baun health sci j Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi 2146-9601 2147-2238 Balıkesir University 10.53424/balikesirsbd.842248 Health Care Administration Sağlık Kurumları Yönetimi Investigation of Risky Health Behaviors, Parental Relationships and Factors Affecting of Adolescent Students Ergenlik Dönemi Öğrencilerinin Riskli Sağlık Davranışları, Anne Baba Ergen İlişkileri ve Etkileyen Etmenler https://orcid.org/0000-0001-7974-6232 Hendekci Ayla GİRESUN ÜNİVERSİTESİ https://orcid.org/0000-0002-0371-0556 Gök Uğur Hacer ORDU ÜNİVERSİTESİ 08 31 2021 10 2 134 146 12 17 2020 01 12 2021 Copyright © 2012, Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi 2012 Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi

Aim: This study aims to investigate the risky health behaviors, parental relationships and factors affecting adolescent students.Material and Metods: The study is a descriptive type research. The study population was composed of secondary schools in the 2017/2018 year, located in a province in the Black Sea Region (n=350). The ‘Information Form, Risky Health BehaviorScale, and the Parent-Adolescent Relationships Scale’ were used to collect data. The data were evaluated using descriptive statistics, t test, analysis of variance and Spearman correlation test. Results: A significant correlation was found between theage and gender of the adolescents and the scores of the Risky Health Behaviors Scale and the Parent Adolescent Relationship Scale (p<0.05). There is a significant relationship between the place of residence of the adolescents and the education level of their mothers and the Parent Adolescent Relationship Scale scores, and between the income level and the 'substance use'dimension score of the Risky Health Behaviors Scale (p<0.05). Conclusion: A relationship was found between risky healthbehaviors of adolescents and parent-adolescent relationships. It is recommended that adolescents and their families beeffectively informed about substance use, feeding and physical activity.

Amaç: Bu çalışma, ergenlik dönemi öğrencilerinin riskli sağlık davranışları, anne baba ilişkileri ve etkileyen etmenleriincelemek amacıyla yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışma tanımlayıcı türdedir. Çalışmanın evrenini Karadeniz bölgesindeki bir il merkezinde 2017/2018 yılında öğrenim gören ortaokul öğrencileri oluşturmuştur (n=350).Veriler, Bilgi Formu, RiskliSağlık Davranışları Ölçeği ve Anne Baba Ergen İlişkileri Ölçeği ile toplanmıştır. Veriler, tanımlayıcı istatistikler, t testi, varyans analizi ve spearman korelasyon testi kullanılarak değerlendirilmiştir. Bulgular: Ergenlerin yaşı ve cinsiyeti ile RiskliSağlık Davranışları Ölçeği ve Anne Baba Ergen İlişkileri Ölçeği puan ortalamaları istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p<0.05). Ergenlerin yaşadığı yer ve annelerinin eğitim düzeyi ile Anne Baba Ergen İlişkileri Ölçeği puanlarıarasında, gelir düzeyi ile Riskli Sağlık Davranışları Ölçeği ‘madde kullanımı’ boyutu puanı arasında istatistiksel olarak anlamlıbir ilişki bulunmuştur (p<0.05). Sonuç: Ergenlerin riskli sağlık davranışları ile anne baba ergen ilişkileri arasında ilişkibulunmuştur. Ergenlerin ve ailelerinin madde kullanımı, beslenme ve fiziksel aktivite konusunda etkin şekilde bilgilendirilmesi önerilmektedir.

 Ebeveyn Çocuk İlişkileri Ergenlik Riskli Davranış Sağlık Parent Child Relationships Adolescence Risky Behavior Health Ateş, F. B.,& Akbaş, T. (2012). Ergenlerde görülen kural dışı davranışların aile işlevselliği ve yaşam kalitesi açısından incelenmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(2), 337-352. Bebiş, H.. Akpunar, D., Özdemir, S. & Kılıç, S. (2015).Assessment of health promotion behavior of adolescents in a high school. Gulhane Medical Journal, 57(2), 129-135. Doi:https://doi.org/10.5455/gulhane.43275 Bilgin, M. (2017). Ergenin beş faktör kişilik özellikleri ile sosyal yetkinlik, bilişsel hatalar ve anne baba beş faktör kişilik özellikleri ilişkisi. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 16(1), 230- 250. https://doi.org/10.21547/jss.284859 Brand, A. E., & Klimes‐Dougan, B. (2010). Emotion socialization in adolescence: The roles of mothers and fathers. New Directions for Child and Adolescent Development, 2010(128), 85-100. https://doi.org/10.1002/cd.270 Branje, S. (2018). Development of parent–adolescent relationships: Conflict interactions as a mechanism of change. Child Development Perspectives, 12(3),171-176. https://doi.org/10.1111/cdep.12278 Chow. C. M.. Hart. E.. Ellis. L.. & Tan. C. C. (2017). Interdependence of attachment styles and relationship quality in parent-adolescent dyads. Journal of Adolescence, 61, 77-86. https://doi.org/10.1016/j.adolescence.2017.09.009 Çavdar, S., Sümer, E. Ç., Eliaçık, K., Arslan, A., Koyun, B.,Korkmaz, N., ... & Alikaşifoğlu, M. (2016).İzmir'de liseye devam eden ergenlerin sağlıkdavranışları. Turkish Pediatrics Archive, 51(1), 22- 34. Çavuş, F. Ö., Çavuş, U. Y. & Görpelioğlu, S., (2017). Ankara ilindeki ergenlerde riskli davranışların sıklığı, dağılımı. Türkiye Aile Hekimliği Dergisi, 21(1), 2- 16. https://doi.org/10.15511/tahd.17.00102 Çimen, S. (2003). 15- 18 yaş grubu gençlerde ‘Riskli Sağlık Davranışları Ölçeği’ nin geliştirilmesi. Doktora Tezi: İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. Das, J. K., Salam, R. A., Thornburg, K. L., Prentice, A. M., Campisi, S., Lassi, Z. S., ... & Bhutta, Z. A. (2017). Nutrition in adolescents: physiology, metabolism, and nutritional needs. Annals of the New York Academy of Sciences, 1393(1), 21-33.https://doi.org/10.1111/nyas.13330 De Los Reyes, A., Ohannessian, C. M., & Racz, S. J. (2019). Discrepancies between adolescent and parent reports about family relationships. Child Development Perspectives, 13(1):53-58. https://doi.org/10.1111/cdep.12306 Fırıncı, N., & Çoban, G. İ. (2016). Erzurum ilinde yatılı bir ortaokuldaki öğrencilerin temizlik ve hijyen algıları. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi, 5(1), 7-12. https://doi.org/10.5505/bsbd.2016.04695 García Crespo, F. J., Fernández Alonso, R., & Muñiz Fernández, J. (2019). Resilient and low performer students: Personal and family determinants in european countries. Psicothema, 31(4), 363-375. https://doi.org/10.7334/psicothema2019.245 Geçkil, E., & Dündar. Ö. (2011). Turkish adolescent health risk behaviors and self-esteem. Social Behavior and Personality, 39, 219-228.https://doi.org/10.2224/sbp.2011.39.2.219 Gersh, E., Richardson, L. P., Katzman, K., Spielvogle, H.,Arghira, A. C., Zhou, C., & McCarty, C. A. (2018).Adolescent health risk behaviors: parental concernand concordance between parent and adolescent reports. Academic Pediatrics, 18(1), 66-72.https://doi.org/10.1016/j.acap.2017.08.012 Hacıalioğlu, N. Adölesan Sağlığı. İçinde: B. Erci (Ed.) Halk Sağlığı Hemşireliği, Ankara: Göktuğ Basın Yayın ve Dağıtım. 2016; 122-35. Harris, C., Vazsonyi, A. T., & Bolland, J. M. (2017).Bidirectional relationships between parenting processes and deviance in a sample of inner‐city African American youth. Journal of Research on Adolescence, 27(1), 201-213.https://doi.org/10.1111/jora.12267 Haspolat, Y. K., Karabe, M., Karabel, D., Kelekci, S.,Tuncel, T., Şen, V., ... & Tan, İ. (2016). Ergen polikliniğine başvuran olguların sosyodemografik özelliklerinin değerlendirilmesi. Dicle Medical Journal, 43(1), 62-66. https://doi.org/10.5798/diclemedj.0921.2016.01.0639 Hendekci, A. (2019). Sosyodemografik açıdan farklıözellikteki adölesanların duygu düzenleme durumlarının belirlenmesi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 22(4), 259-266. https://doi.org/10.17049/ataunihem.491273 Kaner, S. (2000). Kontrol kuramına dayalı ana-baba ergen ilişkileri ölçeği geliştirme çalışması. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 33(1-2), 67-75.https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000025 Karayağız Muslu, G., & Aygün, Ö. (2017). Ergenlerin riskli sağlık davranışlarının ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 10(4), 242-250. Khammassi, M., Miguet, M., O'Malley, G., Fillon, A.,Masurier, J., Damaso, A. R., ... & Boirie, Y.(2019). Health-related quality of life and perceived health status of adolescents with obesity are improved by a 10-month multidisciplinary intervention. Physiology & Behavior, 210, 112549.https://doi.org/10.1016/j.physbeh.2019.05.010 Kırım, C., & Hırça, N. (2015). Lise öğrencilerinin kişisel hijyen ve temizlik alışkanlıklarının fen okuryazarlığına göre değerlendirilmesi. Bartın Ünı̇versı̇tesi Eğı̇tı̇m Fakültesi Dergı̇sı̇, 4(2), 790-802.https://doi.org/10.14686/buefad.v4i2.5000138700 Kocayörük, E. (2012). Öz-belirleme kuramı açısından ergenlerin anne baba algısı ile duyuşsal iyi oluşları arasındaki ilişki. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 4(37), 24-37. Kocayörük, E. (2016). Ergen gelişiminde aile işlevleri ve baba katılımı. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 4(33), 37-45. Lundberg, M., & Wuermli. A. (Eds.). (2012). Children and youth in crisis: Protecting and promoting human development in times of economic shocks. The World Bank. Martínez, I.. Garcia, F.. Fuentes. M. C., Veiga, F., Garcia, O.F., Rodrigues, Y., ... & Serra, E. (2019).Researching parental socialization styles across three cultural contexts: Scale ESPA29 bidimensional validity in Spain. Portugal. and Brazil. International Journal of Environmental Research and Public Health, 16(2), 197.https://doi.org/10.3390/ijerph16020197 Metin, G. T., Harma, M., Gökçay, G., & Bahçivan-Saydam, R. (2017). Düşük sosyo-ekonomik düzeydeki ergenlerde olumsuz yaşam olayları, özdenetim becerisi ve problem davranışlar. Türk Psikoloji Dergisi, 32(79), 1-14. Moral, R., & Kumcağız, H. (2019). Internet Addiction in Adolescence: Evaluation from Mother, Father and Peer Relationship Perspectives. Sosyal Bilimler Arastırmaları Dergisi, 9(2), 335-346. Muslu, G., & Aygün, O. (2017). Ergenlerin riskli sağlık davranışlarının ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 10(4), 242-250. Pardini, D. A., Fite, P. J., & Burke, J. D. (2008). Bidirectional associations between parenting practices and conduct problems in boys from childhood to adolescence: The moderating effect of age and African-American ethnicity. Journal of Abnormal Child Psychology, 36(5), 647-662.https://doi.org/10.1007/s10802-007-9162-z Pereira, S., Santos, J. N., Nunes, M. A., Oliveira, M. G., Santos, T. S., & Martins-Reis, V. D. O. (2015).Health and education: a partnership required for school success. CoDAS, 27(1), 58-64.https://doi.org/10.1590/2317-1782/20152014053 Pinquart, M. (2017). Associations of parenting dimensions and styles with externalizing problems of children and adolescents: An updated metaanalysis. Developmental Psychology, 53(5), 873- 932. https://doi.org/ 10.1037/dev0000295 Rackensperger, T. (2012). Family influences and academic success: The perceptions of individuals using AAC. Augmentative and Alternative Communication, 28(2), 106-116. https://doi.org/ 10.3109/07434618.2012.677957 Rattay, P., Von Der Lippe, E., Mauz. E., Richter, F., Hölling, H., Lange, C. & Lampert, T. (2018). Health and health risk behaviour of adolescents—Differences according to family structure. Results of the German KiGGS cohort study. PloS one, 13(3),e0192968.https://doi.org/10.1371/journal.pone.0192968 Santrock, J. W. (2014). Yaşam Boyu Gelişim: Gelişim Psikolojisi (G. Yüksel. Trans. G. Yüksel Ed.). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık. Semerci, M. (2016). Lise son sınıf öğrencilerinde riskli sağlık davranışları ve algılanan sosyal destek ilişkisi. Yüksek Lisans Tezi: Erzincan Üniversitesi, Erzincan. Sezer, Ö. (2010). Ergenlerin kendilik algılarının anne baba tutumları ve bazı faktörlerle ilişkisi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(1), 1-19. Şener, D. K., & Akkuş, D. (2018). Lise Öğrencilerinin Madde Kullanmama Davranışlarını Etkileyen Faktörler. Addicta: The Turkish Journal on Addictions, 5(3), 405-429. https://doi.org/ 10.15805/addicta.2018.5.3.0024 Şimşek, H., & Çöplü, F. (2018). Lise öğrencilerinin riskli davranışlar gösterme düzeyleri ile okula bağlanma düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(1), 18-30.https://doi.org/10.31592/aeusbed.358223 Taliaferro, L. A., Jang, S. T., Westers, N. J., Muehlenkamp, J. J., Whitlock, J. L., & McMorris, B. J. (2020). Associations between connections to parents and friends and non-suicidal self-injury among adolescents: The mediating role of developmental assets. Clinical Child Psychology andPsychiatry, 25(2), 359-371.10.1177/1359104519868493 Telef, B. B. (2014). Ergenlerde olumlu ve olumsuz duygular ile riskli davranışlar arasındaki ilişkinin incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 22(2),591-604. Totan, T., & Yöndem, Z. D. (2007). Ergenlerde zorbalığın anne baba ve akran ilişkileri açısından incelenmesi. Ege Eğitim Dergisi, 8(2), 53-68. Türk Dil Kurumu. Norm. https://sozluk.gov.tr/ E.T:03.05.2020 Weymouth, B. B., Buehler, C., Zhou, N., & Henson, R. A.(2016). A meta‐analysis of parent–adolescent conflict: Disagreement, hostility, and youth maladjustment. Journal of Family Theory & Review, 8(1), 95-112.https://doi.org/ https://doi.org/10.1111/jftr.12126 Yıldız, M. (2017). Lise öğrencilerinin madde bağımlılığından korunmaya ilişkin öz-yeterliğinin incelenmesi. Uluslararası Eğitim Bilim ve Teknoloji Dergisi, 3(2),70-77. YRBSS Overview. https://www.cdc.gov/healthyyouth/data/yrbs/overview.htm E.T: 19.08.2019 Zhang, Y. Y., Lei, Y. T., Song, Y., Lu, R. R., Duan, J. L., & Prochaska, J. J. (2019). Gender differences in suicidal ideation and health-risk behaviors among high school students in Beijing, China. Journal of Global Health, 9(1), 010604.https://doi.org/10.7189/jogh.09.010604.