihi İznik’ten II. Vatikan’a. çev. Mehmet Aydın. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1990.
• Funk, Robert Walter vd. The Five Gospels: The Search for the Authentic Words of Jesus: New Translation and Commentary. New York: HarperOne, 1993.
• Güç, Ahmet. “Mâbed”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 27/276-280. İstanbul: TDV Yayınları, 2003.
• Günay, Nejla. “Kıbrıs’ın İngiliz İdaresine Bırakılması ve Bunun Anadolu’da Çıkan Ermeni Olaylarına Etkisi”. Gazi Akademik Bakış 1/1 (K 2007), 115-126.
• Gündüz, Şinasi. “Misyonerlik ve Hıristiyan Misyonerler”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 2/4 (Ağustos 2002), 1-21.
• Güngör, Erol. Türkiye’de Misyoner Faaliyetleri. Ötüken Neşriyat, 2012.
• Hakeri, Bener Hakkı. Başlangıcından 1878’e dek Kıbrıs Tarihi. Lefkoşa: KKTC Milli Eğitim ve Kültür Bakanlığı Yayınları, 1993.
• Hourani, Guita G. An Abridgment of the History of Cypriot Maronite Community. Lebanon, 2007. https://www.yumpu.com/en/document/read/17557467/an-abridgment-of-the-history-of-the-cypriot-maronite-community
• İpek, Yasin. “Subhi Ezel Mirza Yahya ve Ezeliler”. Bilimname 45 (31 Ekim 2021), 43-78. https://doi.org/10.28949/bilimname.951638
• İskeleli, Hasan. “Bayram Münasebetiyle”. Hür-Söz (02 Ekim 1949). https://evrakcm.gov.ct.tr/siteler/gazeteler/hursoz/default.aspx
• JW, Yehova’nın Şahitleri. “Kıbrıs: Orada Kaç Yehova’nın Şahidi Var?” Erişim 23 Aralık 2024. https://www.jw.org/tr/yehovanin-sahitleri/dunya-capinda/CY/
• Kayadibi, Fahri. “Yehova Şahitleri”. Diyanet İlmi Dergi 28/2 (1992), 83-90.
• Keser, Ulvi. “21 Aralık 1963 Kanlı Noel, Kumsal Faciası ve Bugüne Yansımaları”. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi 11/23 (Aralık 2011), 93-121.
• Keser, Ulvi. “1958-1963 Mücadele Sürecinde Kıbrıs’ta Basın ve Nacak Gazetesi”. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi 12/24 (Haziran 2012), 305-348.
• Kiskira, Konstantia P. “19.Yüzyılın Çokuluslu İstanbul’unda Amerikan Misyonerleri”. çev. Foti Benlisoy. 19. Yüzyıl İstanbul’unda Gayrimüslimler. ed. Pinelopi Stathis. 65-77. Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2003.
• Kocabaşoğlu, Uygur. Anadolu’daki Amerika-Kendi Belgeleriyle 19. Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’ndaki Amerikan Misyoner Okulları. İstanbul: İmge Kitabevi Yayınları, 2023.
• Kulaklı, Nurullah Serhat. Kıbrıs’ta Hıristiyanlık Tarihi. Balıkesir: Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
• Küçük, Abdurrahman. “Misyonerlik Nedir? (Misyonerlik ile Tebliğ Arasındaki Fark)”. Dinler Tarihçileri Gözüyle Türkiye’de Misyonerlik. ed. Asife Ünal. 19-33. Ankara: Türkiye Dinler Tarihi Derneği Yayınları, 2005.
• Malkoç, M. Numan. “İstanbul ve Çevresinde Misyonerlik”. Dinler Tarihçileri Gözüyle Türkiye’de Misyonerlik. ed. Asife Ünal. 245-259. 5. Ankara: Türkiye Dinler Tarihi Derneği Yayınları, 2005.
• Newman, Philip. A Short History of Cyprus; with Special Reference to Those Events in the History of the Surrounding Civilizations Which Have Left Their Mark Upon the Island. London: Longmans, Green, 1953.
• Nurçin, Volkan. “İngiliz İdaresi’nde Kıbrıs’ta Din Görevlisi Yetiştiren Bir Kurum: İslam İlahiyat Okulu”. Yakın Doğu Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 5/2 (31 Aralık 2019), 203-238. https://doi.org/10.32955/neu.ilaf.2019.5.2.02
• Öğüt, Salim. “Sa’y”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 36/206-207. Ankara: TDV Yayınları, 2009.
• Öke, Mim Kemal. Uluslararası Boyutlarıyla Anadolu-Kafkasya Ekseninde Ermeni Sorunu. İstanbul: İz Yayıncılık, 1996.
• Özcan, Emine. Hristiyan Misyon Hareketleri ve Sömürgecilik Dönemi. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
• Özcan, Tuğrul. “İngiliz İdaresindeki Kıbrıs’ın Ermeni İsyanlarındaki Rolü (1878-1908)”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 14/1 (26 Nisan 2017), 77-101.
• Patacı, Bilal. Sembolizm ve Kristoloji: Yuhanna İncili’nde İsa Tasviri. İstanbul: MilelNihal Yayınları, 2022.
• Sinanoğlu, Mustafa. “İznik Konsili”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 23/549-552. İstanbul: TDV Yayınları, 2001.
• Şengil, Mustafa. “Barnaba: Hayatı ve İncili”. Kıbrıs’ın Asyalı Geçmişi. ed. Gökçe Yükselen Peler - Zeki Akçam. 170-183. İstanbul: Hiperyayın, 2023.
• Şengil, Mustafa. “Dini Özgürlükler Raporu Analizi (Kıbrıs Örneği)”. Mevzu – Sosyal Bilimler Dergisi 13 (Mart 2025), 693-727. https://doi.org/10.56720/mevzu.1609142
• Şengil, Mustafa. “İslamcı Dergilerde Bir Kıbrıslı: Hizber Mustafa Hikmet (Hizber Hikmetağalar) Kıbrıs’ın Yakın Dini Tarihine Bakış”. Yakın Doğu Üniversitesi İslam Tetkikleri Merkezi Dergisi 9/2 (30 Aralık 2023), 216-234. https://doi.org/10.32955/neu.istem.2023.9.2.04
• Şengil, Mustafa. “Kıbrıs’ta İngiliz İdaresi Dönemi’nde Toplu Hıristiyanlaşma İddiaları Hakkında Bir Değerlendirme”. Yakın Doğu Üniversitesi İslam Tetkikleri Merkezi Dergisi 11/1 (2025), 60-78. https://doi.org/10.32955/neu.istem.2025.11.1.03
• Turan, Ömer. Avrasya’da Misyonerlik. Asam, 2003.
• Turan, Süleyman. Misyonerliğin Kurucusu Pavlus. İstanbul: IQ Kültür Sanat Yayıncılık, 2006.
• Tümer, Günay. “Yehova Şahitleri Hareketi ve Bir Din Olup Olmadığı”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 27 (1985), 221-263.
• Tümer, Günay. “Yehova Şahitlerinin Mahiyeti ve Ülkemizde Mer’î Hukuk Karşısındaki Durumu”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 26 (1983), 491-548.
• Türk, İbrahim. “Türk İşleri Komisyonu Ara Raporuna İslam Aile Hukuku Açısından Eleştirel Bir Bakış”. Yakın Doğu Üniversitesi İslam Tetkikleri Merkezi Dergisi 10/1 (30 Haziran 2024), 237-263. https://doi.org/10.32955/neu.istem.2024.10.1.10
• Ünal, Banu. “Anselm of Canterbury and Scholastic Thought”. International Scientific and Vocational Studies Journal 2/2 (Aralık 2018), 93-98.
• Veziroğlu, İlter. “Hüseyin Efendi’ye Mektup”. Nacak (24 Mayıs 1963). https://evrakcm.gov.ct.tr/siteler/gazeteler/nacak/default.aspx
• Veziroğlu, İlter. “Misyoner Tehlikesi Karşısındayız”. Nacak (22 Mart 1963). https://evrakcm.gov.ct.tr/siteler/gazeteler/nacak/default.aspx
• Yıldız, Osman. “Kıbrıs’ın Güzide Bir Gazetecisi ve Şairi: İlter Veziroğlu”. Kıbrıs Araştırmaları ve İncelemeleri Dergisi 3/6-7 (06 Nisan 2021), 31-53.
• Hür-Söz. “Ahlaksızlık Bu Kadar Olur!” (02 Haziran 1948). https://evrakcm.gov.ct.tr/siteler/gazeteler/hursoz/default.aspx
• Nacak. “Akkargı Bitargu” (13 Eylül 1963). https://evrakcm.gov.ct.tr/siteler/gazeteler/nacak/default.aspx
• Hür-Söz. “Asıl Kabahat Kimde?” (03 Aralık 1948). https://evrakcm.gov.ct.tr/siteler/gazeteler/hursoz/default.aspx
• Hür-Söz. “Bir Misyonerin Broşür Şeklinde İncil Dağıttığı Tespit Edildi” (25 Temmuz 1947). https://evrakcm.gov.ct.tr/siteler/gazeteler/hursoz/default.aspx
• Akın. “Bu Sabah Çıkan Rum Gazeteleri Ne Diyor? Bir Misyoner” (28 Ocak 1967). https://evrakcm.gov.ct.tr/siteler/gazeteler/AKIN/default.aspx
• Hür-Söz. “İslamiyet ve Diğer Dinler Etrafında” (19 Haziran 1948). https://evrakcm.gov.ct.tr/siteler/gazeteler/hursoz/default.aspx
• Kitab-ı Mukaddes, 2019. https://www.kitabimukaddes.com
• Hür-Söz. “Konferans” (31 Mayıs 1949). https://evrakcm.gov.ct.tr/siteler/gazeteler/hursoz/default.aspx
• Hür-Söz. “Lisede Yeni Din Öğretmeni (Alaycı)” (01 Haziran 1948). https://evrakcm.gov.ct.tr/siteler/gazeteler/hursoz/default.aspx
• Bozkurt. “Misyonerlerin Beyhude Gayretleri” (16 Nisan 1971). https://evrakcm.gov.ct.tr/siteler/gazeteler/bozkurt/default.aspx
• Türk Dil Kurumu. Erişim 31 Temmuz 2025. https://sozluk.gov.tr/?ara=tezvirat
• Türk İşleri Komisyonunun Ara Raporu 1949. Lefkoşa: Hükûmet Basımevi, 1950.
• Hür-Söz. “Yabancı Din Propagandası (Seyirci)” (27 Ocak 1948). https://evrakcm.gov.ct.tr/siteler/gazeteler/hursoz/default.aspx