Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 1302-9967 2149-116X Cukurova University 10.14812/cuefd.1671001 Classroom Education Sınıf Eğitimi An Investigation of Classroom Teachers’ and Preservice Teachers’ Metaphorical Perceptions of ChatGPT* Sınıf Öğretmenleri ve Sınıf Öğretmeni Adaylarının ChatGPT’ye Yönelik Metaforik Algılarının İncelenmesi https://orcid.org/0000-0003-4372-1097 Varlı Samet SAKARYA ÜNİVERSİTESİ, EĞİTİMİ BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, TEMEL EĞİTİM ANABİLİM DALI, SINIF EĞİTİMİ PR. (DR) https://orcid.org/0000-0001-8647-9005 Çalışır Musa SAKARYA ÜNİVERSİTESİ, EĞİTİM FAKÜLTESİ, TEMEL EĞİTİM BÖLÜMÜ, SINIF EĞİTİMİ ANABİLİM DALI https://orcid.org/0000-0002-4445-0324 Sellüm Fatih Selim SAKARYA ÜNİVERSİTESİ, EĞİTİM FAKÜLTESİ, TEMEL EĞİTİM BÖLÜMÜ, SINIF EĞİTİMİ ANABİLİM DALI https://orcid.org/0000-0003-2992-1965 Bektaş Mustafa SAKARYA ÜNİVERSİTESİ, EĞİTİM FAKÜLTESİ, TEMEL EĞİTİM BÖLÜMÜ, SINIF EĞİTİMİ ANABİLİM DALI 04 30 2026 55 1 218 249 04 07 2025 12 19 2025 Copyright © 2000, Cukurova University Faculty of Education Journal 2000 Cukurova University Faculty of Education Journal

The primary aim of this study is to explore how primary school teachers and prospective classroom teachers conceptualize ChatGPT, an artificial intelligence-based chatbot, through metaphors. The study sample includes 67 primary school teachers and 112 pre-service teachers. To uncover their metaphorical perceptions of ChatGPT, participants were asked to complete the prompt, “ChatGPT is like … because …”, thereby generating a metaphor and a rationale for it. The responses were analyzed using content analysis approach. The findings indicate that both groups primarily perceive ChatGPT as a source of information and a supportive educational tool. Nevertheless, some participants highlighted potential drawbacks of ChatGPT, such as overreliance or its limitations in promoting deep thinking. Interestingly, while pre-service teachers tended to emphasize ChatGPT’s guiding capabilities and role in fostering creativity, in-service teachers focused on its limitations and possible negative effects. This study contributes to the field by shedding light on how future and current educators understand and evaluate AI tools like ChatGPT. These insights can support the development of training programs aimed at improving teachers’ and teacher candidates’ awareness, readiness, and competencies related to the educational use of artificial intelligence technologies.

Bu araştırmanın amacı sınıf öğretmeni ve sınıf öğretmeni adaylarının ChatGPT’ye yönelik metaforik algılarını ortaya koymaktır. Araştırmanın çalışma grubunu 67 sınıf öğretmeni ile 112 sınıf öğretmeni adayı oluşturmaktadır. Öğretmen ve öğretmen adaylarının ChatGPT ile ilgili metaforik algılarını ortaya çıkarmak üzere öğretmen ve öğretmen adaylarından “ChatGPT ……….gibidir, çünkü ……..” ifadesi ile bir metafor ve gerekçe oluşturmaları istenmiştir. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre, sınıf öğretmeni ve sınıf öğretmeni adaylarının ChatGPT’yi en çok bilgi kaynağı ve yardımcı bir araç olarak algıladıkları; ancak bir kısım katılımcının ChatGPT’nin olumsuz özelliklerine dikkat çektiği tespit edilmiştir. Sınıf öğretmeni adayları, sınıf öğretmenlerinden farklı olarak ChatGPT’nin daha iyi rehberlik yaptığını düşünürken, sınıf öğretmenleri ChatGPT’nin olumsuz yönlerini ön plana çıkartmaktadırlar. Bu araştırma ile öğretmen ve öğretmen adaylarının ChatGPT ile ilgili algılarının bilinmesi, öğretmen ve öğretmen adaylarının yapay zekâ konusunda farkındalıklarını ve yetkinliklerini artırabilecek çalışmalara fikir vermesi açısından önemli olduğu düşünülmektedir.

 artifical intelligent ChatGPT basic education metaphor yapay zeka ChatGPT metafor temel eğitim Adamopoulou, E., & Moussiades, L. (2020). An overview of chatbot technology. In I. Maglogiannis, L. Iliadis, & E. Pimenidis (Eds.), IFIP International Conference on Artificial Intelligence Applications and Innovations (pp. 373–383). Springer, Cham. Aktaş, A. (2021). Yönetici ve öğretmen görüşlerine göre yapay zekâ: Bir metafor çalışması. 1. Ulusal Eğitimde Yapay Zekâ Uygulamaları Kongresi Tam Metin Bildiri Kitapçığı (ss. 4–36). Şanlıurfa, Türkiye. Aktay, S., Gök, S., & Uzunoğlu, D. (2023). ChatGPT in education. Türk Akademik Yayınlar Dergisi (TAY Journal), 7(2), 378–406. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tayjournal/issue/76658/1259832 Altun, D. (2019). Sanal gerçeklik ve yapay zekâ. G. Telli (Ed.), Yapay zekâ ve gelecek içinde (ss. 139–157). Doğu Kitapevi. Arslan, K. (2020). Eğitimde yapay zekâ ve uygulamaları. Western Anatolia Journal of Educational Sciences, 11(1), 71–88. Baidoo-Anu, D., & Owusu Ansah, L. (2023). Education in the era of generative artificial intelligence (AI): Understanding the potential benefits of ChatGPT in promoting teaching and learning. Journal of AI, 7(1), 52–62. https://doi.org/10.61969/jai.1337500 Balıkçı, H. C., Alpsülün, M., & Hayoğlu, G. (2024). Determination of teachers’ perceptions of artificial intelligence concept: A metaphor analysis. Sakarya University Journal of Education, 14(Special Issue-AI in Education), 179–193. https://doi.org/10.19126/suje.1433360 Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 231–274. Bayraktar, B., Gülderen, S., Akça, S., & Serin, E. (2023). Yapay zekâ teknolojilerinin eğitimde kullanımına yönelik öğretmen görüşleri. Ulusal Eğitim Dergisi, 3(11), 2012–2030. Boduroğlu, E., Koç, O., & Yiğiter, M. S. (2023). Madde güçlüklerinin tahmin edilmesinde uzman görüşleri ve ChatGPT performansının karşılaştırılması. Disiplinlerarası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 7(15), 202–210. https://doi.org/10.57135/jier.1296255 Bulut, M. A., Davarcı, M., Bozdoğan, N. K., & Sarpkaya, Y. (2024). Yapay zekanın eğitim üzerindeki etkileri. Ulusal Eğitim Dergisi, 4(3), 976–986. Burke, K. (1945). A grammar of motives. University of California Press. Chen, L., Chen, P., & Lin, Z. (2020). Artificial intelligence in education: A review. IEEE Access, 8, 75264–75278. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2020.2988510 Chiu, T. K. F., Xia, Q., Zhou, X., Chai, C. S., & Cheng, M. (2023). Systematic literature review on opportunities, challenges, and future research recommendations of artificial intelligence in education. Computers and Education: Artificial Intelligence, 4, 100118. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2022.100118 Coşkun, F., & Gülleroğlu, H. D. (2021). Yapay zekanın tarih içindeki gelişimi ve eğitimde kullanılması. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 54(3), 947–966. https://doi.org/10.30964/auebfd.916220 Creswell, J. W. (2020). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (M. Bütün, & S. B. Demir, Çev. Ed., 5. Bs.). Siyasal Kitabevi. Çetin, M., & Aktaş, A. (2021). Yapay zekâ ve eğitimde gelecek senaryoları. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 18, 4225–4268. https://doi.org/10.26466/opus.911444 Dahlkemper, M. N., Lahme, S. Z., & Klein, P. (2023). How do physics students evaluate artificial intelligence responses on comprehension questions? A study on the perceived scientific accuracy and linguistic quality of ChatGPT. Physical Review Physics Education Research, 19, 010142. https://doi.org/10.1103/PhysRevPhysEducRes.19.010142 Demirtaş, E., & Türksoy, Ü. E. (2024). İlkokul eğitim paydaşlarının yapay zekâya yönelik metaforik algıları. Ufuk Üniversitesi 2. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi Tam Metinler Kitabı (ss. 194–207). Deveci Topal, A., Dilek Eren, C., & Kolburan Geçer, A. (2021). Chatbot application in a 5th grade science course. Education and Information Technologies, 26(5), 6241–6265. https://doi.org/10.1007/s10639-021-10627-8 Doshi, R. H., Bajaj, S. S., & Krumholz, H. M. (2023). ChatGPT: Temptations of progress. The American Journal of Bioethics, 23(4), 6–8. Dumlu, B. Ö., Gezer, E., & Yıldız, B. (2024). Eşitsizlik konusunda ChatGPT ile hazırlanan ders planlarının incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 22(1), 337–358. https://doi.org/10.37217/tebd.1338959 ElSayary, A. (2023). An investigation of teachers' perceptions of using ChatGPT as a supporting tool for teaching and learning in the digital era. Journal of Computer Assisted Learning, 40(3), 931-945 https://doi.org/10.1111/jcal.12926 Ertmer, P. A., & Ottenbreit-Leftwich, A. T. (2010). Teacher technology change: How knowledge, confidence, beliefs, and culture intersect. Journal of Research on Technology in Education, 42(3), 255–284. https://doi.org/10.1080/15391523.2010.10782551 Grassini, S. (2023). Shaping the future of education: Exploring the potential and consequences of AI and ChatGPT in educational settings. Education Sciences, 13(7), 692-705. https://doi.org/10.3390/educsci13070692 Guan, C., Mou, J., & Jiang, Z. (2020). Artificial intelligence innovation in education: A twenty-year data-driven historical analysis. International Journal of Innovation Studies, 4(4), 134–147. https://doi.org/10.1016/j.ijis.2020.09.001 Hawanti, S., & Zubaydulloevna, K. M. (2023). AI chatbot-based learning: Alleviating students' anxiety in English writing classroom. Bulletin of Social Informatics Theory and Application, 7(2), 182–192. https://doi.org/10.31763/businta.v7i2.659 Hwang, G., & Chang, C. (2023). A review of opportunities and challenges of chatbots in education. Interactive Learning Environments, 31(7), 4099–4112. https://doi.org/10.1080/10494820.2021.1952615 Iqbal, N., Ahmed, H., & Azhar, K. A. (2022). Exploring teachers’ attitudes towards using ChatGPT. Global Journal for Management and Administrative Sciences, 3(4), 97–111. https://doi.org/10.46568/gjmas.v3i4.163 Jensen, D. (2006). Metaphors as a bridge to understanding educational and social contexts. International Journal of Qualitative Methods, 5(1), 36–54. Kara, A., & Uysal, G. (2015). Ortaokul Öğretmenlerinin öğretmenlerinin öğrenmeye ilişkin tutumlarının sınıf koşulları açısından incelenmesi. The Journal of Academic Social Science Studies, 41, 35–53. http://dx.doi.org/10.9761/JASSS3163 Karabıyık, Ü. (2024). Matematik eğitiminde yenilikçi bir yaklaşım: ChatGPT’nin rolü. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 10(1), 26–46. https://doi.org/10.29065/usakead.1393487 Kılcan, B. (Ed.). (2017). Metafor ve eğitimde metaforik çalışmalar için bir uygulama rehberi. Pegem Akademi Yayıncılık. Kış, A. (2019). Eğitimde yapay zekâ. 14. Uluslararası Eğitim Yönetimi Kongresi Tam Metin Bildiriler Kitabı (s. 197). Lieberman, M. (2023). What is ChatGPT and how is it used in education. Education Week. https://www.edweek.org/technology/what-is-chatgpt-and-how-is-it-used-in-education/2023/01 Lucy, L., & Bamman, D. (2021). Gender and representation bias in GPT-3 generated stories. Proceedings of the Third Workshop on Narrative Understanding (ss. 48–55). Meço, G., & Coştu, F. (2022). Eğitimde yapay zekanın kullanılması: Betimsel içerik analizi çalışması. Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, 12(23), 171–193. Mollick, E. R., & Mollick, L. (2023). Yapay zekâ atama: Öğrenciler için yedi yaklaşım (Wharton School Research Paper). http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.4475995 Montenegro-Rueda, M., Fernández-Cerero, J., Fernández-Batanero, J. M., & López-Meneses, E. (2023). Impact of the implementation of ChatGPT in education: A systematic review. Computers, 12(8), 153-166. https://doi.org/10.3390/computers12080153 Ngo, T. T. A. (2023). The perception by university students of the use of ChatGPT in education. International Journal of Emerging Technologies in Learning (iJET), 18(17), 4–19. https://doi.org/10.3991/ijet.v18i17.39019 Ofgang, E. (2022, December). What is ChatGPT and how can you teach with it? Tips and tricks. Tech & Learning. https://www.techlearning.com/how-to/what-is-chatgpt-and-how-to-teach-with-it-tips-and-tricks Okita, S. Y., & Clarke, S. N. (2021). Robots and agents to support collaborative learning. In U. Cress, C. Rosé, A. F. Wise, & J. Oshima (Eds.), International handbook of computer-supported collaborative learning (pp. 407–424). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-65291-3_22 OpenAI. (2023). ChatGPT: Optimizing language models for dialogue. https://openai.com/blog/chatgpt/ Özkol, İ., Doğan, K., & Köseali, G. (2019). EBYS uygulamalarında yapay zekâ destekli chatbot (Sohbet Robotu) kullanımı. B. Yalçınkaya, M. A. Ünal, B. Yılmaz, & F. Özdemirci (Eds.), Bilgi yönetimi ve bilgi güvenliği içinde, (ss.229-250), Ankara Üniversitesi Yayınları, Ankara. Palasundram, K., Sharef, N. M., Nasharuddin, N., Kasmiran, K., & Azman, A. (2019). Sequence to sequence model performance for education chatbot. International Journal of Emerging Technologies in Learning (iJET), 14(24), 56–68. https://doi.org/10.3991/ijet.v14i24.12187 Pavlık, V. J. (2023). Collaborating with ChatGPT: Considering the implications of generative artificial intelligence for journalism and media education. Journalism & Mass Communication Educator, 78(1), 84–93. Pekmez, S., Coşkun Çoban, T., Kılıç, M., & Duman, Y. M. (2024). Eğitimde yapay zeka teknolojilerinin kullanımına yönelik öğretmen görüşleri. Ulusal Eğitim Dergisi, 4(2), 601–619. Pokrivcakova, S. (2019). Preparing teachers for the application of AI-powered technologies in foreign language education. Journal of Language and Cultural Education, 7(3), 135–153. https://doi.org/10.2478/jolace-2019-0025 Raman, R., Mandal, S., Das, P., Kaur, T., Sanjanasri, J. P., & Nedungadi, P. (2023). University students as early adopters of ChatGPT: Innovation diffusion study. Human and Behaviour, 8(2), 123-145. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-2734142/v1 Rudolph, J., Tan, S., & Tan, S. (2023). ChatGPT: Bullshit spewer or the end of traditional assessments in higher education? Journal of Applied Learning and Teaching, 6(1), 342-363. https://doi.org/10.37074/jalt.2023.6.1.9 Saban, A. (2004). Giriş düzeyindeki sınıf öğretmeni adaylarının öğretmen kavramına ilişkin ileri sürdükleri metaforlar. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(2), 131–155. Saban, A. (2008). Okula ilişkin metaforlar. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 14(55), 459–496. Saban, A. (2009). Öğretmen adaylarının öğrenci kavramına ilişkin sahip oldukları zihinsel imgeler. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(2), 281–326. Semerci, Ç. (2007). Program geliştirme kavramına ilişkin metaforlarla yeni ilköğretim programlarına farklı bir bakış. Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 31(2), 125–140. Seyrek, M., Yıldız, S., Emeksiz, H., Şahin, A., & Türkmen, M. T. (2024). Öğretmenlerin eğitimde yapay zeka kullanımına yönelik algıları. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 11(106), 845–856. https://doi.org/10.5281/zenodo.11113077 Scherer R., Siddiq F., & Tondeur J. (2018). The technology acceptance model (TAM): A meta-analytic structural equation modeling approach to explaining teachers’ adoption of digital technology in education. Computers & Education, 128(2), 13-35. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2018.09.009 Shen-Berro, J. (2023, January 6). New York City schools blocked ChatGPT. Here’s what other large districts are doing. Chalkbeat. https://www.chalkbeat.org/2023/1/6/23543039/chatgpt-school-districts-ban-block-artiicial-intelligence-open-ai Sok, S., & Heng, K. (2023). ChatGPT for education and research: A review of benefits and risks. Cambodian Journal of Educational Research, 3(19), 110-121. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.4378735 Susnjak, T., & McIntosh, T. R. (2024). ChatGPT: The end of online exam integrity? Education Sciences, 14(6), 656-676. https://doi.org/10.3390/educsci14060656 Tapan Broutin, M. S. (2023). Matematik öğretmen adaylarının ChatGPT ile başlangıç deneyimlerinde sordukları soruların incelenmesi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 36(2), 707–732. https://doi.org/10.19171/uefad.1299680 Tate, T. P., Doroudi, S., Ritchie, D., & Xu, Y. (2023). Educational research and AI-generated writing: Confronting the coming tsunami. EdArXiv,4(2), 120-142. https://doi.org/10.35542/osf.io/4mec3 Telli, G. (2019). Yapay zekâ ve geleceğin meslekleri. G. Telli (Ed.), Yapay zekâ ve gelecek (ss. 186-197). Doğu Kitapevi. Thorp, H. H. (2023). ChatGPT is fun, but not an author. Science, 379(6630), 313–313. Tlili, A., Shehata, B., Adarkwah, M. A., Bozkurt, A., Hickey, D. T., Huang, R., & Agyemang, B. (2023). What if the devil is my guardian angel: ChatGPT as a case study of using chatbots in education. Smart Learning Environments, 10(15), 1–24. Tondeur, J., Aesaert, K., Pynoo, B., Braak, J., Fraeyman, N., & Erstad, O. (2017). Developing a validated instrument to measure preserviceteachers’ ICT competencies: Meeting the demands of the 21st century. British Journal of Educational Technology, 48(2), 462–472. Tutar, H. (2022). Nitel araştırmalarda geçerlilik ve güvenilirlik: Bir model önerisi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 117–140. Uçar, S. (2023). Eğitimde yapay zekâ dönemi: ChatGPT kullanımının faydaları ve olası zorlukları. S. Karabatak & M. Karabatak (Ed.), Eğitimde yapay zeka içinde (ss. 7–16). Efe Akademi Yayınları. Williams, C. (2023). Hype, or the future of learning and teaching? 3 Limits to AI's ability to write student essays. London School of Economics internet blog. Zhai, X. (2022). ChatGPT user experience: Implications for education. Educational Technology, 7(2), 254-270. http://doi.org/10.2139/ssrn.4312418 Zhai, X. (2023). ChatGPT for next generation science learning. XRDS: Crossroads, The ACM Magazine for Students, 29(3), 42–46. Zileli, E. N. (2023). Yabancı dil olarak Türkçe öğreniminde ChatGPT örneği. Uluslararası Karamanoğlu Mehmetbey Eğitim Araştırmaları Dergisi, 5(1), 42–51. https://doi.org/10.47770/ukmead.1296013