Research Article

Uluslararası Çevre Uyuşmazlıklarının Çözümünde Tahkim

Volume: 34 Number: 3 July 25, 2025

Uluslararası Çevre Uyuşmazlıklarının Çözümünde Tahkim

Abstract

1980’lerin ikinci yarısı ve 1990’lar dünyada ticari ilişkilerin, yatırımların ve bunlara bağlı olarak çevre üzerindeki olumsuz etkilerinin yükselişe geçtiği zamanlara kapı açmıştır. Küreselleşme olarak adlandırılan ancak özünde kapitalizmin yeni biçimi olan bu süreçte çevresel ve ticari çıkarların artan çatışması uluslararası hukukun çevre ve ticaret alanlarında giderek daha fazla uyuşmazlık doğurmaktadır. Uluslararası uyuşmazlıkların çözümünde başvurulan yargısal araçlar; mahkeme yargılaması ve tahkimdir. Uluslararası ticarette tarihsel süreçte her zaman önemli bir uyuşmazlık çözüm yöntemi kabul edilen tahkim, uluslararası çevre hukukunda da mahkeme yargılaması karşısında tercih edilir olmuştur. Küresel ticaretin gelişmesinde önemli bir araç olan uluslararası tahkimin çevre ve ticaret gibi çatışan çıkarların doğurduğu uyuşmazlıklardaki işlevini belirleme isteği ile konusu küreselleşen dünyada uluslararası tahkimin uluslararası çevre uyuşmazlıkları örneğinde incelenmesi olan bu çalışma hazırlanmıştır. Çalışmanın amacı çevresel ve ticari çıkarlar çatışmasında uluslararası tahkimin yönünü tespit etmektir. Çalışma kuramsaldır ve küreselleşme altında yatan ideolojinin neoliberalizm olduğundan hareketle uluslararası çevre uyuşmazlıklarının çözümünde tahkimin rolü eleştirel bir bakış açısı ile irdelenmektedir. Çalışma sonucunda 1980’lerin sonu ve 1990’ların başından bu yana, uluslararası tahkimin, çevrenin korunması ve kirliliğin önlenmesinde etkili bir hukuksal araç olamadığı uluslararası çevre hukuku ve uluslararası ticaret hukuku alanlarındaki politika belgeleri, kurallar, düzenlemeler ve davalara ilişkin bulgularla ortaya konmuştur. Çalışmada küreselleşmenin çevre-ticaret çatışmasında ticari yönü ağır basan bir uyuşmazlık çözüm aracı talep ettiğinden hareket ederek mahkeme yargılaması karşısında uluslararası tahkimin önümüzdeki dönemde de gözde yargısal uyuşmazlık çözüm aracı olacağı değerlendirilmiştir.

Keywords

Ethical Statement

Çağdaş Yerel Yönetimler Dergisi’nde yayımlanması talebiyle tarafınıza ilettiğim “Uluslararası Çevre Uyuşmazlıklarının Çözümünde Tahkim” başlıklı makalemin, başka bir süreli yayında, kitapta, vb. yayımlanmadığını ve yayımlanmak üzere gönderilmediğini taahhüt ederim. Aksinin kanıtlanması halinde, her türlü hukukî sorumluluk şahsıma aittir.

Thanks

Bu makale Prof. Dr. Kemal GÖRMEZ danışmanlığında 2023 yılında Hacı Bayram Veli Üniversitesi Amme İdaresi Anabilim Dalı Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bilim Dalı’nda tamamlanan “Uluslararası Çevre Uyuşmazlıklarının Çözümünde Tahkim” başlıklı Doktora Tezi” esas alınarak söz konusu tezden üretilmiştir. Doktora Tezi’nin hazırlanmasında engin tecrübesi ile yol gösteren Tez Danışmanım Prof. Dr. Kemal GÖRMEZ’e teşekkürü borç bilirim.

References

  1. 1992 Bucharest Convention on the Protection of the Black Sea Against Pollution (Bucharest Convention). (1992). Erişim adresi: https://cil.nus.edu.sg/wp-content/uploads/formidable/18/1992-Bucharest-Convention-for-the-Protection-of-the-Black-Sea-Against-Pollution.pdf (01.01.2023).
  2. 1996 Protocol to the Convention on the Prevention of Marine Pollution by Dumping of Wastes and Other Matter, 1972 (as amended in 2006) (1996 Protocol to London Dumping Convention). (2006). Erişim adresi: https://www.epa.gov/sites/production/files/2015-10/documents/lpamended2006.pdf (01.01.2023).
  3. Abi-Saab, G. (2005). The WTO dispute settlement and general international law. R. Yerxa ve B. Wilson (Ed.). Key Issues in WTO dispute settlement the first ten years içinde (s. 7-10). New York, NY: Cambridge University Press.
  4. Appiah, K. A. (1998). Foreword. (S.Sassen, Yazar). Globalization and its discontents içinde (s. xi-xv). New York, NY: the New Press.
  5. Agreement on Port State Measures to Prevent, Deter and Eliminate Illegal, Unreported and Unregulated Fishing. (t.y.). Erişim adresi: https://www.wto.org/english/tratop_e/rulesneg_e/fish_e/2009_psma.pdf (01.01.2023).
  6. Albers, J. (2015). Responsibility and liability in the context of transboundary movements of hazardous wastes by sea: Existing rules and the 1999 Liability Protocol to the Basel Convention. Berlin, Germany: Springer.
  7. Aust, A. (2010). Handbook of international law (2.bs.). Cambridge, UK: Cambridge University Press. Basel Convention on the Control of Transboundary Movements of Hazardous Wastes and their Disposal (Basel Convention). (1989). Erişim adresi: https://www.basel.int/Portals/4/Basel%20Convention/docs/text/BaselConventionText-e.pdf (01.01.2023).
  8. Behn, D., Fauchald, O. K. ve Langford, M. (2022). Introduction: The legitimacy crisis and the empirical turn. D.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Policy and Administration (Other)

Journal Section

Research Article

Early Pub Date

July 24, 2025

Publication Date

July 25, 2025

Submission Date

February 4, 2025

Acceptance Date

April 4, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 34 Number: 3

APA
Ütük, U. (2025). Uluslararası Çevre Uyuşmazlıklarının Çözümünde Tahkim. Çağdaş Yerel Yönetimler, 34(3), 71-120. https://izlik.org/JA35PB86FA
AMA
1.Ütük U. Uluslararası Çevre Uyuşmazlıklarının Çözümünde Tahkim. Çağdaş Yerel Yönetimler. 2025;34(3):71-120. https://izlik.org/JA35PB86FA
Chicago
Ütük, Utku. 2025. “Uluslararası Çevre Uyuşmazlıklarının Çözümünde Tahkim”. Çağdaş Yerel Yönetimler 34 (3): 71-120. https://izlik.org/JA35PB86FA.
EndNote
Ütük U (July 25, 2025) Uluslararası Çevre Uyuşmazlıklarının Çözümünde Tahkim. Çağdaş Yerel Yönetimler 34 3 71–120.
IEEE
[1]U. Ütük, “Uluslararası Çevre Uyuşmazlıklarının Çözümünde Tahkim”, Çağdaş Yerel Yönetimler, vol. 34, no. 3, pp. 71–120, July 2025, [Online]. Available: https://izlik.org/JA35PB86FA
ISNAD
Ütük, Utku. “Uluslararası Çevre Uyuşmazlıklarının Çözümünde Tahkim”. Çağdaş Yerel Yönetimler 34/3 (July 25, 2025): 71-120. https://izlik.org/JA35PB86FA.
JAMA
1.Ütük U. Uluslararası Çevre Uyuşmazlıklarının Çözümünde Tahkim. Çağdaş Yerel Yönetimler. 2025;34:71–120.
MLA
Ütük, Utku. “Uluslararası Çevre Uyuşmazlıklarının Çözümünde Tahkim”. Çağdaş Yerel Yönetimler, vol. 34, no. 3, July 2025, pp. 71-120, https://izlik.org/JA35PB86FA.
Vancouver
1.Utku Ütük. Uluslararası Çevre Uyuşmazlıklarının Çözümünde Tahkim. Çağdaş Yerel Yönetimler [Internet]. 2025 Jul. 25;34(3):71-120. Available from: https://izlik.org/JA35PB86FA