wajes

Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi

1308-8971

Dokuz Eylul University

10.51460/baebd.1678545

Social and Humanities Education (Excluding Economics, Business and Management)

Sosyal ve Beşeri Bilimler Eğitimi (Ekonomi, İşletme ve Yönetim Hariç)

2000 Yılı ve Sonrası Yayımlanan Çok Satan Çocuk Kitaplarının Söz Varlığı Açısından İncelenmesi

Examination Of Bestseller Children's Books Published in 2000 And After in Terms Of Vocabulary

https://orcid.org/0009-0002-7211-3138

Aksu Güler

İrem

TC MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI VAN

https://orcid.org/0000-0001-6872-6404

Koçak Macun

Büşra

İbrahim Çeçen Üniversitesi

04 28 2026

17 1 329 364 04 17 2025 02 08 2026

2010

The Western Anatolia Journal of Educational Sciences (WAJES)

Bu çalışmanın amacı; 2000 yılı sonrasında yayımlanan ve çok satan 30 adet çocuk kitabını, atasözleri, deyimler, ikilemeler, yansıma sözcükler, pekiştirme sözcükler, lakaplar, doldurma sözler, terimler, ilişki sözleri, tekerlemeler ve kalıplaşmış sözler açısından inceleyerek çocuk kitaplarındaki söz varlığı ögelerinin çeşitlilik ve yeterlilik düzeylerini belirlemek ve öneriler sunmaktır. Çalışmada temel nitel araştırma yaklaşımı benimsenerek doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın evrenini 7-11 yaş grubu için yazılmış ve Türk yazarlara ait 2000 yılı ve sonrasında yayımlanan çocuk kitapları, çalışmanın örneklemini ise Türkiye’de 7-11 yaş çocuklar için yazılmış olan 2001-2023 yılları arasında yayımlanan ve çok satan 30 adet çocuk kitabı oluşturmuştur. Çalışmanın verileri kitap satış oranlarının yer aldığı bir kitap satış sitesi olan Kitapyurdu sitesinde yapılan tarama sonucunda, 2001-2023 yılları arasında yayımlanan ve çok satan çocuk kitaplarından toplanarak söz varlığı ögelerine göre içerik analizi tekniği kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda incelenen çocuk kitaplarında atasözlerine diğer söz varlığı ögelerine göre daha az yer verildiği belirlenmiştir. İncelenen kitaplarda söz varlığı ögelerinden en çok deyim ve ikilemelerin yer aldığı, tekerlemelere beklenenden az yer verildiği, diğer söz varlığı ögelerinin ise hemen hemen yeterli düzeyde olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

The aim of this study is to examine 30 best-selling children's books published after 2000 in terms of proverbs, idioms, reduplications, onomatopoeia, reinforcement words, nicknames, filler words, terms, relationship words, tongue twisters and formulaic words, and to determine the diversity and adequacy levels of vocabulary elements in children's books and to present recommendations. The basic qualitative research approach was adopted in the study and the document analysis method was used. The universe of the study consisted of children's books written for the 7-11 age group and published in 2000 and after by Turkish authors, and the sample of the study consisted of 30 best-selling children's books written for children aged 7-11 in Turkey and published between 2001-2023. The data of the study were collected from best-selling children's books published between 2001-2023 as a result of the scan conducted on Kitapyurdu, a book sales site that includes book sales rates, and were analyzed according to vocabulary elements using the content analysis technique. As a result of the study, it was determined that proverbs were given less place than other vocabulary elements in the examined children's books. It was concluded that the vocabulary elements in the examined books were mostly idioms and reduplications, tongue twisters were given less place than expected, and other vocabulary elements were almost at a sufficient level.

çocuk kitapları dil gelişimi söz varlığı atasözü deyim

Children Language development Vocabulary Proverb idiom

Aksan, D. (2004), Türkçenin sözvarlığı. Engin Yayınevi.

Aksan, D. (2020). Her yönüyle dil (7. baskı). Türk Dil Kurumu Yayınları.

Aktaş, E. (2016). Okuma eğitimi açısından Sevim Ak’ın çocuk öykülerinde söz varlığı. Milli Eğitim Dergisi, 45(210), 539–568.

Akyalçın, N. (2007). Türkçe ikilemeler sözlüğü- tanıklı. Anı Yayıncılık.

Aslan, R., ve Sancı-Uzun, D. (2024). “Ökkeş” çocuk romanı serisinin söz varlığı ve sözcük öğretimi açısından incelenmesi. Çocuk, Edebiyat ve Dil Eğitimi Dergisi, 7(2), 279–303.

Aydın, H. (2023). “Rafadan Tayfa” çocuk kitapları serisi üzerine bir söz varlığı çalışması: atasözleri, deyimler ve kalıp sözler. In N. Akyalçın (Ed.), Türkçe söz varlığı üzerine (ss. 27–49). Holistence Publications.

Aydın, İ., Öksüz, A., ve Çelebi, A. (2021). Çocuk kitaplarında yansıma, ikileme ve pekiştirme sözcük görünümleri. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 5(3), 923–945.

Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. BEÜ SBE Derg.,7(1), 231-274.

Baş, B. (2006). 1985–2005 yılları arasında çocuk edebiyatı sahasında yazılmış tahkiyeli metinlerin söz varlığı üzerine bir araştırma [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü].

Baş, B. (2010). Söz varlığının oluşumu ve gelişiminde çocuk edebiyatının rolü. Türklük Bilimi Araştırmaları, 27, 137–159.

Baş, B. (2016). Çocuk kitaplarında ortak söz varlığı unsurları üzerine bir değerlendirme. Milli Eğitim Dergisi,45(210), 391-409.

Coşkun, C. (2020). Tümceye kattığı anlam bağlamında ikilemeler. Homeros Dergisi, 3(3), 113–128.

Evler, D., ve Aksoy, E. (2023). Şermin Yaşar’ın çocuklara yönelik eserlerinde söz varlığı. Selçuk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 2(1), 1–15.

Gülseren, C., ve Batur, Z. (2009). Sözlüklerin niteliği ve işlevsel özelliği bağlamında sözlük okuma alışkanlığının anadili becerilerine etkisi üzerine kuramsal bir yaklaşım. TurkishStudies, 4(4), 135–147.

Kaplan, M. (1985a). Kültür ve dil (3. baskı). İstanbul: Dergâh.

Kaplan, M. (1985b). Dil ve kültür. Türk Edebiyatı, 143.

Koçak-Macun, B. (2020). Değerler ve iletiler bağlamında 7–15 yaş grubu çocuklar için yazılan kurmaca çocuk kitaplarının incelenmesi [Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü].

Korkmaz, Z. (1992). Gramer terimleri sözlüğü. TDK Yayınları. https://docplayer.biz.tr/17088874-Gramer-terimleri-sozlugu.html Koyuncu, M. S., Şata, M., ve Karakaya, İ. (2018). Eğitimde ölçme ve değerlendirme kongrelerinde sunulan bildirilerin doküman analizi yöntemi ile incelenmesi. Eğitimde ve Psikolojide Ölçme ve Değerlendirme Dergisi, 9(2), 216–238.

Marshall, C., and Rossman, G. B. (2014). Designing qualitative research. New York: Sage.

Metin, M., ve Ceran, D. (2023). Mustafa Orakçı’nın “Ünlülerle Bir Gün” kitap dizisinin söz varlığı açısından incelenmesi. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(23), 15–26.

Metin, O., ve Ünal, Ş. (2022). İçerik analizi tekniği: iletişim bilimlerinde ve sosyolojide doktora tezlerinde kullanımı. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(2), 273–294.

Özbaşı, S. (2016). Zeynep Cemali’nin çocuk edebiyatı yapıtlarının söz varlığı ögeleri açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü].

Özdemir, M., ve Arslan, Ö. M. (2023). Gülten Dayıoğlu’nun Fadiş romanının çocuk edebiyatı ilkeleri açısından incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (37), 147–176.

Özdemir, S., ve Erdem, R. (2016). Akademik örgütlerde idari personel arasında kullanılan lakaplar üzerine bir çalışma. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25, 247–261.

Parlak Kalkan, G. (2020). Dilbilimsel açıdan lakaplar: Kilis yöresi örneği. Rumeli Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 199–223.

Rzayev, M. (2021). Yansıma sözcükler ve dilin nedensizlik ilkesi. Turkuaz Uluslararası Türk Dünyası Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 2(2), 175–188.

Şahin, H. (2006). Terimlerin genel dile yansımasına dair bazı gözlemler. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20(1), 123–129.

Tekşan, K., Çinpolat, E., Çelenk, B., ve Güneş, G. (2019). Sevim Ak’ın eserlerinde söz varlığı unsurları. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(1), 361–370.

Topçam, A. B. ve Yorulmaz, B. (2023). En çok satılan resimli çocuk kitapları: hangi değerleri barındırıyorlar? Medya ve Din Araştırmaları Dergisi, 6(1), 47-72.

Türkben, T. (2012). Ömer Seyfettin hikâyelerinde söz varlığı [Yüksek lisans tezi, Bozok Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].

Türkben, T. (2018). Ömer Seyfettin hikâyelerinin Türkçenin söz varlığı bağlamında incelenmesi. Türklük Bilimi Araştırmaları, 44, 215-251, doi:10.17133/tubar.387169.

Uluçay, M., ve Börekçi, M. (2015). Ortaokul 6. sınıf öğrencilerinin yazılı anlatımlarında kullandıkları deyimler üzerine bir inceleme. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(2), 317–338.

Uysal, A. (2021). Çocuk kitaplarının kalıplaşmış söz varlığı üzerine bir inceleme: Keloğlan masalları. Çocuk, Edebiyat ve Dil Eğitimi Dergisi, 4(2), 160–181.

Uysal, B., ve Aktaş, H. (2024). Kral Şakir resimli kitap serisinin söz varlığı. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 18, 180–195.

Uz, M., ve Özcan, M. F. (2020). Behiç Ak’ın “Gülümseten Öyküler” dizisindeki hikâye kitaplarının kalıplaşmış söz varlığı açısından incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 47, 187–214.

Uzuner-Yurt, S. (2016). Aytül Akal’ın Gökyüzünde Balonlar adlı öykü kitabının söz varlığı. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 425–444.

Yıldız, Z. (2024). İsmail Uyaroğlu’nun Bir Liranın İki Günü adlı eserinin çocuk edebiyatı açısından incelenmesi. Uluslararası Karamanoğlu Mehmet Bey Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(1), 66–77.

URL1. https://sozluk.gov.tr/

URL2. https://www.turkedebiyati.org/argo-sozlugu/)kaynaklarından